Кіріспе

1930 жылдардағы итальяндық ұшақ-жауынгер Macchi C.200 Saetta (итальянша: "Шығақ"), немесе MC.200, Италиядағы Aeronautica Macchi компаниясы жасаған және өндірген ұшақ-жауынгер. Regia Aeronautica (Италия Әуе күштері) осы типті Екінші дүниежүзілік соғыс бойы қолданды. C.200 ұшағын Macchi компаниясының бас дизайнері Марио Кастольди заманауи моноплан жауынгер ұшағы ретінде, қыналынатын қону шассисімен және радиалды қозғалтқышпен жабдықтаған. C.200 тамаша маневрлеуге ие болды, оның жалпы ұшу сипаттамалары да жоғары бағаланды. Оның жоғары жылдамдықпен құлау кезіндегі тұрақтылығы ерекше болды, бірақ ол замандастарымен салыстырғанда аз қуатты және қару-жарағы жеткіліксіз болды. Алғашқыда тұрақсыздықтан туындаған бірнеше апаттар болды, бұл типтің пайдаланудан шығарылуына жақын болды; алайда, осы мәселелер қанаттың аэродинамикалық өзгерістері арқылы шешілді. Италия 1940 жылдың 10 маусымында Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан бастап, 1943 жылдың 8 қыркүйегіндегі келісімге қол қойылғанға дейін, C. 200 басқа итальяндық ұшақтарға қарағанда көптеген операциялық ұшуларды орындады. Saetta Грекияда, Солтүстік Африкада, Югославияда, Жерорта теңізінде және Кеңес Одағында (онда ол 88:15 жоғары тиімділік көрсетті) операциялық қызмет көрсетті. Ұшақтың өте берік металл конструкциясы және ауамен салқындатылатын қозғалтқышы оны жердегі нысандарға шабуыл жасау миссиялары үшін өте қолайлы етті; бірнеше бөлімдер оны жауынгер-бомбалаушы ретінде пайдаланды. Соғыс аяқталғанға дейін 1000-нан астам ұшақ салынды.

Шығу тегі

1935 жылдың басында итальяндық Macchi авиакомпаниясының бас дизайнері Марио Кастольди, қыналынатын қону шассисімен жабдықталған заманауи моноплан истребителінің жобалық зерттеулер сериясін бастады. Кастольди бұрын бірнеше жарыс ұшақтарын жобалаған, олардың ішінде 1926 жылы Шнайдер кубогында жеңіске жеткен Macchi M.39 және M. C. 72 ұшақтары болды. Осы зерттеулердің нәтижесінде пайда болған ұшақ концепциясы бастапқы кезеңнен бастап C.200 деп аталды. "Аэронавтика" министрлігі жасаған және жариялаған талаптар бойынша, ұшақ бір радиалды қозғалтқышпен жабдықталуы керек еді, сондай-ақ 5 минут ішінде 6000 метр биіктікке көтерілуге және белгілі бір ең жоғары жылдамдыққа ие болуы тиіс еді. Көп ұзамай қосымша талаптар қойылды: ұшақ екі сағатқа ұшуға қабілетті, сондай-ақ бір (кейін екіге дейін арттырылған) пулеметпен қаруланған, перехватчик ретінде пайдалануға жарамды болуы керек еді.

