Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Итальяндық екіұшақты истребитель
Italian biplane fighter
Fiat CR.32 – Испания азамат соғысы мен Екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған итальяндық екіұшақты истребитель. Авиация инженері Селестино Розателли жобалаған бұл ұшақ өз дәуірі үшін ықшам, берік және жоғары маневрлі болды, нәтижесінде 1930 жылдары салыстырмалы түрде танымал истребительге айналды. CR.32 Солтүстік және Шығыс Африкада, Албанияда және Жерорта теңізіндегі театрларда шайқасты. Ол Испания азамат соғысында кеңінен қолданылды, онда барлық уақыттағы ең керемет истребитель екіұшақтарының бірі ретінде танылды. 1930 жылдардың соңында CR.32 ұшағына қарағанда озық моноплан конструкциялары басымдық берді; Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде ол ескірген деп есептелді. CR.32 ұшағынан жасалған, жаңа Fiat CR.42 Falco сияқты бірнеше жаңа итальяндық истребительдермен алмастырылса да, ол соғыс бойында қолданыла берді.
The Fiat CR.32 was an Italian biplane fighter used in the Spanish Civil War and the Second World War. Designed by the aeronautical engineer Celestino Rosatelli, it was a compact, robust and highly manoeuvrable aircraft for its era, leading to it being a relatively popular fighter during the 1930s. The CR.32 fought in North and East Africa, in Albania, and in the Mediterranean theatre. It was extensively used in the Spanish Civil War, where it gained a reputation as one of the most outstanding fighter biplanes of all time. During the late 1930s, the CR.32 was overtaken by more advanced monoplane designs; by the start of the Second World War, it was considered to be obsolete. While it had been superseded by a number of newer Italian fighters, including the newer Fiat CR.42 Falco which had been derived from the CR.32, the type continued to be flown throughout the conflict.
Даму
Fiat CR.32 ұшағын авиациялық инженер Селестино Розателли жобалаған. CR.32 ұшағы CR.30 ұшағына қарағанда кішірек және ағымдаландатылған фюзеляжға ие болды, нәтижесінде ұшақ ықшамдатылған. 1933 жылғы 28 сәуірде CR.32 прототипі, MM.201 деп белгіленген, Туриндегі Fiat компаниясының әуежайынан алғашқы рейсін жасады. CR.32 bis үлгісінде қуатты Fiat A.30R V12 қозғалтқышы және екі қосымша пулемет болды, ал ter және quater үлгілері бастапқы қару-жарақты сақтап, жақсартылған нысаналар мен құралдарды пайдалануда ерекшеленді. Бұл жобаны дамыту барысында төрт CR.32 ұшағы прототиптер ретінде қайта жабдықталды. Бастапқы қару-жараққа қозғалтқыш капотының үстіне орнатылған 7,7 мм (.030 дюйм) Breda SAFAT пулеметтерінің жұбы кірді (кейіннен 12,7 мм (.5 дюйм) Breda SAFAT пулеметтерінің жұбымен ауыстырылды); әр пулемет 350 оқтан тұратын патрондық жиынтығына ие болды. Кейінгі үлгілерде 12 дана 5 фунттық бомбаға, 100 фунттық бомбаға немесе бір 200 фунттық бомбаға арналған екі қосымша ілмекше орнатылды. 1938 жылы Оңтүстік Америкаға жасалған экспедиция сияқты, итальяндық акробатикалық топтарының шетелдік сапарлары осы типтегі ұшақтармен жүзеге асырылды. CR.32 ұшағының тар бұрылу радиусы мен тамаша басқарылуы оны акробатикалық көрсетулер үшін өте қолайлы етті. CR.32 ұшағының ерекшелігі – оның керемет маневрлеу қабілеті. Оның жоғары өнімділігі мен ұшқыштар арасындағы танымалдылығы Regia Aeronautica лауазымды тұлғаларының арасында екі қанатты платформаның жаңа буын моноплан истребительдерінің қарсы тұруына қарамастан, одан әрі дамыту және қолдану үшін өміршең тұжырым болып қала беруіне ықпал еткен болуы мүмкін. Кемінде 380 дана Испаниядағы әуе шайқастарына қатысып, испандық республикалық әуе күштерінің негізін құраған кеңестік Поликарпов I-15 бипланы мен Поликарпов I-16 монопланына қарсы тұрды. 1936 жылы бұл тип алғашқы ұрысқа түсті. 