Кіріспе

Американдық белсенді

Альпринтис "Банчи" Картер (12 қазан 1942 – 17 қаңтар 1969) – американдық белсенді. Картер Қара пантерлер партиясының Оңтүстік Калифорния бөлімшесін құрушылардың бірі ретінде белгілі. Картерді Рон Каренганың "Біз" тобы сияқты қарсылас топ атып өлтірді және оның жақтастары АҚШ-тағы Қара күш қозғалысының шейіті деп құрметтейді. Картерді 2015 жылғы "Аквариус" телесериалында Гайс Чарльз сомдады.

Ерте өмір

1960 жылдардың басында Картер Лос-Анджелестегі Слаусон көшелік бандасының мүшесі болды. Ол банданың қатал ішкі шеңбері болған "Ренегаттар" тобына қосылып, "Геттоның мэрі" деген лақап атқа ие болды. Картер қарулы тонау қылмысы үшін сотталып, төрт жылға Соледад түрмесіне қамалды. Түрмеде отырғанда ол Ислам Ұлымының және Малкольм Х-тың ұстанымдарына ықпал етіп, ислам дініне кірді. Кейіннен ол Элдридж Кливермен болған кездесуден кейін, қарама-қайшылықтарды айта отырып, исламнан бас тартып, қара нәсілді азат ету күресіне көшті. Түрмеден босатылғаннан кейін Картер Қара пантерлер партиясының негізін қалаушыларының бірі Хьюи Ньютонмен танысып, 1967 жылы партияға қосылуға көндірілді.

Қара пантерлердің Оңтүстік Калифорния бөлімшесі

1968 жылдың басында Картер Оңтүстік Калифорниядағы Қара пантерлер партиясының (ҚПП) бөлімін құрып, топтың жетекшісі болды. Барлық Қара пантерлер бөлімдері сияқты, Оңтүстік Калифорния бөлімі де саясатты зерттеді, партияның әдебиетін оқыды және атыс қаруын пайдалану және алғашқы медициналық көмек көрсету бойынша оқытылды. Олар сондай-ақ қоғамдағы кедейлерге тамақ беруді көздеген «Балаларға тегін таңғы ас» бағдарламасын іске қосты. 1968 жылдың сәуір айына қарай бөлім өте табысты болды, апта сайын 50-100 жаңа мүше қабылдады. Бөлімнің көрнекті мүшелері Элейн Браун және Жеронимио Пратт болды. ФБР директоры Дж. Эдгар Гувер Қара пантерлерді «елдің ішкі қауіпсіздігіне ең үлкен қауіп» деп атады, ал партия ФБР-дің COINTELPRO деп аталатын құпия операциясының нысаны болды. Кейіннен Сенат куәліктерінде көрсетілгендей, ФБР Лос-Анджелес полиция департаментімен бірлесіп партия мүшелерін мазақтады және қорқытты. 1968 және 1969 жылдары көптеген негіссіз тұтқындаулар мен ордерсіз тінтірулер тіркелді, сондай-ақ бірнеше мүше полициямен қақтығыста қаза тапты. 1969 жылдың мамырында Гувер ФБР-дің ішкі меморандумында «Балаларға арналған таңғы ас бағдарламасы» ҚПП үшін ең жақсы және ең ықпалды іс-әрекет болып табылады және, демек, биліктің ҚПП-ны бейтараптандыру және оның құндылықтарын жою әрекеттеріне ең үлкен қауіп төндіреді деп жазды. Таңғы ас бағдарламасы мүшелерді күнделікті тұтқындау арқылы тоқтатылды, бірақ бұл айыптаулар көбінесе бір апта ішінде алынып тасталды. 1969 жылдың соңында Гувер ФБР-дің аймақтық кеңселеріне бұйрық берді: «ҚПП қатарында дау тудырудың барлық мүмкіндіктерін пайдаланыңыз» және «ҚПП-ны күйретуге бағытталған, шығармашылықпен және тиімді түрде әрекет ететін қарсы барлау шараларын ұсыныңыз». Оңтүстік Калифорнияда Қара пантерлер Рон Каренга құрған Organization Us (көбінесе «US» деп аталады) атты қара ұлтшыл тобымен де бәсекелестікке түсті. Топтардың мақсаттары мен тактикасы әртүрлі болғанымен, олар көбінесе болашақ мүшелер үшін бәсекелестікке түсті. Бұл бәсекелестік 1969 жылы екі топтың да UCLA-дағы афроамерикалық зерттеулер орталығына жетекшілік етуге үміткерлерді қолдауымен шиеленісті.

