Кіріспе

Крикетте 100 ұпай

Крикетте бір иннингте соққы берушінің 100 немесе одан көп ұпай жинауы "ғасыр" деп аталады. Бұл термин "ғасырлық серіктестік" дегенге де қатысты, ол екі соққы беруші бірге ойнағанда команданың жалпы санына 100 ұпай қосып, пайда болады. Ғасыр – соққы берушілер үшін маңызды көрсеткіш саналады және ойыншының ғасырларының саны олардың мансабының статистикасында тіркеледі. Ғасыр жинау шамамен боулердің бес қақпаны алуымен тең деседі, және оны "тон" немесе "жүз" деп атайды. 200-ден астам ұпайлар да статистика бойынша ғасыр ретінде есептеледі, бірақ бұл ұпайлар екі есе (200-299 ұпай), үш есе (300-399 ұпай) және төрт есе ғасырлар (400-499 ұпай) және т.б. деп аталады. Бір иннингте 50 ұпай жинау – жарты ғасыр деп аталады. Лондондағы Лордс крикет алаңында ғасыр жинаған соққы беруші Лордс клубының құрмет тақтасына енгізіледі.

Ең ерте кездескен ғасырлар

19 ғасырдың соңына дейін ғасырлар сирек кездесетін, себебі жақсы дайындықтан өтпеген және ауа-райының әсеріне толыққанды ұшыраған алаңдарда ойнау қиын болды. Ең алғашқы ғасыр туралы күмәндар бар, бірақ ең анық талапкер – Джон Миншулл, ол 1769 жылғы 31 тамызда Севенокс Вайнде Дорсет герцогының XI құрамасы Вротэмға қарсы ойынында 107 ұпай жинады. Бұл маңызды емес матч болды. Жоғарғы деңгейдегі матчтағы алғашқы нақты ғасырды Джон Смолл 1775 жылғы шілдеде Броадхалфпенни Даунда Гэмпшир мен Суррей командаларының арасындағы ойында 136 ұпай жинап жасады. Ең алғашқы жүздік серіктестік 1767 жылы Хамблдон командасының екі ойыншысы арасында тіркелді, олар Катерхамға қарсы бірінші жеребе үшін 192 ұпай қосты. Олардың есімдері Том Сьютер мен Эдвард "Керри" Эбэроу деп саналады. 1768 жылғы тамызда Хамблдон Бродхалфпенниде Кентпен ойнағанда, "Ридинг Меркьюри" газеті былай деп хабарлады: "Өте қызық, Питерсфилдтен келген Мистер Смолл өз соққысымен жеті ұпайдан астам жинады". Анығында, Смолл бұл көрсеткішті бір ойында көрсетті ме, әлде ол матчтың жалпы нәтижесі ме, белгісіз.

Бірінші сыныптық крикет

В. Г. Грейс бірінші сыныпты крикетте мансабында 100 рет жүздік шегіне жеткен алғашқы соққышы болды, бұл көрсеткішті 1895 жылы жетістікке жеткізді. Оның 124 ғасырлық көрсеткішін кейіннен Джек Хоббс басып өтті, оның 199 бірінші сыныпты ғасыры қазіргі рекордты құрайды.

Тестілік крикет

Тесттік крикеттегі алғашқы жүзді Чарльз Баннерман соқты, ол 1877 жылдың 15-19 наурызы аралығында Мельбурн крикет алаңында өткен Австралия мен Англия арасындағы алғашқы тесттік матчта жарақат алып, 165 ұпай жинағаннан кейін жарыс жолынан шықты. Тесттік крикеттегі алғашқы жүздік серіктестік Англия құрамасынан В. Г. Грейс пен А. П. Лукас арасында, Англия мен Австралия арасындағы 1880 жылы Англияда өткен австралиялық турдың жалғыз тест матчының бірінші иннингінде тіркелді (6-8 қыркүйек 1880 жыл, Кеннингтон Овал). Тесттік крикеттегі ең көп жүздік соққан ойыншы рекордын қазіргі уақытта 51 жүздік соққан Үндістанның Сачин Тендулкар иеленеді.