18 тамызда алғашқы 12 CR.32 Испанияға жетіп, 3° Stormo құрамындағы Squadriglia Gamba di Ferro, Cucaracha және Asso di Bastoni эскадрильяларын құрды; үш күннен кейін әскери ерлік үшін алтын медальмен марапатталған лейтенант Витторио Чеччерелли Кордоба үстінде алғашқы жау ұшағын, Nieuport 52-ні атып түсірді. Барлығы Италия үкіметі Испанияға 365-405 C.R.32 ұшағын жіберді, ал 127-131 ұшақ тікелей ұлтшыл авиациялық бөлімшелеріне жеткізілді. Никоның мәліметінше, қақтығыс кезінде республикалық күштер алты ұшақты қолға түсірді, олардың бірі кеңестік Одаққа жіберілді, онда ол егжей-тегжейлі зерттеуден өтті. Шапшаң CR.32 ұшағының арқасында итальяндықтар өздерінің қарсыластарынан әуеде басымдыққа ие болды. Fiat бипланы театрда тиімді екенін дәлелдеді, Aviazione Legionaria 60 (48 расталған) заманауи кеңестік Tupolev SB бомбалаушыларын, оларды бұрын ұстап алу мүмкін емес деп есептеген, сондай-ақ 242 Polikarpov I-15 биплан истребителі мен 240 Polikarpov I-16 моноплан истребителі, сонымен қатар тағы жүзге жуық расталмаған ұшақты жойды. Алғашында C.R.32 ұшақтарының 73 данасы жойылды деп хабарланды.
The Fiat CR.32 was designed by the aeronautical engineer Celestino Rosatelli. The CR.32 had a smaller and more streamlined fuselage than the CR.30, resulting in a more compact aircraft. On 28 April 1933, the prototype CR.32, which was designated the MM.201, made its maiden flight from the Fiat company airfield at Turin. The CR.32 bis had a more powerful Fiat A.30R V12 engine and two additional machine guns, while the ter and the quater retained the original armament, differing in the use of improved gunsights and instrumentation. During the development of this design, four CR.32s were converted to serve as prototypes. The armament initially included a pair of 7.7 mm (.030 in) Breda SAFAT machine guns (which was later substituted for a pair of 12.7 mm (.5 in) Breda SAFAT guns), which were fitted on top of the engine cowling; each gun had an ammo capacity of 350 rounds each. Later examples were also furnished with a pair of hard points, which could accommodate up to 12 5lb bombs, a pair of 100lb bombs, or a single 200lb bomb. Further overseas tours by Italian display teams, such as a South American expedition in 1938, were performed using the type. The CR.32's tight turning circle and excellent handling made the type ideal for aerobatic displays. The stand out feature of the CR.32 was its remarkable manoeuvrability. It is possible its outstanding performance and popularity amongst its pilots were responsible for a continued attitude within many officials of the Regia Aeronautica that the biplane platform remained a viable concept for further development and deployment even in the face of a new generation of monoplane fighters. At least 380 examples took part in the air battles fought over Spain, proving formidable adversaries to the Soviet Polikarpov I 15 biplane and Polikarpov I 16 monoplane that formed the backbone of the Spanish Republican Air Force. During 1936, the type had its baptism of fire. On 18 August, the first 12 CR.32s arrived in Spain and formed the Squadriglia Gamba di Ferro, Cucaracha, and Asso di Bastoni of 3° Stormo; three days later Tenente Vittorino Ceccherelli, a Gold Medal of Military Valor winner, shot down the first enemy aircraft, a Nieuport 52, over Cordoba. In total, the Italian government dispatched between 365 and 405 C. R.32s to Spain while between 127 and 131 were delivered directly to Nationalist aviation units. During the conflict, six aircraft were captured by Republican forces, according to Nico, one of these was shipped to the Soviet Union, where it underwent a detailed evaluation. Thanks to the agile CR.32, the Italians managed to achieved air superiority over their Fuerzas Aéreas de la República Española opponents, who flew a motley collection of very different and often obsolete aircraft. The Fiat biplane proved to be effective in the theatre, the Aviazione Legionaria claiming 60 (48 confirmed) modern Russian Tupolev SB bombers, which were once believed to be impossible to intercept, as well as 242 Polikarpov I 15 biplane fighters, and 240 Polikarpov I 16 monoplane fighters, plus another hundred aircraft that were not confirmed. In exchange, C. R.32 losses were reportedly only 73.
