Кіріспе
Ұлы Лэнгдейл – Солтүстік-Батыс Англиядағы Көлдер ауданы ұлттық паркіндегі аңғар. "Ұлы" деген сөз оны көршілес Кіші Лэнгдейл аңғарынан ажыратады. Лэнгдейл – Кумбриядағы Хаугилл төбелеріндегі тағы бір аңғардың да атауы. Бұл аңғардың төңірегіндегі көптеген төбелерге тартылған туристер, альпинистер, жол жүгірушілер және басқа да сыртқы қызметтермен айналысушылар үшін танымал орын. Ұлы Лэнгдейлдің ең әйгілі нысандарының бірі – аңғардың солтүстік жағында орналасқан Лэнгдейл шыңдары тобы. Англияның ең биік тауы Скафелл Пайкке Лэнгдейлден басталатын бағыт арқылы шағылысуға болады. Лэнгдейлден Dungeon Ghyll Force сарқырамасы, Harrison Stickle және Pike of Stickle сияқты көріністерді көруге болады. Ұлы Лэнгдейл неолит дәуірінде тас балқыларды жасау үшін маңызды орын болды, ал кейіннен Лейкленд тақталы тас өнеркәсібінің орталықтарының біріне айналды.
Great Langdale is a valley in the Lake District National Park in North West England, the epithet "Great" distinguishing it from the neighbouring valley of Little Langdale. Langdale is also the name of a valley in the Howgill Fells, elsewhere in Cumbria. It is a popular location for hikers, climbers, fell runners, and other outdoor enthusiasts who are attracted by the many fells ringing the head of the valley. Among the best known features of Great Langdale are the Langdale Pikes, a group of peaks on the northern side of the dale. England's highest mountain, Scafell Pike, can be climbed by a route from Langdale. Langdale has views of, in particular, Dungeon Ghyll Force waterfall, Harrison Stickle, and Pike of Stickle. Great Langdale was an important site during the Neolithic period for producing stone axes and later, was also one of the centres of the Lakeland slate industry.
Тарих
Ұлы Лэнгдейл археологтарға белгілі, ол неолит дәуірінде Стиклдің төбелерінде жасалған, нақты бір типтегі жылтыратылған тас балтаның бастауы болып табылады және олар тарихи Ұлыбритания мен Еуропаның барлық аймақтарында саудаланып жүрді. Ол қола дәуірінің кейбір заттарына, соның ішінде білезікке кигізілетін тас қорғаушыларға да таспен қамтамасыз етті. Неолиттік тостаған және сақина тәрізді белгілер Копт Хоудағы Лэнгдейл тасбағаларында табылды.
География
Аңғардың бастауы Скельвит көпірінде орналасқан, ол Амблсайдтан шамамен 3 километр батысқа қарай жатыр. Лэнгдейл аңғарында Шатыр Стайл және Эльтервотер деген екі ауыл, сондай-ақ Хай Клоуз шағын елді мекені бар. Үлкен Лэнгдейл мұздықтардың әсерінен пайдалған U пішінді аңғар, ал Кіші Лэнгдейл – тіктеу аңғар.
Қатты қыш өндірісі
Ұлы Лэнгдейл мен Элтервотер Лейкленд тақталы тас өнеркәсібінің орталықтары болды. Эльтервотер карьері мен Спут Крэг карьері екі тақталы тас өндіріс орны қазіргі заманғы әдістерді пайдалана отырып, көбінесе үздіксіз жұмыс істеп келеді. Эльтервотер екеуінің ішіндегі үлкені, және Спут Крэг сияқты, оны Burlington Stone компаниясы басқарады. Lingmoor, Banks, Thrang Crag және Colt Howe сияқты қолданыстан шығып қалған басқа да жергілікті карьерлер бар.
Балта өнеркәсібі
Ұлы Лэнгдейл неолит дәуірінде өнімді тас балта өнеркәсібіне ие болған. Аймақта жылтыратылған балта жасауға қолайлы, ұсақ түйірлі жасыл тас шығады, олар Британ аралдарында кеңінен таралған. Бұл тас – Гаррисон Стикл мен Стиклдің Пайкіндегі Лэнгдейл аңғарындағы құмды беткейлерден қазылып алынған немесе жиналған эпидоттанған жасыл тас.
Лэнгдейл өрнектері
Ұлы Лэнгдейлдің ең танымал ерекшеліктерінің бірі – Лэнгдейл шыңдары, олар аңғардың солтүстік жағында орналасқан шыңдар тобы. Көріп тұрғанда, олар өткір тасты жота сияқты көрінеді, бірақ тік беткейлі жартастар тек оңтүстік жағында ғана; солтүстікке қарай жер көтеріліп, бұл жотаның ең биік шыңы – Хай Райзге дейін бірте-бірте жайылады. Шыңдардың ішінде (батыстан шығысқа қарай) Стикл Пайкі, Лофт Крэг, Харрисон Стикл және Пэви Арк шыңдары бар.
