Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Американдық дипломат және утопиялық жазушы (1785–1851)
American diplomat and utopian writer (1785–1851)
Мордекай Мануэль Ноа (14 шілде 1785 жыл, Филадельфия, Пенсильвания – 22 мамыр 1851 жыл, Нью-Йорк) – американдық шериф, драматург, дипломат, журналист және утопияшы. Ол ашкенази және португалдық сефардтардың аралас отбасында дүниеге келді және Джонас Филлипстің немересі болды. XIX ғасырдың басында Нью-Йорктегі ең маңызды еврей көшбасшысы және АҚШ-та туған, ұлттық деңгейде танымал болған алғашқы еврей болды. Ол Нью-Йорк штатының солтүстігінде "Арарат" деп аталатын еврей халқының отанын жоспарлағандығымен ең көп танымал. Еврейлердің территориялық қалпына келтірілу идеясына ертеден қызығған Ноа 1825 жылы Буффало қаласының жанындағы Ниагара өзеніндегі Гранд аралында жер учаскесін сатып алуға көмектесті, оны "Арарат" деп атады және еврей колониясы ретінде көруді армандады. Бұл ұсыныс көп талқыланды, бірақ әрекет сәтті болмады және Ноаның билеуші болуға талпынысы күлкіге ұшырады. "Арарат" тәжірибесінің сәтсіздігінен кейін Ноа Палестинаны еврейлердің ұлттық мекені ретінде қарастыруға көбірек назар аударды. Өз заманының ең танымал американдық еврейі ретінде Ноа 1840 жылы Нью-Йорктегі Бнай Ешурунда Дамаск ісіне қарсы наразылық жиналысында негізгі сөз сөйледі.
Mordecai Manuel Noah (July 14, 1785, Philadelphia, Pennsylvania – May 22, 1851, New York) was an American sheriff, playwright, diplomat, journalist, and utopian. He was born in a family of mixed Ashkenazi and Portuguese Sephardic ancestry and was the grandson of Jonas Phillips. He was the most important Jewish lay leader in New York in the early 19th century, and the first Jew born in the United States to reach national prominence. He is best known for envisioning a homeland for the Jewish People in Upstate New York, named "Ararat". Long taken by the idea of a Jewish territorial restoration, Noah, in 1825, helped purchase a tract of land on Grand Island in the Niagara River near Buffalo, which he named Ararat and envisioned as a Jewish colony. Though the proposal elicited much discussion, the attempt was not a success and Noah’s pretensions as ruler were ridiculed. After the failure of the Ararat experience, Noah turned more strongly to the idea of Palestine as a national home for Jews. As the best known American Jew of his time, Noah in 1840 delivered the principal address at a meeting at B’nai Jeshurun in New York protesting the Damascus Affair.
Дипломат
1811 жылы президент Джеймс Мэдисон оны Рига қаласындағы консул қызметіне тағайындады, бірақ ол бас тартты. 1813 жылы ол Тунис Корольдігіне консул болып тағайындалды, онда марокколық құл иелерінен құл ретінде ұсталып тұрған американдық азаматтарды құтқарып қалды. 1816 жылдың 25 сәуірінде (кейбір дереккөздерде 1815 жыл деп көрсетілген) Ной лауазымынан алынды. АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джеймс Монроның айтуынша, оның діні «консулдық функциясын орындауға кедергі келтірді». Бұл оқиға яһудилердің де, яһуди емес адамдардың да наразылығын тудырды. Ной Ақ үйге көптеген хаттар жіберіп, оның діні консулдық қызметтен айыруға негіз бола мас екенін білуге тырысты. Ол консул қызметін жақсы атқарды, тіпті АҚШ-тың Алжирде ұсталған бірнеше тұтқынды босату туралы өтінішін қанағаттандыра алды. Ной Ақ үйдің оны консулдық қызметтен неге алғанын түсіндіретін нақты жауап алмады. Жауап келмегені Нойды алаңдатты, себебі ол оның лауазымынан алынуы болашақта яһудилердің АҚШ-та сайланатын немесе мемлекеттік органдармен берілетін лауазымдарды атқаруына кедергі келтіретін үрдіс тудырады деп қорқады. Оның қайтарылуының нақты себебі – әкімшіліктің төленген сыйақының тым жоғары екендігіне байланысты болды. Ной наразылық білдіріп, Джон Адамс, Томас Джефферсон және Джеймс Мэдисоннан шіркеу мен мемлекеттің бөлінуін және яһудилерге төзімділік танытуды қолдайтын хаттар алды. Реформалық иудаизмнің негізін қалаушы, көрнекті яһуди көшбасшысы Исаак Харби Монроға жазған хатында:
In 1811, he was appointed by President James Madison as consul at Riga, then part of Imperial Russia, but declined, and, in 1813, was nominated Consul to the Kingdom of Tunis, where he rescued American citizens kept as slaves by Moroccan slave owners. On April 25, 1816 (some sources give 1815), Noah was removed from his position. In the words of U. S. Secretary of State James Monroe, his religion was "an obstacle to the exercise of [his] Consular function." The incident caused outrage among Jews and non Jews alike. Noah sent many letters to the White House trying to get an answer as to why they felt his religion should be a justifiable reason for taking the office of Consul away. He had done well as consul and had even been able to accommodate the United States' request to secure the release of some hostages being held in Algiers. Noah never received a legitimate answer as to why the White House took the office of Consul away from him. The lack of a response worried Noah, as he was concerned that his removal would set a precedent that would block Jews from holding publicly elected or officially granted offices within the United States in the future. The true reason for his recall was because the administration assessed that the ransom paid was too high. Noah protested and gained letters from John Adams, Thomas Jefferson, and James Madison supporting church state separation and tolerance for Jews. Prominent Jewish leader Isaac Harby, a forerunner of Reform Judaism, was moved to write, in a letter to Monroe,