Өндіріс

Екінші прототипті аяқтағаннан кейін көп ұзамай Macchi компаниясына 99 ұшаққа алғашқы тапсырыс берілді. 1939 жылғы маусымда C.200 өндірісі ресми түрде басталды. Ең үлкен қиындық – осы типтің өндіріс жылдамдығының төмендігі болды. Кейбір мәліметтерге сәйкес, 22 000 сағаттан астам өндіріс уақыты ескірген құрылыс технологиясын қолдануға кеткен. Сондай-ақ, биліктің стандарттау мәселесіне көрсеткен немқұрайлылығы, әсіресе сол кезде Италиядағы негізгі ресурстардың жетіспеуі, жаппай өндіріске теріс әсер еткені айтылды. Дегенмен, 1940 жылы, аэродинамикалық өнімділік проблемаларына байланысты бірнеше ұшақтың жоғалуына жауап ретінде, осы типтің өндірісін тоқтату мәселесі қарастырылды; айналу кезінде бақыланбайтын айналуға бейімділікті жою үшін қанатқа өзгерістер енгізілгеннен кейін тип сақталды. Барлығы 1153 Saetta ұшағы жасалды, бірақ 1943 жылғы қыркүйекте Италия мен одақтас әскерлері арасындағы келісімге қол жеткен кезде жұмыс істегендерінің саны 33-ке жетпеді. Ең жоғары жүктемесі 15,1 болғандықтан, ол тік құлау кезінде нақты жылдамдыққа тең жылдамдыққа жете алды. Қозғалтқыш қуатын Fiat A.74 радиалды қозғалтқышы қамтамасыз етті, бірақ Кастольди сызықты қозғалтқыштарды артық көріп, оларды барлық бұрынғы жобаларында қолданған. 1932 жылғы директиваға (әуе министрлігінің техникалық талабы) сәйкес, итальяндық өнеркәсіп басшыларына тек радиалды қозғалтқыштарға назар аудару тапсырылды, олардың сенімділігі жоғары болды. A.74 американдық Pratt & Whitney R 1830 SC 4 Twin Wasp қозғалтқышының қайта жасалған нұсқасы еді, оны Tranquillo Zerbi және басқа инженерлер жасаған, және одақтас қозғалтқыштармен салыстырылатын сенімділік деңгейін қамтамасыз ете алатын жалғыз итальяндық қозғалтқыш болды. Лицензия бойынша жасалған A.74 қозғалтқышында мәселелер туындауы мүмкін. 1941 жылғы көктемінің соңында 4-ші Stormo-ның Сицилияда орналасқан Macchi C.200 ұшақтарының барлық A.74 қозғалтқыштары Reggiane зауытында жасалғандарының ақаулы болғандықтан ауыстырылды. Элиталық бөлімге Malta-ға қарсы көптеген миссияларды қозғалтқыштағы проблемалар салдарынан тоқтатуға тура келді. Кейбіреулер Macchi C.200-дің қуаты жеткіліксіз деп есептесе, ауамен салқындатылатын радиалды қозғалтқыш ұшқыштарға шабуыл кезінде қорғаныш берді. Сондықтан C.200 көбінесе cacciabombardiere (жауынгер-бомбалаушы) ретінде қолданылды. C.200 әдетте екі Breda SAFAT пулеметімен қаруландырылды; сонымен қатар, радио стандартты жабдыққа кірмейтін. Басқа итальяндық монопландары сияқты, C.200 да айналуға бейімділігімен қауіпті болды. Алғашқы C.200 ұшақтарында Fiat G.50 Freccia, IMAM Ro.51 және Aeronautica Umbra Trojani AUT.18 ұшақтарында кездесетін авторотация мәселелері байқалды. 1940 жылдың басында авторотация салдарынан екі қаза болды. Ұшақ өндірісі мен жеткізілімдері тоқтатылды, ал Regia Aeronautica типті пайдалануды тоқтату мүмкіндігін бағалады, өйткені C.200 ұшағын ұшуға қажетті дағдылар орташа ұшқыштан асып түседі деп саналды. Мұның себебі қанаттың пішіні болды. Кастольди жаңа пішіннің үлгісін сынады, бірақ авторотация мәселесін Серджио Стефанутти, Пассиньяно-суль-Трасименодағы SAI Ambrosini бас дизайнері, неміс авиация инженері Вилли Мессершмитт және Американың Ұлттық кеңес комитеті (NACA) жүргізген зерттеулерге негізделген шешім тапты. Ол қанаттың қимасын өзгертіп, тұрақты емес, айнымалы пішінге келтірді, бұл қанаттың бөліктерін фанерамен жабу арқылы жүзеге асырылды. Saetta қанатының модификацияланған нұсқасы енгізілгеннен кейін, C.200 бір кезде Италияның ең үздік ұшағы болды. Бірінші C.200 сериясындағы ұшақтарда салмақты азайту үшін ұшқышты қорғауға арналған бронь болған жоқ. Броньдау қаптамалары Saetta ұшақтарын жаңа Macchi C.202 Folgore (Thunderbolt) ұшақтарымен алмастыруға дайын болған кезде енгізілді, бірақ тек шектеулі санда ғана. Бронь орнатылғаннан кейін ұшақты басқару қиынға соқты. Аэробатикалық маневрлер кезінде, басқаруға өте қиын жазық айналуға түсуі мүмкін, бұл ұшқышты парашютпен секіруге мәжбүрлейтін. 1941 жылғы 22 шілдеде Regia Aeronautica-ның ең табысты ұшқыштарының бірі Леонардо Феррулли осы мәселеге тап болып, Сицилия үстінен парашютпен секіруге мәжбүр болды.