Құрлық

1969 жылы 17 қаңтарда UCLA-ның Кемпбелл залында қара студенттер одағының отырысы кезінде Банчи Картер және тағы бір BPP мүшесі Джон Хэггинс, Organization US басшысы Рон Каренга туралы қарапайымдыққа салып айтатын сөздер айтқан. Басқа мәліметтерде АҚШ мүшелері мен Пантер Элейн Браун арасындағы қызу пікір-таластың болғаны айтылады. Осы дау-жанжал кезінде Картер мен Хэггинс атып өлтірілді. BPP мүшелері бастапқыда бұл оқиға жоспарланған өлтіру екенін мәлімдеді, кездесуге ешқандай қару әкелмейтін келісім болғанын, BPP мүшелері қарулы болмағанын, ал Рон Каренга басқаратын Organization US мүшелерінің қарулы болғанын айтты. Organization US мүшелері кездесудің спонтанды түрде болғанын жеткізді. Бұрынғы BPP қорғаныс министрінің орынбасары Джеронимо Пратт, сол кезде Картердің қауіпсіздік жетекшісі болған, кейіннен UCLA оқиғасының сөз байласу емес, кенеттен болған атыс екенін мәлімдеді. Картер мен Хэггинсті атқан деп күдіктелген Клод Губер ешқашан табылған жоқ. UCLA оқиғасынан кейін Джордж және Ларри Стайнер ағайындары мен Дональд Хокинс полицияға өздері барып, олардың тұтқындалуына ордер берілгенін білдірді. Олар кісі өлтіруге қатысқандық және екінші дәрежелі кісі өлтіруге екі рет кінәлі деп танылды. Стайнер ағайындары өмір бойына бас бостандығынан айырылды, ал Хокинс Калифорния штатының Жастарды ұстау мекемесінде жазасын өтеді. Стайнер ағайындары 1974 жылы Сан-Квентиннен қашып кетті. Джордж Стайнерді қайта ұстаған жоқ. Ларри Стайнер 20 жыл бойы Суринамда жасырын өмір сүрді. 1994 жылы Суринамдағы жағдайдан зардап шеккен отбасына көмек алу үшін келіссөздер жүргізу мақсатымен ол өздігінен полицияға тапсырды. Ол дереу Сан-Квентинге қайтарылып, өмір бойына жазасын өтеуге жіберілді. Мемлекеттік департамент оның отбасын АҚШ-қа көшіру туралы келісімнен бас тартып, ол түрмеде отырғандықтан, демеуші бола алмайтынын мәлімдеді. Оның балалары 2005 жылға дейін қиын және кедейлікте өмір сүрді, содан кейін ғана АҚШ-қа келе алды. Оның әйелі өзі келе алмай қайтыс болды. Ларри Стайнер 2015 жылы мерзімінен бұрын босатылды.

ФБР қатысы

1975 жылы Шіркеу комитетінің тыңдаулары барысында ФБР-дің COINTELPRO әрекеттері аясында ФБР агенттерінің Қара пантералар партиясы (BPP) мен Ұйым АҚШ арасындағы араздық пен дұшмандық сезімді қасақана күшейткені туралы мәліметтер анықталды. ФБР жасаған өлім жазасын талап ететін қауіптер мен қорлаушы карикатуралар әрбір ұйымға жіберілді, олар екінші ұйымнан келгендей көрінетіндей етіп жасалды, мұның мақсаты – қанды зорлық-зомбылықты және жік салуды қасақана тудыру болды.

Салдары

LAPD шабуылға жауап ретінде Black Panthers пайдаланған пәтерге рейд жасап, 75 мүшесін, соның ішінде бөлімнің қалған барлық жетекшілерін, АҚШ мүшелерін жазалау мақсатындағы құлпынауға қатысқандығы айыбымен тұтқындады. (Бұл айыптар кейіннен алынып тасталды.) Бұл реакция АҚШ-тың ФБР арқылы Black Panthers-тің қысымға алу үшін пайдаланылып жатқандығы туралы мәлімдемелерді күшейтті. 1969 жылдың соңында тағы екі Black Panther мүшесі қаза тапты, ал тағы біреуі АҚШ мүшелері тарапынан жараланды. UCLA-дағы Қара студенттер одағы (BSU) бұл жағдайға қатты қайғырып, үлкен күйзеліске түсті. Коммуникация бөлімінің төрағасы Вебстер Мур бос орынды толтыру үшін Кэмпбелл залын қайта ашты. Вебстер төрағалық етіп, Миссисипиде бұрынғы Freedom Rider болған доктор Роберт Синглтонды Африкалық американдықтарды зерттеу орталығының директоры лауазымына қабылдау үшін іріктеуден өткізді. Синглтон сондай-ақ UCLA-ның Ральф Дж. Банч атындағы Африкалық американдықтарды зерттеу орталығының алғашқы директоры болды. BSU төрағасы ретінде Вебстер Анжела Дэвисті UCLA-ға алғашқы қара философ-профессор ретінде шақыру үшін құрылған комиссияда да жұмыс істеді. BSU, EOP-пен бірлесіп, орта мектеп оқушыларының UCLA-ға түсуіне мүмкіндік жасады. Алғашқы Қара студенттер одақтары қатысқан орта мектептерде құрылды. 1969 жылдың 9 желтоқсанында Вебстер мен Анжела 6 Black Panther мен 200-ден астам полицей арасындағы атысты тоқтату үшін Орталық авеню бойымен бірге жүрді. Panther-лер оларға жете алмай тұрып, өздері бас берді, бірақ ешкім зардап шеккен жоқ. Кейіннен Вебстер Мур Кент штатындағы оқиғаға қарсы ұйымдастырылған наразылық кезінде UCLA-да полицейлер тарапынан есінен айырылды. Ричард Хелд Сан-Францискодағы кеңсеге Арнайы агенттік жетекшісі болып тағайындалды. Картер мен Хаггинстің қазасынан кейін Black Panther партиясы сыртқы адамдарға күдікпен қарап, қоғамдық игіліктерге емес, қорғанысқа көбірек назар аудара бастады. Топ маргиналданып, 1982 жылы ресми түрде таратылды. Банчи Картердің 1969 жылдың сәуір айында, Картер өлтірілгеннен кейін дүниеге келген ұлы бар. Оның ұлы, сәйкес келіп, 1987-1992 жылдары Калифорния мемлекеттік университетінің Лонг-Бич қаласында оқыды, ал Рон Каренга сол кезде Қара зерттеулер бөлімінің төрағасы болды.