Испандық асалар
CR.32 ұшағымен ең көп жеңіс тіркелген испандық Хоакин Гарсия Морато и Кастано болды, ол Испания Азамат соғысының басты ұшқышы еді. Ол 40 жеңісінің 36-сын «Фиат» бипланымен жеңді. Өліміне дейін ол фюзеляжда 3 51 нөмірі бар бір ұшақты пайдаланды. 1939 жылдың сәуір айында, соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай, Морато төмендегі әуе айласын орындау кезінде адал 3 51 ұшағымен қаза тапты. Тағы бір ұлтшыл CR.32 ұшқышы – капитан Мануэль Васкес Сагастизбал, ол Grupo 2 G 3 тобымен 21 жеңіске жеткен. 1939 жылдың 23 қаңтарында атып түсіріліп, қаза тапты. Командир Анхель Салас Ларрасабал Nieuport Delage 52 ұшағымен бір жеңіс однып, содан кейін бірнеше CR.32 ұшақтарымен ұшты. 1936 жылдың 29 қазанында ұлтшыл ұшқыштарына түскен алғашқы советтік Tupolev SB 2 бомбалаушысын атып түсірді. Ол CR.32 ұшағымен тағы төрт ұшақты атып түсіріп, кейін Heinkel He 51 тобына ауысты. Екі жеңіс однып, жаңа Grupo 2 G 3 тобына қосылды. Осы топпен, тағы да CR.32 ұшақтарымен, ол өзінің жеңіс санын 16-ға жеткізді, оның ішінде үш SB 2 және I 16 ұшағы 1938 жылдың 2 қыркүйегінде бір рет ұшып шыққанда атып түсірді. Капитан Мигель Герреро Гарсия «Фиат» бипланымен 13 жеңісінің тоғызын жеңді: төрт I-15, үш «Папагай» (R 5 және Polikarpov RZ шабуылдық бомбалаушылары) және екі I-16.
The top scoring CR.32 ace was Spaniard Joaquín García Morato y Castaño, who was the leading Nationalist fighter pilot of the Spanish Civil War. He achieved 36 of his 40 victories while flying the Fiat biplane. He used the same aircraft, which carried the number 3 51 on the fuselage, until his death. During April 1939, shortly after the war had finished, Morato fatally crashed his faithful 3 51 while performing low aerobatics. Another Nationalist CR.32 ace was Capitán Manuel Vázquez Sagastizábal, who claimed 21 victories with Grupo 2 G 3, before he was shot down and killed on 23 January 1939. Comandante Angel Salas Larrazabal, after one kill flying a Nieuport Delage 52, flew multiple CR.32s, shooting down, on 29 October 1936, the first of the fast Soviet monoplane Tupolev SB 2 bombers to fall to Nationalist fighters. He shot down four more aircraft with the CR.32 before moving to a Heinkel He 51 unit. After two more victories, he joined the new Grupo 2 G 3. With this unit, again flying CR.32s, he raised his score to 16, including three SB 2s and an I 16 in a single sortie on 2 September 1938. Capitán Miguel Guerrero Garcia achieved nine of his 13 victories flying the Fiat biplane: four I 15s, three "Papagayos" (R 5s and Polikarpov RZs assault bombers), and two I 16s.
Екінші дүниежүзілік соғыс
CR.32 ұшағының акробатикалық қасиеттері және Испаниядағы жетістігі итальяндық әуе министрлігін жаңылыстырды, олар екі қанатты ұшақтың соғыс құралы ретінде әлі де әлеуеті бар деп сенді. CR.32 ұшақтары мен британдық ұшақтар арасындағы алғашқы шайқас келесі күні болды. Алты CR.32 ұшағы Эль-Адем әуежайына шабуыл жасай жатқан Бристоль Бленхейм бомбалаушыларының тобын ұстап, екі Бленхеймді атып түсірді және қалған төртеуін зақымдады (нақты британдық шығындар екі Бленхеймнің жоғалуы және екеуінің зақымдануы), өзінің ешқандай шығынсыз. Каттанеоның сөзіне сәйкес, CR.32 ұшқыштары әуедегі күреске емес, көбінесе жердегі нысандарды атқылаумен айналысты, осылайша жеңіл шабуылдық ұшақтар рөлін атқарды; ол бұл іс-әрекеттердің науқанда "шектеулі тиімділікке" ие болғанын мәлімдеді.
