Кіріспе

Авраам Шлёнский (6 наурыз 1900 жыл - 18 мамыр 1973 жыл; Авраам Шлёнский) – Ресейде туған израильдік ақын, әдеби аудармашы және редактор. Ол көптеген беделді әдеби классикаларды, әсіресе орыс тілінен жасаған аудармаларының және өзінің еврей тіліндегі балалар классикасы арқылы Израильде қазіргі еврей тілінің және оның әдебиетінің дамуына үлкен үлес қосты. Әзілқойлығымен танымал Шлёнский, өзінің жаңадан дамып келе жатқан еврей тіліндегі ерекше тапқыр және ойлы жаңалықтары үшін өзінің құрбыларынан "Лашонский" деген лақап алды ("лашон" сөзі "тіл" дегенді білдіреді).

Өмірбаян

Авраам Шлонский Крюковода (Полтава облысы, қазіргі Кременчук, Украина) хасидтік отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Тувия Хабад хасиді, ал анасы Ципора орыс революционері болды. Алтыншы баласын күткен кезде ол заңсыз плакаттарды денесіне жасырған. Бес жасар Авраам анасын жаздырып, оның тұтқындалуына себепкер болды. Оның төрт бауыры дарынды еді. Оның кіші әпкесі композитор және пианист Вердина Шлонская болды. 1913 жылы Шлонский 13 жасында Османдық Палестинаға Тель-Авивтегі беделді Герцлия еврей гимназиясында оқуға жіберілді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол Украинаға қайтып оралды. 1921 жылы бүкіл отбасы Палестинаға көшті. Тувия Шлонский Хайфадағы "Шемен" зауытында қойма меңгерушісі және бухгалтер болып жұмыс істеді.

Әдеби мансап

Шлонский өзінің алғашқы өлеңін 1919 жылы "Ха Шилоа" газетінде жариялады. Ол еврей мәдени өміріне сатирикалық сахналық қойылымдардағы әндермен, сондай-ақ Тель-Авивтің алғашқы жылдарында дәстүрлі болған Пурим мерекелік костюмді балдарында үлес қосты. Ол тіпті ақындық мансабының басында-ақ, қайта жаңғырған және дамыған еврей тілінде тілдік жаңалықтарды қолданып, тапқыр жазуға бейімділігін көрсетті. Осы кезеңде ол бірнеше газеттің әдеби рубрикаларын редакциялады. Бірте-бірте ол Бялик және оның буынының поэзиясына қарсы шыққан "бунтар" топтың өкіліне айналды, олардың ерекшеліктері деп саналған кейбір қағидаларына наразылық білдірді. Жаңа топ жанды, жас, көтеріңкі поэзия жасауға тырысты, әдеби ортадан келген ескі үлгілерді қайталаудан аулақ болды. Осы позициясының нәтижесінде Шлонскийдің өлеңдері көп жыл бойы мектептерде Бялик, Шауль Черниховский, Давид Шимони және басқалардың классикалық өлеңдерімен бірге оқытылған жоқ. 1933 жылы Шлонский "Турим" әдеби апталығын құрды, ол ірі ақындар Натан Альтерман мен Лия Голдберг мүше болған "Яхдав" қоғамымен байланысты болды. Редактор ретінде Шлонский жас ақындарға өлеңдерін жариялауға мүмкіндік берді. Далия Равиковичтің алғашқы өлеңі Шлонский редакциялаған "Орлог" әдеби тоқсандық журналында жарық көрді, осылайша ол мүмкіндікке ие болды. Шлонский Борис Гапоновтың ісіндегі белсенділігімен көзге түсті. Гапонов, Кеңес Грузиясындағы автозауыттың коммунистік партия газетінің редакторы ретінде, Шота Руставелидің "Пантера терісімен жамылған батыр" грузин дастанын еврей тіліне аударды. Шлонский осы аударманың Израильде жариялануын ұйымдастырды және Гапоновтың Израильге көшіп келуіне көмектесетін топтың бірі болды. Израиль радиосының хабарларын тыңдап еврей тілін үйренген Гапонов Израильге келгенде, ол қатты науқастанып, өлімге жақын еді. Сол кездегі ізраилдік теледидар көрермендері Шлонскийдің ауру төсегінде жатқан Гапоновтың басын мейіріммен, әкеше сылап жатқан бейнесін есінде сақтайды. Шайырлық әзіл-қалжыңға қарамастан, Шлонский айналасындағы трагедиялық жағдайдан қашқан жоқ, керісінше, оны өзінің шығармаларында бейнеледі. "Қайғы" өлеңінде ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың құрбандары мен большевик революциясы кезінде Украинадағы қазаларға ұшыраған еврейлердің тағдырына ағынан тоғысты. Холокост кезінде ол ממחשכים ("Қараңғылықтан") атты өлеңдер жинағын жариялады, онда адамзат тарихындағы ең қараңғы кезеңдегі сезімдерін білдірді. Ол, әсіресе, ауру Еуропадағы еврейлердің тағдырына қайғырды.

Марапаттар

1946 жылы Шлонский Александр Пушкинның «Евгений Онегин» романы мен Шекспирдің «Гамлет» пьесасын аударғаны үшін үлгілі аудармасы үшін Черниховский сыйлығымен марапатталды. 1959 жылы ол әдебиет саласындағы Бялик сыйлығын Элиезер Штайнманмен бірлесіп алды. 1967 жылы ол әдебиет саласындағы Израиль сыйлығымен марапатталды.

Таңдалған сөз тіркестері

Бірде оның қасынан кеудесі пысық жас қыздар өтіп бара жатқанда, ол: "Міне, соңғы жаңалық, ең маңыздысы!" (сөзбе-сөз аударғанда, мынау - жаңалықтар / жаңа әйелдер, ең алдындағы бөлік) деп айқайлап жіберді. Матат театры туралы: "шайдан қалған бір тамшы" (me`at ha te) (kumkum, бұрынғы театрдың аты). Оған гүл сыйлағысы келген қызға: "Мен сіздің нәзік ерніңізді (перах) қуана қабылдаймын!" Ол "rach" сөзін "chet" (иврит әліпбиінің әрпі) деп түсіндіргенде, ол: "Мен сол күнәні (chet сөзін) өзім мойныма аламын!" - деп жауап берді. (Ромео мен Джульетта, 1-ші акті, 5-ші көрініс).

Таңдалған монеталар

derekh agav (түпнұсқадағы сөз тіркесінің қасақана дұрыс жазылмауы, "айтқандай"; Шлонскийдің нұсқасында "сағыну жолы" дегенді білдіреді): флирт. Бір құлағына жапсырылған транзисторлы радиомен жүретін адам: радиот. Бірінші рет әйелдің адалуы: керен хайесод. Бұл сөз тіркесі "Негіздік қор" деп аударылады, бұл "Біріккен Израиль" Апелінің еврейше атауы. Бірақ "корен" сөзі "мүйіз" дегенді де білдіре алады, мысалы, зина жасаған адамның мүйізі немесе өнер тарихындағы мүйізді Мұса сияқты. Әйелдің әдеттегідей адалуы: керен каиемет (Еврей Ұлттық қоры, мұнда "каиемет" "тұрақты" дегенді білдіреді). Тель-Авивтің алғашқы кафелерінің бірі – Арат (אררט), онда ақшасы жоқ жазушылар жиналатын: Бұл "Ани роце рак те" (אני רוצה רק תה, мен тек шай ғана қалаймын) деген сөздердің бас әріптерінен құралған. Әдебиетшілердің жүлделерге деген құштарлығы: жүлдеге құмарлық (prastitutzia).