Кіріспе

1939 жылдың тамызында 30-ға жуық C.200 Saetta Солтүстік Африкада орналасқан 4-ші Stormo 10-шы Gruppo-ға жеткізілді. Италия 1940 жылдың 10 маусымында соғысқа кірген кезде 144 C.200 ұшағы қолданысқа жарамды болды, олардың жартысы ғана жұмыс істей алатын. Алғашқы 240 ұшақта толық жабық кабиналар болғанмен, кейінгі үлгілер итальян ұшқыштарының сұрауы бойынша ашық кабиналармен жабдықталды, себебі олар ескі бипландардағы ашық кабиналарға үйренген. 1940 жылдың қыркүйегінде 6-шы Gruppo-ның C.200 ұшақтары Жерорта теңізіндегі Мальта аралына қарсы операцияларды жүргізіп, Axis күштеріне көмектесті, сонымен қатар Junkers Ju 87 бомбалаушыларын эскорттады. 1940 жылдың желтоқсанының соңында Сицилияға X Fliegerkorps келгеннен кейін, C.200 ұшақтары Мальтаға шабуыл жасаған I/StG.1 және II/StG.2 Ju 87 бомбалаушыларын эскорттау міндетін алды, себебі 7./JG26 эскадрильясының Bf 109 истребительдері келгенге дейін Stuka-лардың жеткілікті эскорттық күштері болмады. Көп ұзамай британдық әуе күштері күшейді, әсіресе Hawker Hurricane истребительдерінің келуі итальяндық күштерді қайта орналастыруға мәжбүр етті. Hurricane теңіз деңгейінде C.200-ден жылдам болса да, Saetta жоғары биіктікте одан асып түсе алатын (C.200-дің жылдамдығы төмендегенімен), Hurricane Mk I-нің жылдамдығы салыстырмалы түрде жоғары болды және өте төмен биіктікте ұшу кезінде, тек "тропикалық" үлгілерге орнатылған үлкен Vokes (құмға қарсы) ауа сүзгісі ғана Hurricane Mk II-нің жылдамдығын Macchi деңгейіне дейін төмендетті. Macchi C.200 Hurricane-ден маневрлі болғанымен, қару-жарағы британдық қарсыласынан жеңіл болды. 1941 жылдың 6 ақпанында 4-ші Stormo 54-ші Stormo-дан C.200 ұшақтарын алды. Авторотация мәселелері шешілгеннен кейін, итальян ұшқыштары Macchi-ді "өте жақсы машина, жылдам, маневрлі және берік" деп бағалады. 1941 жылдың 1 сәуірінде 10-шы Gruppo (4-ші Stormo) жан-жақты жаттығудан кейін Рончи деи Легионари әуежайына көшіріліп, активті қызметке кірісті. C.200 кейіннен Грекия, Югославия және Балқандарда қолданылды, Балқандарда британдық Gladiator және Hurricane истребительдерімен жиі ауа шайқастарында қатысты. 1941 жылдың 6 сәуірінде таңертең 73-ші эскадрильядан төрт C.200 ұшағы Пола портының үстінен ұшып өтіп, мұнай танкеріне шабуыл жасап, оны өртеп жіберді. Ауадан қарсылық шектеулі болғандықтан, осы типтегі ұшулар көбінесе эскорттау және шабуылдаумен шектелді. 4-ші Stormo 1941 жылдың 14 сәуірінде Югославияға қарсы соңғы миссиясын орындады: сол күні 10-шы Gruppo-дан 20 C.200 ұшағы Карловацтың оңтүстігіне қарай ұшып, жау ұшақтарымен кездеспеді. Операциялар 17 сәуірде аяқталды. Осы 11 күн ішінде 4-ші Stormo бірде-бір C.200 ұшағын жоғалтқан жоқ. Оның ұшқыштары барлығы 20 гидроұшақ және ұшатын қайықты жойды, ал тағы 10-ға зақым келтірді. Сонымен қатар олар мұнай танкерін, жанармай тасымалдайтын жүк көлігін, бірнеше басқа көліктерді өртеп жіберді және портты бұзды.

