Ливно – Босния және Герцеговинадағы қала, Кантон 10-ның орталығы. 9 ғасылдан бері тарихы бар, маңызды географиялық түйіскерде орналасқан. Халқы 37,487.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ливно () – Босния және Герцеговинаның бір бөлігі, Босния және Герцеговина Федерациясының 10-кантонының әкімшілік орталығы. Қала Бистрица өзенінің жағасында, Ливно алабының оңтүстік-шығыс шетінде, Крузи платосының етегінде, Цинкар тауы мен Кравенице тауларының төменгі жағында орналасқан. Ливно 10-кантонның орталығы болып табылады, ол негізінен Тропольдің тарихи және географиялық аймағын қамтиды. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, қаланың халқы 37 487 адамды құрайды. Тарихи қираған орындары мен 9 ғасырдағы ескі қаласы бар Ливно алғаш рет 892 жылы айтылған, ол Адриатика теңізі жағалауы мен Босния, Далмация, Герцеговина және Крайна аймақтары сияқты ішкі аймақтардың тоғысқан жерінде дамыды.
Livno (, ) is a city and the administrative center of Canton 10 of the Federation of Bosnia and Herzegovina, an entity of Bosnia and Herzegovina. It is situated on the river Bistrica in the southeastern edge of the Livno Field at the foot of Kruzi plateau which are located beneath the Cincar mountain and rocky hill Crvenice. Livno is the centre of the Canton 10 which mainly covers an area of the historical and geographical region of Tropolje. As of 2013, it has a population of 37,487 inhabitants. The town, with its historic ruins and old town from the 9th century, was first mentioned in 892, developing at the crossroads between the Adriatic coast and inland, i. e., regions of Bosnia, Dalmatia, Herzegovina, and Krajina.
Тарих
Ливно жазығы б.з.д. 2000 жылдан бері қоныстанған. Қола дәуірінің соңында неолит тұрғындары индоевропалық тайпалармен, яғни иллирийлермен алмастырылды. Аймақта Далматия тайпасының иллирийлік бір бөлігі тұрған, олардың орталығы бүгінгі Томиславградтағы Делминиум қаласы болды. Олар осы аймақта болғандарын куәландыратын іздер қалдырды. Олардың ең маңыздылары – Ливно жазығында орналасқан иллирийлік қоныстардың қалдықтары, олардың ішіндегі ең ірілері – Великий Градина, Мала Градина және Касалов Градац. Римнің бұл аймақты жаулап алуынан кейін, ол Далмация провинциясының құрамына кірді. Бірінші ғасырдың жиырмасыншы жылдарында римдік үкімет жағалаудағы Салона қаласын және перипанониялық жазықтардағы Сервитий қаласын байланыстыратын жол салды. Бұл жол Ливно жазығынан өтті, онда екі жол станциясы салынды. Пелва станциясы Лиштани ауылының маңында, ал Ливно станциясы Барьидуо аумағында орналасқан. Ливно қаласының құрылған күні 892 жылдың 28 қыркүйегі деп есептеледі, бұл туралы герцог Мутимирдің сол кезде шығарған құжатында айтылған. Ливно Хорватия Корольдігінің Хлебиана (ή Χλεβίανα) жупаниясының (облысының) орталығы болды, бұл туралы оншы ғасырлық "De Administrando Imperio" еңбегінде (30-тарау) көрсетілген. 1199 жылдан 1326 жылға дейін, Ливно тұрғыны болған Брибирдің Младен II Шубич тұсында, қала Челменци аймағының құрамына кірді. 1326 жылдан 1463 жылға дейін Ливно Босния Корольдігінің бөлігі болды. Босния Корольдігінің ақсүйек отбасылары Ливно, Дувно және Купрес қалаларын (12-13 ғасырларда) сатып алып, оларды "Трополе" (Үш дала) деп атады. Аймақта ортағасырлық ірі қабір тастары бар зираттар табылды, ал 1982 жылы Ливно маңындағы "стеччи" типті плиталары бар 108 қабірден алынған қаңқаларға жасалған антропологиялық зерттеулер, жергілікті влахтардан тараған халық тұрғанын көрсетті.