The aerobatic characteristics of the CR.32 and its success in Spain misled the Italian air ministry, which was convinced that a biplane fighter still had potential as a weapon of war. The first combat between CR.32s and British aircraft came the following day. Six CR.32s intercepted a formation of Bristol Blenheim bombers attacking the airfield at El Adem, claiming two Blenheims shot down and the remaining four damaged (compared with actual British losses of two Blenheims lost and two damaged), for no losses. According to Cattaneo, instead of focusing on air to air dogfighting, CR.32 pilots typically engaged in strafing ground targets, acting as light attack aircraft instead; he stated these activities to have been of "limited effectiveness" in the campaign.
Шығыс Африка
CR.32 ұшақтарының соғыстағы ең үлкен жетістіктері Италияның Шығыс Африкасында тіркелді. 7 шілдеде үш CR.32 ұшағы, үш Капрони Ca.133 ұшағын сүйреп ұшып, үш Hawker Hartebeest ұшағын тоқтатты және лейтенант Н. К. Ранкин басқарған ұшақты атып түсірді, осымен ұшқыш пен оның пулеметшісі, әскери сарбаз Д. Хьюз қаза тапты. 1941 жылдың 23 ақпанында Макале әуежайына шабуыл жасағанда, "Hurricane" ұшағымен ұшқан майор Лори Уилмотты итальяндық асыл ұшқыш Альберто Веронезе Fiat бипланымен шабуылдап, құлатты. Уилмот мәжбүрлі түрде жерге қонды және соғыс тұтқынына айналды. Ұзақ өтпей, капитан Эндрю Дункан Веронезеге шабуыл жасады, ол жараланды және парашютпен секіріп құтылды. CR.32 ұшақтары көбірек жаңарулы ұшақтардың саны артуына қарамастан, тағы да ұшақтарды атып түсірді. 410a эскадрильясы ғана таратылғанға дейін 14 жау ұшағын атып түсірді. Бірақ Отаннан ауыстыру және қосалқы бөлшектерді алу мүмкін болмағандықтан CR.32 ұшақтарының қатары біртіндеп азайды. 1941 жылдың 10 қаңтарында әлі де 22 CR.32 ұшағы қызметте болды, 31 қаңтарда 14, 10 ақпанда 11, ал 5 наурызда бар болғаны 8 ұшақ қалды. Соңғы CR.32 1941 жылдың сәуір айының ортасына дейін сақталды.
Possibly the greatest wartime successes to be achieved by CR.32s were accomplished in Italian East Africa. On the 7th of July, three CR.32s, escorting as many Caproni Ca.133s, intercepted three Hawker Hartebeests, and shot down the plane flown by Lt N. K. Rankin, killing the pilot and his gunner, Air Sgt D. H. Hughes. On 23 February 1941, while in the process of attacking the airfield at Makale, Maj Laurie Wilmot, who was flying a Hurricane, was bounced by Italian ace Alberto Veronese in a Fiat biplane. Wilmot was forced to crash land, becoming a prisoner of war (PoW). Soon after, Capt Andrew Duncan hit Veronese, who was wounded and bailed out. The CR.32s obtained other kills, despite having to face an ever increasing number of more modern aircraft. The 410a Squadriglia alone managed to shoot down 14 enemy aircraft, before being disbanded. But the impossibility of obtaining replacements and spare parts from the motherland caused the gradual thinning of the rows of CR.32s. On 10 January 1941 there were still 22 CR.32s in service, on 31 January there were 14, on 10 February 11 and on 5 March just eight. The last CR.32 survived until mid April 1941.
Тірі қалған әуе кемелері
C.1 328 – HA 132L Лацио облысы Браччано қаласындағы Италия әуе күштері мұражайында тұрақты көрмеде. Ол 1955 жылы Испания әуе күштерімен сыйға берілген. Композит – HA 132 Мадридтегі Куатро-Вьентос әуе мұражайында (Museo del Aire) тұрақты көрмеде. CR32 MM4666 92-ші эскадрильяның түстемесімен Кодроиподағы Италия әуе күштерінде орналасқан.
C.1 328 – HA 132L on static display at the Italian Air Force Museum in Bracciano, Lazio. It was donated by the Spanish Air Force in 1955. Composite – HA 132 on static display at the Museo del Aire in Cuatro Vientos, Madrid. CR32 MM4666 in colours of 92sqd. on static display at the Italian Air Force in Codroipo, Udine