Кіріспе

Готтард асуы немесе Сент-Готтард асуы (; Готтард асуы) – Альп тауларында Сент-Готтард массиві арқылы өтетін және Солтүстік Швейцарияны Оңтүстік Швейцариямен байланыстыратын тау асуы. Асу итальян тілінде сөйлейтін Тичино кантонындағы Аироло мен неміс тілінде сөйлейтін Ури кантонындағы Андерматт арасында орналасқан, сондай-ақ Беллинзона мен Луганоны Люцерн, Базель және Цюрих қалаларымен байланыстырады. Готтард асуы Еуропаның маңызды көлік дәлізі – Готтардтың ортасында жатыр және оны үш көлік туннелі кесіп өтеді: олардың әрқайсысы салынысымен әлемдегі ең ұзын туннельдер болған: Готтард теміржол туннелі (1882), Готтард автомобильдік туннелі (1980) және Готтард базалық туннелі (2016). Батыстағы Лёчбергпен бірге Готтард – Швейцария Альпісі арқылы өтетін екі маңызды солтүстік-оңтүстік бағыттың бірі. Орта ғасырлардан бері Готтард арқылы транзит Швейцария тарихында маңызды рөл атқарып келді, ал асудан солтүстікке қарай орналасқан аймақ 13 ғасырда Солтүстік және Оңтүстік Еуропа арасындағы маңызды сауда жолы болғандықтан Швейцария Конфедерациясының ядросына айналды. Готтард өзінің орталық және стратегиялық орналасуына байланысты кейде «Тау асуларының патшасы» деп аталады.

География

Готтард асуы Швейцария Альпі тауларының ортасында, Вале, Тичино, Гризонс және Ури кантондары арасында орналасқан Готтард массивінің негізгі суайырылысында жатыр. Асудың өзі Пиццо Лусендроның (батыс) және Пиццо Центральдің (шығыс) шыңдары арасындағы ең төменгі нүкте болып табылады. Ол Ури (солтүстік) және Тичино (оңтүстік) кантондарын байланыстырады, оның шыңы (жол белгісімен көрсетілген) соңғы кантонда, Уримен шекарадан оңтүстікке қарай 2 шақырым жерде орналасқан. Асу арқылы байланыстырылған аңғарлар – Реусс өзенінің аңғары, Урсерен және Тичино өзенінің аңғары, Левентина. Готтард осі – Орталық Швейцария және елдің көп бөлігі мен Тичиноның оңтүстік аймағы арасындағы ең маңызды бағыт. Бұл Цюрих пен Лугано арасындағы, сондай-ақ Солтүстік Еуропаның кейбір аймақтары мен Италия арасындағы (Роттердам-Базель-Генуя осі) ең тікелей байланыс. Ең жақын қалалар – Хоспентал (7 шақырым солтүстікке қарай) Андерматтың жанында және Айроло (4 шақырым оңтүстікке қарай), тиісінше Урсерен және Левентина аңғарларында. Андермат аймағы Рона және Рейн аңғарларын байланыстыратын Фурка және Оберальп асуларының етегінде орналасқан, сондықтан Готтард аймағы көлік және әскери мақсаттар үшін (мысалы, Швейцарияның Редуиті) стратегиялық маңызға ие. Готтард асуының ең биік нүктесінен оңтүстік-шығысқа қарай, теңіз деңгейінен шамамен 2090 метр биіктікте бірнеше көл орналасқан. Ең ірісі – Лаго-делла-Пьяцца, оның ауданы 3,94 гектарды құрайды. Лаго-делла-Пьяццаның оңтүстігінде Хоспис және Ұлттық музей, сондай-ақ қонақ үй мен мейрамханалар орналасқан. Бұл жерде тағы бір ресми жол белгісі орналасқан. Бірнеше шақырым қашықтықта және Готтард асуынан сәл жоғарыда екі үлкен бөгет және жасанды көлдер орналасқан: Пиццо Лусендроның етегіндегі Лаго ди Лусендро және Пиццо Центральдің етегіндегі Лаго делла Селла. Олар тиісінше Реусс және Тичино бассейндерінің бөлігі болып табылады, бірақ екеуі де Тичино кантонында орналасқан.

Суреттер

Готтард жотасының, Шёлленен шатқалының және Дьявол мостысының әсерлі табиғаты көптеген халықаралық суретшілерге шабыт сыйлаған.

Танымал мәдениетте

Готтард жотасы Мицухиса Кудзидің "Волфсмунд" тарихи манга сериясында маңызды орын алады.