Кіріспе

1930-1940 жылдардағы эксперименталды итальяндық реактивті ұшақ – Caproni Campini N.1, сондай-ақ C. C.2 деп те аталады, 1930 жылдары итальяндық ұшақ өндіруші Caproni компаниясы құрастырған эксперименталды реактивті ұшақ. N.1 алғаш рет 1940 жылы ұшты және бір жыл бұрын неміс Heinkel He 178-інің алғашқы ұшуы туралы хабарлар пайда болғанға дейін тарихтағы алғашқы сәтті реактивті ұшақ деп есептелді. 1931 жылы итальяндық авиация инженері Секондо Кампини реактивті жылдамдық туралы зерттемелерін ұсынды, соның ішінде ұшақты қуаттандыруға арналған «терможеттік» реактивті қозғалтқыш туралы ұсыныс болды. Венецияда реактивті қайықпен жұмыс істейтін қайықты көрсеткеннен кейін Кампини Италия үкіметінен ұсынған қозғалтқышты әзірлеу және өндіру үшін бастапқы келісімшарт алды. 1934 жылы Regia Aeronautica (Италия Әуе күштері) реактивті қозғалтқышпен жұмыс істейтін екі прототиптік ұшақтың өндірісіне рұқсат берді. N.1 деп ресми түрде белгіленген бұл ұшақты құрастыру үшін Кампини ірі Caproni авиациялық өндірушісімен келісім жасасты. N.1 мотор-реактивті қозғалтқышпен жабдықталған, бұл реактивті қозғалтқыштың бір түрі, онда компрессорды дәстүрлі поршеньді қозғалтқыш қозғалтады. 1940 жылдың 27 тамызында N.1 ұшағының алғашқы ұшуы Миланның сыртындағы Талиедодағы Caproni зауытында Марио де Бернарди басқаруымен өтті. 1941 жылдың 30 қарашасында Де Бернарди мен инженер Джованни Педаче екінші прототипті Миланның Линате әуежайынан Римнің Гидония әуежайына Рим қаласынан сәлемдеме беру және Италия премьер-министрі Бенито Муссолинимен кездесуді қамтитын, көпшілік назарына іліктірген шара аясында ұшырып әкелді. N.1-дің сынақтары 1943 жылға дейін жалғасты, бірақ одақтас күштердің Италияға басып кіруімен жоба жұмысы тоқтап қалды. N.1 аралас нәтижелер көрсетті; ол авиациядағы маңызды қадам ретінде танылды және мақтауға ие болды (He 178-дің бұрынғы ұшуы ашылғанға дейін), бірақ ұшақтың өнімділігі әсерлі болған жоқ. Атап айтқанда, ол сол дәуірдегі көптеген дәстүрлі ұшақтардан баяу болды, ал мотор-реактивті қозғалтқыш истребитель үшін жеткілікті күш бере алмады. Кампини Reggiane Re.2007 сияқты басқа да жобаларға кірісті, бірақ олар отандық мотор-реактивті қозғалтқышты неміс жасаған турбореактивті қозғалтқышпен алмастыруды қамтыды. Осылайша, N.1 бағдарламасы ешқандай операциялық жауынгерлік ұшақтарға әкелмеді және мотор-реактивті дизайн көп ұзамай қуатты турбореактивті қозғалтқыштармен ығыстырылды. N.1-дің құрастырылған екі данасының тек біреуі ғана бүгінгі күнге дейін сақталған.

Өмірбаян

1931 жылы итальяндық авиациялық инженер Секондо Кампини Regia Aeronautica (Италия Әуе күштері) реактивті жылдамдатқыштың мүмкіндіктері туралы есеп ұсынды; бұл есепте ол «терможеттік реактив» деп атаған осындай жүзеге асырудың бір ұсынысы қамтылған. Сол жылы Кампини екі бауырымен бірге осы жылдамдатқышты дамыту үшін «Velivoli e Natanti a Reazione» («Реактивтік ұшақтар мен қайықтар» - италия тілінде) деген компания құрды. 1932 жылдың сәуір айында компания Италияның Венеция қаласында реактивтік жылдамдатқышпен қозғалған қайықты көрсетті. Қайықтың ең жоғары жылдамдығына қол жеткізілді, бұл жылдамдық соған ұқсас қуатты дәстүрлі жылдамдатқышпен салыстырылатын болды. Қайықтың дамуын қаржылаған Италия Әскери-теңіз күштері тапсырыс бермеді, бірақ Италиядан тыс жерлерде жобаны сатуға тыйым салды. 1934 жылы Regia Aeronautica реактивтік ұшақтың принципін көрсету және оның әскери қолданылу мүмкіндіктерін зерттеу мақсатында стационарлық сынақ стендімен бірге екі прототипті дамытуға рұқсат берді. Осы қарым-қатынас аясында Кампини өзінің жобасын жетілдірді, кейін ол Италия Әуе күштерінің N.1 ресми тағайындамасын алды. Тарихшы Натаниал Эдвардс Италияның реактивтік даму жұмысының салыстырмалы ашықтығын Ұлыбритания және Германия сияқты басқа елдердің бағдарламаларындағы жоғары құпиялықпен салыстырды.