Солтүстік Африка

Саэтта шаң сүзгілерімен жабдықталған және C.200AS деп белгіленген, Солтүстік Африкада басқа театрлардағы соғысқа қарағанда кеңінен қолданылды. 1941 жылдың сәуір айында 374-ші эскадрильяның C.200 ұшақтары Солтүстік Африка құрлығында орналасқан алғашқы бөлім болды. 1942 жылдың қыркүйегінде, «Тобрук» операциясы кезінде, британдық эсминецті және Тобрук маңындағы бірнеше кіші моторлық кемелерді батыруға жауапты болды. Эль-Аламейндегі Ұлттар Достастығы күштерінің шешуші жеңісінен кейін, C.200 шегініп келе жатқан Оккупациялық күштерге тығырық жасады, алға жылжыған одақтас колонналары мен жеңіл көліктерін атқылады. 1941 жылдың 12 тамызына дейін барлық 51 C.200 ұшағы Одесса маңындағы Штефан Водадағы Тудораға жетті. 22-ші топ қысқа мерзімге Люфтваффе V. Fliegerkorps-қа бағынды. Кейіннен олар Днепрдегі қыркүйектегі шабуылға қатысты. Шабуыл жалғасқанда, олар Запорожье, Сталино, Борвенково, Ворошиловград, Макиевка, Обливская, Миллерово қалаларындағы және ең шығыс орналасқан жері Кантемировкадағы әуежайлардан сирек-сирек ұшып, 1941 жылдың қазан айының соңында Запорожьеге көшті. Қыс кіріскенде операцияларды жалғастыру қиын болды, бөлімше төмен температурада жұмыс істеуге қажетті жабдықтармен қамтамасыз етілмегендіктен; осылайша, қараша және желтоқсан айларында ұшу көбінесе мүмкін болмады. 1941 жылдың желтоқсан айында 371-ші эскадрилья Сталиноға ауыстырылды, бірақ екі күннен кейін 11 C.200 ұшағымен 359-шы эскадрильямен алмастырылды. 25 желтоқсанда C.200 ұшақтары Ново-Орловкадағы «Қара көйлек» легионы «Тальяменто»ны қоршап алған кеңес әскерлеріне қарсы төмен қабаттағы шабуылдар жасады. 359-шы эскадрилья Булавада кеңес ұшақтарын ұстап, өздеріне ешқандай зиян келтірмей бесін атып түсірді. 28 желтоқсанда 359-шы эскадрилья ұшқыштары Тимофеевка және Полская ауданында 9 кеңес ұшағын, оның ішінде 6 Поликарпов I-16 истребителін жойды. Каттанеоның сөзінше, үш күндік «Рождество шайқасы» барысында C.200 ұшақтарымен 12 кеңес ұшағы атып түсірілді, тек бір достық ұшақ жоғалды. Мамыр айында ұшақ ұшқыштары Германияның 17-ші армиясының қолбасшысынан, негізінен Славянск ауданындағы батыл және тиімді шабуылдары үшін мақтау алды. 1942 жылдың жазында неміс әскерінің алға жылжуы кезінде 21-ші автономды C.T. тобы Макиевка әуежайына, содан кейін Ворошиловград пен Обливскаяға ауысты. Уақыт өте келе, олар неміс ұшақтарына эскорт жасауға көбірек тағайындалды. 1942 жылдың 24 шілдесінде 24 «Саэтта» ұшағы бар бөлім Тацинская әуежайына ауыстырылды. Оның негізгі міндеті – неміс ұшақтарының жетіспеушілігі байқалған Дон-Бенд аймағындағы «Штука» ұшақтарына эскорт жасау. 1./StG 2 штаф капитаны гауптман Фридрих Ланг итальяндық эскортты «өте көңіл көншітпейтін» деп бағалады. «Саэтта» ұшақтары «Штука» ұшақтарын кеңес ұшақтарынан қорғай алмады. 1942 жылдың 25 және 26 шілдесінде бес C.200 ұшағы әуе шайқасында жойылды. Тацинскаядан үш күндік операциядан кейін итальяндық ұшақтардың үштен бірі атып түсірілді. Италиялық экспедициялық күштерінің операцияларының қорытындысы 2557 шабуылдық ұшуды (оның ішінде 511 бомба тастаумен), 1310 шабуылдық шабуылды және 1938 эскорт миссиясын, жалпы 15 C.200 ұшағының жоғалуын қамтыды. Ең көп ұпай жинаған 362-ші эскадрилья, капитан Герман Ла Ферла басқаруында, 30 кеңес ұшағын атып түсірді және 13 ұшақты жерде жойды.

Соғыс біткеннен кейін

Италияның Окпаннан шығуына әкелген қарулы келісімге қол қойылғаннан кейін, қолданысқа жарамды C.200-дің тек 33-і қалды. Маччи ұшақтың ең жоғары жылдамдығын бағалағанмен, Фиат компаниясы мәселелі A.76 қозғалтқышынан бас тартқаннан кейін прототипі жойылды.