The plains of Livno have been populated since approximately 2000 BC. In the late Bronze Age, the Neolithic population was replaced by more Indo European tribes known as the Illyrians. The region was inhabited by Illyrian tribe of Dalmatae which capital was Delminium in today's Tomislavgrad. They left remains that testify about their presence in this area. The most important of them are the gradine, remains of Illyrian settlements which were distributed along the Livno Field. The three most important are Velika gradina, Mala gradina and Kasalov gradac. After the Roman conquest of the area, it was part of the province of Dalmatia. During the twenties of the first century AD, Roman government built a road connecting Salona, a city on the coast with Servitium, a city at the peripanonic lowlands. Its route passed through the Livno Field where two road stations have been established. The station of Pelva was located at the area of village Lištani and in the area of Livno station Bariduo was based. Livno celebrates its founding date as 28 September 892 AD, being mentioned in a document from Duke Mutimir which was released at that time. It was the centre of Hlebiana (ή Χλεβίανα) županija (province) of the Kingdom of Croatia, as mentioned in the tenth century work De Administrando Imperio (chapter 30). From 1199 Emeric until 1326 Mladen II Šubić of Bribir, who was a resident of Livno, it was part of the Chelmensis territory. From 1326 until 1463 Livno was part of the Bosnian Kingdom. One of the noble families of the Bosnian Kingdom bought Livno, Duvno, and Kupres (12th to 13th century) then called "Tropolje," (Three Fields). Cemeteries with large medieval tombstones were found in the area and the anthropological research carried out in 1982 on skeletons from 108 graves with "stecci" type slabs near Livno, indicates a population of autochthonous Vlach origin
15 ғасырдың басында Осман империясы Боснияға шабуыл жасап, оны 400 жылға жаулап алды. Суреттегі мешіт кешені (сол жақта) – Хаджжи Ахмет Дукат-Минтер мешіті (көбінесе Главица ("Бас") мешіті деп аталады, себебі ол қаланың үстіндегі кнаптың орнында салынған). Ол 1574 жылы Мимар Синанның жобасы бойынша салынды (кейбір деректер бойынша 1587 жылы), және Ливноның ескі қалашығына, Бистрица өзеніне және Думан бұлағына қарап тұрады. Мешіт кешені күмбез астындағы мешіттің негізгі ғимаратынан, ерекше қысқа минареттен және 1659 жыл шамасында салынған, бүгінде де қолданылып келе жатқан сағат мұнарасынан тұрады. Оның ішінде 500 жылға жуық тарихы бар некрополь орналасқан, онда Босниялық мұсылмандардың ерте және кейінгі дәуірлердегі қабір тастары сақталған. 1878 жылы Ливно австро-венгерлік әскерлермен басылып алынды. Далмациядан келген сарбаздар мен Осиектен келген жаяу әскер дивизиясы Ливно маңында 3000 Осман және мұсылман жасақтарымен қатысты шайқасқа қатысты, және 27 қыркүйекте қаланы басып алды. Берлин конгресі сол жылы Босния мен Герцеговинадағы Австро-Венгрияның үстемдігін бекітті. 1918 жылдан бастап Ливно Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің құрамына кірді. 1929 жылы корольдік Югославия Корольдігі деп аталды және тоғыз банатка (бановина) бөлінді. Ливно Сплит қаласындағы орталығы бар Littoral Banovina-ның құрамына кірді. Бұл бөлініс Ливноны саяси жағынан Хорватияға жақындатты. 1939 жылы банатар қайта құрылып, Хорватия банаты (Banovina Hrvatska) құрылды, оның құрамына Ливно да кірді. 1941-1945 жылдары Ливно Хорватияның тәуелсіз мемлекетінің бөлігі болды және усташе аймағы ретінде белгіленді. Партизандар босатқан және 1942 жылдың қарашасынан 1943 жылдың қаңтарына дейін өз бақылауында ұстаған аумақ (Бихач Республикасы деп аталды) Неретва және Широки Бриегтің батысындағы Батыс Герцеговинаның ауылдық бөлігін, соның ішінде Ливноны қамтыды. 1942 жылдың тамызынан қазанына дейін партизандық бақылауда болған Ливно және оның аймағы партизандық қарсылық үшін маңызды болды, себебі Ливнодан шыққан Хорват шаруалар партиясының белгілі мүшелері Флориян Сучич және Иван Пеливан партизандық қозғалысқа қосылып, көптеген хорваттарды жұмылдырды. Хорват жазушысы Иван Горан Ковачич партизандарға қосылып, "Жама" ("Құдық") атты эпостық поэмасын жазды. Ол оны Ливнода аяқтады. 1942 жылдың қазан айында хорват усташе күштері партизандарды Ливнодан қуғанда. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Ливно Югославиядағы Босния және Герцеговина Социалистік Республикасының құрамына кірді. 1991 жылы Югославия құлағаннан кейін және Босния соғысы кезінде, қала Хорват Герцег Босния Республикасының бақылауында болды. Вашингтон келісімі Герцег Боснияның таратылуына әкелді, және Ливно Босния және Герцеговина Федерациясының құрамына кірді.