Дизайн

Caproni Campini N.1 – реактивті қозғалтқыштың жұмысқа жарамдылығын көрсетуге және оны ұшақтар үшін қозғалтқыш ретінде пайдалану мүмкіндігін зерттеуге арналған тәжірибелік ұшақ. Ол – эллипстік қанаты бар, толығымен дуралуминнен жасалған моноплан. Бастапқы ұшақта қысымдалған кабина сияқты элементтер болмаған, бірақ бұл жақсартулар екінші прототипте енгізілді. Бірақ, ұшу сынақтарының нәтижесінде қозғалтқыш жүйесінің тым көп жылу шығаруына байланысты, кабинаны тұрақты түрде ашық қалдыру қажет болды. Компрессордан түсетін ауа ағыны қозғалтқышты салқындату үшін пайдаланылып, содан кейін оның шығарынды газдарымен араластырылды, осылайша дәстүрлі поршеньді-пропеллерлік конструкцияларда ысырап болатын жылу энергиясының көп бөлігі сақталды. Содан кейін сақина тәрізді жағылғыш газ ағынына отын құйып, оны тұндыру үшін сопло алдында тұтандырды, бұл итерме күшін одан әрі арттырды. Іс жүзінде, қозғалтқыш артқы жағылғышты қоспастан-ақ ұшуға жеткілікті итерме күшін берді, бұл конструкцияны күйдіргішке жалғанған желдеткішке ұқсас етеді. Кампини бұл конфигурацияны термоджет деп атады, бірақ ол кейіннен моторджет деп белгілі болды. Дегенмен, күрделі конструкцияға қарамастан, құбырдың салыстырмалы түрде кішкентай көлемі массалық ағынды және, демек, қозғалтқыштың итерме тиімділігін шектеді. Қазіргі заманғы конструкцияларда бұл жоғары жалпы қысым коэффициенттері арқылы толықтырылады, бірақ N.1 конструкциясында мұндай көрсеткіштерге қол жеткізілмеді, нәтижесінде итерме күші салыстырмалы түрде төмен және отын тиімділігі нашар болды. Статикалық сынақ стендінде жүргізілген жердегі сынақтар шамамен 10 минутқа созылды, осы уақытта де Бернарди жылдамдықты 0,6-дан аспады. Heinkel He 178 реактивті ұшағының алғашқы ұшуы осы күнге дейін бір жыл бұрын жасалған болса да, ол жарияланбағандықтан, Халықаралық Ауа спорты федерациясы (FAI) N.1 ұшағын реактивті ұшақтың алғашқы сәтті ұшуы деп тіркеді. Кейін Кампини итальяндық Reggiane авиакомпаниясымен серіктестік құрып, Роберто Лонгимен бірге Reggiane Re.2005 ұшағын Re.2005R моделіне моторджет қозғалтқышын орнату арқылы өзгертті. Жылдамдықты сағатына 750 км-ге дейін арттыруға болатын, бірақ отын тұтыну сағатына шамамен 1000 литрге жетер еді, бұл Re.2005 ұшағының толық қуаттағы тұтынуынан шамамен төрт есе көп. Екі N.1 прототипін сынау 1943 жылға дейін жалғасты, бірақ Капрони зауыты бомбаға түскен кезде N.1 прототиптерінің бірі жартылай қирады, ал Италияға одақтас әскерлердің шабуылынан кейін фашистік үкіметтің құлауы бағдарламаны тоқтатты. Италия жеңілгеннен кейін зақымдалған прототип Ұлыбританияға Фарнбородағы Корольдік әуе күштерінің зерттеу орталығына (RAE) зерттеу үшін тасымалданды. Кейін 1949 жылы Ньютон әуежайында ұшақ бөлшектелді.