Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Йоркширдегі тас формациясы, Англия
Rock formation in North Yorkshire, England
Малхэм бұғазы – Англияның Солтүстік Йоркширдегі Малхэм ауылының солтүстігінде орналасқан үлкен қисық әктас формациясы. Ол 12 000 жылдан астам бұрын, соңғы мұз дәуірінің соңында мұздықтардың еріген суларын әкелген сарқыраманың әсерінен пайда болған. Бүгінде Йоркшир Дейлс ұлттық паркіндегі танымал әдемі орын және тауға өрмелеуге қолайлы жартас ретінде мәшһүр. Бұғаздың үстінде кең әктас плитасы жатыр.
Malham Cove is a large curved limestone formation north of the village of Malham, North Yorkshire, England. It was formed by a waterfall carrying meltwater from glaciers at the end of the last Ice Age more than 12,000 years ago. Today it is a well known beauty spot and rock climbing crag within the Yorkshire Dales National Park. A large limestone pavement lies above the cove.
Геология
Бұл шығанақты мұз дәуірінде құлаған үлкен өзен қалыптастырған. Су құлауы биік және кеңінен асып түсті. Сарқылып аққан судың әсерінен шығанақтың қисық пішіні пайда болды, себебі оның жиегі қабырғаларына қарағанда күшті эрозияға ұшырады. Малхам Бек атымен белгілі өзен Малхам Мурдан бастау алып, шығанақтың төменгі жағындағы үңгірден шығады. Бұл өзен шығанақтың солтүстігіне қарай 2 шақырым жердегі Малхам Тарнынан ағып шығатын өзеннен өзгеше. Соңғы өзен "Су шұңқыларында" жер астына сіңіп, шығанақтың үстінен шамамен 2 шақырым жерде пайда болып, Малхамның оңтүстігіндегі Эйр басқышына дейін жетеді. Бұрын осы екі өзеннің біреу екені ойлаған, бірақ бояумен жасалған тәжірибелер олардың әртүрлі жерлерде жер астына түсетін екі бөлек су арнасы екенін көрсетті. Олардың жолдары су араласпай, әктастың артында қиылысып, бірнеше шақырым қашықтықта қайтадан шығады, бұл әктастың артында күрделі үңгір жүйесі бар екенін көрсетеді. Үңгір сулары жүйесіне шығанақтың төменгі жағындағы үңгір арқылы кіретін үңгіршілер осы уақытқа дейін шамамен 2 шақырымды зерттеді. Көтерілістегі сталагмит шөгінділері кем дегенде 27 мың жыл бұрын пайда болған, яғни үңгір Девенс мұз дәуірінде құрғақ болған және одан бұрын қалыптасқан болуы керек. Әдетте үңгір жүйелері суды құлауға жетпей тұрып алып кетеді. Дегенмен, Малхам Коув 2015 жылдың 6 желтоқсанында, Дезмонд даулынан кейін болған қатты жаңбырдан кейін 1824 жылдан бері алғаш рет уақытша шарлауыққа айналды.
The cove was formed by a large Ice Age river that fell at this point as a cataract. The water drop was high and more than wide. The water flowing over the waterfall created the curved shape of the cove because the lip was more heavily eroded than the sides. A stream named Malham Beck originates on Malham Moor and emerges from a cave at the bottom of the cove. This is a different stream from the stream that flows out of Malham Tarn 1.5 mile (2 km) north of the cove. This latter stream goes underground at 'Water Sinks' about 1 mile (2 km) before the top of the cove and does not emerge until Aire Head, south of Malham. The two streams were once thought to be one and the same, but experiments with dyes have shown that they are two separate waterways that go underground at different places. Their routes cross, without their waters mixing, behind the limestone cliff, re emerging a few miles apart; indicating that there is a complex cave system behind the limestone cliff. Cave divers, entering the system through the cave at the base of the cove, have so far explored about 1 mile (2 km). Stalagmite deposits inside the rising, dated to at least 27 ka, imply that the cave was dry during the Devensian ice age, and so must have been formed before then. The cave systems usually carry away any water before it reaches the fall; however, Malham Cove temporarily became a waterfall for what is believed to be the first time since 1824 on 6 December 2015, after heavy rainfall from Storm Desmond.
Тарих
1779 жылы дін қызметкері және танымал антиквар Томас Уэст осы шағын шығанақты былай сипаттады: "Бұл әдемі жартас – ғасырлармен боялған алып сарайдың қабырғасы сияқты; тасы өте ақ, ал тік беткейлерінен әртүрлі бұталар мен өсімдіктер төгіліп тұр, олар батпақ суының түсімен әртүрлілікке ие. Мен бұрын мұндай жағымды қарапайым жартасты көрген емеспін." 80 метрлік (260 фут) биіктіктегі жартастың батыс жағында шамамен 400 дұрыс емес тас саты бар: олар Пэннин жолының бөлігі болып табылады және жоғарыдағы тегіс емес әктас жамылғысына жетелейді.
The priest and noted antiquary Thomas West described the cove in 1779: "This beautiful rock is like the age tinted wall of a prodigious castle; the stone is very white, and from the ledges hang various shrubs and vegetables, which with the tints given it by the bog water. & c. gives it a variety that I never before saw so pleasing in a plain rock." On the west side of the 80 metre (260 foot) high cliff face are about 400 irregular stone steps: these form part of the route of the Pennine Way and lead to an uneven limestone pavement at the top.
Тау-кенге көтерілу
Бұл шығанақ альпинистер арасында танымал, оңайдан қиынға дейінгі дәстүрлі маршруттармен қатар, спорттық альпинизмге де мүмкіндік береді, соның ішінде Стив МакКлюрдің салған Ұлыбританиядағы бірінші спорттық маршруты – Rainman. Шатырдың оңтүстік беткейіне орналасқандықтан, ол қыс айларында тау шатыру үшін өте қолайлы; алайда, жазда беткей тым қызып кетуі мүмкін.
The cove is popular with climbers offering easy to hard traditional climbs, as well as sport climbing, including the UK's first grade sport climb, Rainman, by Steve McClure. Due to the cliff's south face, it is a popular for rock climbing in winter; however, in summer, the face can become very hot.