Стикльдің шыршасы
Пик оф Стикл, сонымен қатар Пик о Стикл деп те аталады, биіктігі 709 метрді құрайды. Арғы беткейлері Pavey Ark мүшесінің, қиыршықты құмтастың және брекцияның іздерін көрсетеді. Лэнгдейл беті бірнеше қабатты көрсетеді: жоғарыдан бастап Лингмелл формациясы, Крикл мүшесі және Бад Степ туфы. Олар тиісінше туф, лапилли туф және брексиядан; риолитті туф және брексиядан; және лаваға ұқсас риолитті туфтан тұрады. Биіктігі Лофт жартасы мен Гиммер жартасын шығыс-оңтүстік-шығыс бағытында, ал Боуфеллді батыс-оңтүстік-батыс бағытында көруге мүмкіндік береді. Оңтүстік Феллдері мен Скиддоу таулары да көрінуі мүмкін.
Лофт жарлығы
Лофт жарлығының биіктігі 2238 фут (682 м) құрайды. Ол Харрисон Стикл мен Пайк-о-Стикл арасында орналасқан және көбінесе осы екі шыңмен бірге шарықталады. Бұл құлаудың төменгі бөлігінде Гиммер жарлығы көтеріледі, ол Лейк аймағындағы ең танымал тауға көтерілу орындарының бірі. Жарлық риолит тасынан тұрғызылған және 1880-ші жылдардың басында британдық тауға көтерілудің негізін қалаушы Уолтер Пэрри Хаскетт Смит тарапынан зерттелген.
Харрисон Стикл
Харрисон Стикл – Лэнгдейл шыңдарының ең биік нүктесі, оның тік жарлары шыңынан оңтүстік және шығысқа қарай төмен түседі, бұл аңғардың төменгі жағынан 610 метрден (2000 фут) төмен немесе одан да алыс жерден көрінеді. Солтүстікке қарай орталық төбелердің басты қырқасы Тункар Кнотттан өтіп, Хай Рейзге көтеріледі. Осы қырқаның тік шығыс беті солтүстікке қарай Харрисонның жақын маңындағы Pavey Ark-қа дейін жалғасады, бұл аймақтағы ең әсерлі бет болып табылады. Харрисон Стиклдің оңтүстік-батыс шекарасын Лэнгдейл Пайкстың тіректері арқылы және Харрисон Комбтың төменгі жағына дейін кесіп өтетін Дунджон Гиллдің терең шатқалы құрайды. Гиллдің батысында Торн Крэг, Лофт Крэг және соңында Стикл Пайк орналасқан. Харрисон Стиклдің тік шығыс бетінің астында Стикл Тарн және оның Гилл жатыр, осылайша төбеден ағатын барлық су Ұлы Лэнгдейлге құйылады. Көл шамамен 15 метр тереңдіктегі (50 фут) карри, бұл бөгет арқасында күшейтілген. Су Ұлы Лэнгдейлде тұтыну үшін пайдаланылады.
Қапталмен қапталған сандық
Павей Арк биік. Басты бетінің ені шамамен артқа қарай созылып, 400 футқа (122 м) жуық құлайды. Оңтүстік-батыс жағында ол Харрисон Стиклдің тік жарларымен бірігіп кетеді, ал солтүстік ұшы Брайт Бек аңғарына қарай баяу төмендейді. Стикл Тарн толығымен Арк аумағында орналасқан, мұнда корри тарны қосымша сыйымдылық үшін бөгеттелген. Тас қапталған бөгет көлдің табиғатын бұзбау үшін жеткілікті төмен салынған, ал су төмендегі қонақ үйлер мен үйлерде тұтынуға пайдаланылады. Көлдің тереңдігі шамамен 50 фут (15 м) шамасында.
Мәдениеттік сілтеме
Летиция Элизабет Лэндонның «Лэнгдейл Пайкс» (1832) поэтикалық иллюстрациясы, Томас Алломның суретіне сүйенгенімен, тауларды назарға алмайды және өзендегі тамаша форель балық аулауды мақтайды.
Туризм
Мұнда Боуфелл, Кринкл Крэгс, Лэнгдейл Пайкс және Англияның ең биік тауы Скафелл Пайк сияқты бірнеше танымал тау жолдары бар. Аңғардың төменгі жағында, Ұлыбританиядағы ең таңғажайып тау шатқалдарының бірі болып табылатын Raven Crag, Gimmer Crag және White Ghyll сияқты тауға өрмелеуге арналған орындар да бар. Langdale Leisure Limited компаниясы – қонақ үй, уақыт үлесімен берілетін коттедждер және демалыс құрылғыларынан тұрады – осы аңғарда қызмет етеді.
Ескі тұтқыр Гилл
"Олд Дунджон Гилл" қонақ үйі бастапқыда ферма және таверна болған. Оны тарихшы профессор Г. М. Тревелян сатып алып, Ұлттық сенім қорына сыйға берді, ал кейіннен ол Капел Стайлдегі Киелі Үштік шіркеуіне жерленді. Қонақ үй мен "Hikers Bar" альпинизммен тығыз байланысты, көптеген белгілі альпинистер қонақ үйде тұрып немесе барда ішімдік ішкен. Альпинистер арасында ол "ODG" деп белгілі. Аталған аймақта, 1862 жылы салынған "Нью Дунджон Гилл" қонақ үйі де бар. Аймақтағы кемпингтерге Dungeon Ghyll маңындағы Ұлттық сенім қорының жері және Chapel Stile-дегі Baysbrown Farm кемпингі жатады.