The beginning of 15th century saw the Ottoman Empire advance, invade, and occupy Bosnia for the next 400 years. Mosque complex in the picture (left) the Hajji Ahmed the Ducat Minter's Mosque (more commonly known as the Glavica ("Head") Mosque, called after the knap above town on which it is erected) Constructed upon design by Mimar Sinan in 1574. (some date to 1587), it is situated on a hill overlooking the old town of Livno, the river Bistrica and the spring Duman in the upper section of the old town of Livno. The mosque complex consists of a compact main building of the mosque under a dome and uncharacteristically short minaret, with a clock tower which was erected around 1659, and is still in use today. Within the perimeter is an almost 500 year old necropolis with characteristic early Bosnian Muslim tombstones and later ones. In 1878, Livno was occupied by Austro Hungarian forces. Soldiers from Dalmatia and an infantry division from Osijek fiercely fought against 3,000 Ottoman and Muslim militias around Livno, finally capturing the town on September 27. The Congress of Berlin approved of Austro Hungarian rule in Bosnia and Herzegovina that year. From 1918 it was part of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes. In 1929 the kingdom was renamed the Kingdom of Yugoslavia and divided into nine banates (banovine). Livno was divided into the Littoral Banovina, with its centre in the city of Split. This division brought Livno politically closer to Croatia. In 1939, the banates were further redrawn so that there was a Croatian banate (Banovina Hrvatska) of which Livno was also part. From 1941–45, Livno was part of the Axis Independent State of Croatia, and was labeled as a pro Ustaše region. The territory that partisans liberated and managed to keep under their control from November 1942 to January 1943 (dubbed the Republic of Bihać) included all of rural Western Herzegovina west of Neretva and Široki Brijeg, including Livno. Livno and its area, under partisan control from August to October 1942, was very important for partisan resistance, as key Croatian Peasant Party members from Livno Florijan Sučić and Ivan Pelivan joined the partisans resistance and mobilized many other Croats. Croatian writer Ivan Goran Kovačić joined the Partisans in Croata, writing his epic poem "Jama" ("The Pit") during his time with the resistance. He finished it in Livno. When Croatian Ustaše forces drove the partisans out of Livno in October 1942. After the end of World War II, Livno was a part of Socialist Republic of Bosnia and Herzegovina in Yugoslavia. After its collapse in 1991 and during the Bosnian War, it was under control of Croat Republic of Herzeg Bosnia. The Washington Agreement saw to the end of Herzeg Bosnia, and Livno became a part of the Federation of Bosnia and Herzegovina.
Басқару
Қаланың басты жергілікті өкімет органы – Ливно қалалық кеңесі. Кеңес 31 мүшеден тұрады, олар пропорционалды сайлау жүйесі бойынша төрт жылдық мерзімге сайланады. Ливнода қала әкімі бар, ол қалалық басқарудағы жоғары дәрежелі лауазым иесі.
The main local government of the city is City Council of Livno. Council has 31 members elected for a four year term by proportional representation. Livno has its mayor who is the highest ranking officer in the municipal government.
Спорт
Ливнода көптеген спорт клубтары бар, олардың ең танымалдары – «Троглав 1918» футбол клубы және «МНК Селжак» футзал клубы. Баскетболмен «КК Ливно» және «ŽKK Ливно» айналысады.
Livno is home to many sport clubs, the most famous of which are Troglav 1918 football club, and MNK Seljak futsal club. Basketball is represented by KK Livno and ŽKK Livno.
Көлік
Купрес және Шуица қалаларынан өтетін M16 тас жолы Ливноны Хорватиямен және Орталық Босниямен қосып тұрады. M6.1 Босанско Граховодан басталып, Ливно арқылы өтеді, осы арқылы Томиславград, Герцеговина және Мостармен байланысады. Солтүстікке қарай жүретін M15 тас жолы Ливноны Гламочпен және Босния мен Герцеговинаның солтүстігімен байланыстырады.
M16 road, passing through Kupres and Šujica, connects Livno with Croatia and Central Bosnia. M6.1 starts at Bosansko Grahovo, runs through Livno connecting it with Tomislavgrad, Herzegovina and Mostar. Going northwards M15 connects Livno with Glamoč and northern Bosnia and Herzegovina.