Бір күндік халықаралық крикет

Бірінші бір күндік халықаралық (ODI) жүздік Деннис Амисс соқты, ол Англия құрамасы үшін 1972 жылғы 24 тамызда Олд Траффордта Австралияға қарсы 103 ұпай жинады. Алғашқы ODI қос жүздікке дейін шамамен 48 жыл өтті, оны Үндістандық шабуылшы Сачин Тендулкар 2010 жылғы 24 ақпанда Гвалиордағы Капитан Руп Сингх стадионында Оңтүстік Африкаға қарсы 200 ұпайдан асып, жете алмады. Қазіргі таңда 50 ODI жүздік соққан рекордты Вират Кохли иеленеді, одан кейін 49 жүздік соққан Сачин Тендулкар, Үндістандық Рохит Шарма 31 жүздікпен және Австралиялық Рикки Понтинг 30 жүздікпен келеді.

Твинти-20 халықаралық крикет

Бірінші Т20 халықаралық (T20I) ғасырын Крис Гейл 2007 жылы ICC World Twenty20 турнирінің бірінші матчында Оңтүстік Африкаға қарсы Йоханнесбургте 117 ұпай жинап соқты. Қазіргі уақытта Рохит Шарма T20I-де ең көп ғасыр соғу рекордын ұстап тұр, ол 5 T20I ғасырын соққан.

Ең жылдам жүздер

Тесттік крикеттегі ең жылдам жүздік Брендон Маккалум жасады. Ол 2016 жылы Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласында Австралияға қарсы 54 доптан 100 ұпай жинап, Вив Ричардс пен Мисбах әл-Хақтың 56 доптан жасаған бұрынғы рекордты жаңартты. Бірінші сыныптағы крикеттегі ең жылдам жүздік рекордын 1920 жылы Нортгемптонширге қарсы матчта 100 ұпай жинаған Перси Фендер иеленді. Бірінші сыныптағы крикетте доп саны бойынша ең жылдам жүздік рекордын Дэвид Хукс жасады. Ол 1982 жылы Шеффилд Шилд матчында Оңтүстік Австралия құрамасынан Викторияға қарсы 34 доптан 102 ұпай жинады. Крис Гейл 2013 жылдың сәуірінде Үндістан Премьер-лигасында жиырма доптық (Twenty20) крикетте ең жылдам жүздікке жетті, ол тек 30 доптан соғылды. Бір күндік халықаралық (ODI) крикеттегі ең жылдам жүздік Оңтүстік Африкалық шабуылшы АБ де Вильерс жасады. Де Вильерстің жүздігі 2015 жылдың 18 қаңтарында Йоханнесбургте өткен екінші ODI матчында Вест-Индияға қарсы тек 31 доптан құралды. Де Вильерстің жүздігінде 8 төрттік және 16 алтылық бар. Кори Андерсон (Жаңа Зеландия) екінші орында, ол 2014 жылдың 1 қаңтарында Куинстаунда Вест-Индияға қарсы 36 доптан жүздік соқты. Шахид Африди (Пакистан) үшінші орында, ол 1996 жылдың 4 қазанында Найробиде Шри-Ланкаға қарсы 37 доптан жүздік соқты. Оңтүстік Африканың Дэвид Миллер 2017 жылдың 29 қазанында Бангладешке қарсы жиырма доптық халықаралық крикетте ең жылдам жүздік соқты. Миллер жүздігін тек 35 доптан құрастырды. Үндістанның Рохит Шарма 2017 жылдың 22 желтоқсанында Шри-Ланкаға қарсы T20 халықаралық крикетінде ең жылдам жүздік рекордын теңестірді. Чехияның Судеш Викрамасекара 2019 жылдың 30 тамызында Түркияға қарсы 35 доптан үш таңбалы көрсеткішке жетіп, Рохит Шарма мен Дэвид Миллердің T20I-дегі ең жылдам жүздігін теңестірді. 2019 жылдың 22 сәуірінде шотландтық крикетші Джордж Мунси Глостерширдің 2-ші XI құрамасы үшін 25 доптан 100 ұпай жинады. Оның 39 доптан 147 ұпайы 20 алтылықтан тұрды.