Фриц Мюллер: Неміс-бразилиялық биолог және Мюллериандық мимикрияның ашқан жолы

Кіріспе

Неміс бразилиялық биолог (1822–1897)

Иоганн Фридрих Теодор Мюллер (; 31 наурыз 1822 – 21 мамыр 1897), көбінесе Фриц Мюллер деп, сондай-ақ Мюллер Дестерро деп танымал, Бразилияның оңтүстігіне эмиграциялаған неміс биологы. Ол Санта-Катарина штатындағы Блуменау қаласында және оның айналасында өмір сүрді. Ол Атлантика орманының табиғи тарихын зерттеді және Дарвинизмнің ерте жақтастарының бірі болды. Мюллерлік мимикрия оның құрметіне аталған.

Өмір

Мюллер Германияның Тюрингиядағы Эрфурт қаласына жақын жердегі Виндишхолцхаузен ауылында дүниеге келді, ол пастордың ұлы еді. Мюллер Берлин және Грайфсвальд университеттерінде қазіргі кездегідей қалыпты ғылыми білім алды (ботаникадан бакалавр) және биология ғылымдарының докторы дәрежесін алды. Кейін ол медицинаны оқуға шешім қабылдады. Медицина студенті ретінде ол дінге күмәнмен қара бастады және 1846 жылы атеист болып, еркін қауымға қосылды, сондай-ақ еркін махаббатты қолдады. Оқу курсын бітіргеніне қарамастан, ол бітіру антын беруден бас тартты, себебі ол "Құдай мен оның қасиетті Інжілі маған көмектессін" деген сөздерді қамтиды. Мюллер 1848 жылғы Пруссия революциясының сәтсіздігіне көңіл көшірді, өйткені ол бұл оның өмірі мен мансабына қатысты салдарлар тудыруінен қорқыды. Осының салдарынан, ол 1852 жылы ағасы Август пен олардың әйелдерімен бірге Бразилияға эмиграциялады, Санта-Катарина штатындағы Герман Блюменаудың жаңа колониясына қосылды. Бразилияда Мюллер фермер, дәрігер, мұғалім және биолог болды. Осы кезеңде ол Итажаи өзені аңғарының маңындағы субтропикалық Атлантика орманының табиғи тарихын зерттеді. Мюллер ресми оқытушы лауазымын алып, Дестерродағы колледжде он жыл математика пәнінен сабақ берді. Колледж иезуиттерге өткеннен кейін, Мюллер (жалақысын сақтап қалғанмен) Итажаи өзені аңғарына қайта оралды. Ол провинциялық үкіметпен бірнеше ботаникалық жобалар бойынша келісімге келді және келесі тоғыз жылды ботаникалық зерттеулермен және фермерлерге кеңес берумен өткізді. 1876 жылы ол Рио-де-Жанейродағы Ұлттық мұражайға Саяхатшы-табиғаттанушы ретінде тағайындалды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Мюллер көптеген қолдау және қаржылық көмек ұсыныстарын алды. Ол 19 ғасырда Оңтүстік Американы зерттеуге келген көптеген табиғаттанушылардың бірі болды, бірақ өмірінің соңына дейін Бразилияда қалған жалғыз адам еді. 1929 жылы Блюменауда Мюллерге ескерткіш орнатылды.

Биология

Өмірінде Мюллер ағылшын және португал тілдерінде, сондай-ақ неміс тіліндегі мерзімді басылымдарда 70-тен астам мақала жариялады. Тақырыптары энтомология, теңіз биологиясы және ботаника сияқты алуан түрлі табиғи салаларды қамтыды. Мюллерлік мимикрия оның атымен аталып, оның ашқан құбылысы. Бұл құбылыс екі немесе одан көп дәмсіз түрлердің, үйренуге қабілетті жыртқыштардан қорғалуымен байланысты. Қорғау көбінесе зиянды химиялық зат болып табылады, мүмкін, белгілі бір өсімдікті жеген личинкадан алынған; немесе ол тік немесе басқа қорғаныс механизмі болуы мүмкін. Мұндай әлеуетті жем үшін олардың статусын жыртқышқа анық байқалатын етіп жарнамалаудың артықшылығы бар; бұл апосематикалық немесе ескерту түсі деп аталады. Бұл принцип кеңінен қолданылады, бірақ Мюллер жағдайында жем – көбелектер, ал жыртқыштар көбінесе құстар немесе бауырымен жорғалаушылар. Мюллерлік мимикрияда, дәмсіз түрлер бір-біріне ұқсағанда, әсіресе жыртқыш түстерді жақсы есте сақтаса (мысалы, құстар сияқты), үлкен пайда болады. Осылайша, бір рет сынап көргеннен кейін, құс бірнеше көбелек түрін, олардың барлығы бірдей ескерту түсіне ие болғандықтан, жемейді. Мюллер және басқа натуралистер мұндай мимикрия жүйелері тек табиғи сұрыпталу арқылы ғана пайда болады деп сенді және олардың барлығы осы туралы жазды. Мюллердің тағы бір ашылуы – гүлді өсімдіктер тұқымдасына жататын Кекропиядағы Мюллер денелері. Мюллер осы тез өсетін ағаштардың қуыс сабақтарында мекендейтін Azteca туысына жататын құмырсқаларды қорғау үшін Кекропияның жапырақ сағағының түбіндегі кішкентай денелердің тағамдық денелер екенін көрсетті. Мюллердің ботаникалық зерттеулерінің көп бөлігі Дарвиннің ботаникалық еңбектерінің сериясымен шабыландырылды. Дарвиннің «Орхидеялардың тозаңдануы» (1862) еңбегінен кейін ол көп жылдар бойы орхидеялармен жұмыс істеп, байқауларын ағасы Германға және Дарвинге жіберді. Дарвин бұл еңбектің бір бөлігін 1877 жылғы екінші басылымында пайдаланды, ал Герман кейіннен тозаңдану жөніндегі еңбегімен танымал болды. «Кірмелі өсімдіктер туралы» (1867) Мюллер Дарвинге 40 туыстың тізімін берген хат жіберді, олардың көтерілу әдісіне сәйкес жіктелген. Келесі бірнеше айда Дарвин Мюллердің ағылшын тіліндегі алғашқы мақаласы ретінде аударып, жариялаған тағы да көптеген байқаулар болды. Ботаник ретінде Фриц Мюллер авторлық аббревиатурасымен белгіленеді – F. J. Müll., ботаникалық атауды келтіргенде.

During his life Müller published over 70 papers in English and Portuguese, and also in German language periodicals. The topics covered a range of natural topics from entomology, marine biology and botany. Müllerian mimicry is named after and discovered by him. This phenomenon concerns the resemblance between two or more unpalatable species which are protected from predators capable of learning. The protection is often a noxious chemical, perhaps gained from the larva eating a particular plant; or it may be a sting or other defence. It is an advantage for such potential prey to advertise their status in a way clearly perceptible to their predators; this is called aposematic or warning coloration. The principle is of wide application, but in Müller's case the prey were butterflies, and the predators usually birds or reptiles. In Müllerian mimicry, an advantage is gained when unpalatable species resemble each other, especially when the predator has a good memory for colour (as birds, for instance, do have). Thus one trial may work to dissuade a bird from several species of butterfly which all have the same warning coloration. Müller and other naturalists believed that such systems of mimicry could only come about by means of natural selection, and all of them wrote about it. Another of Müller's discoveries were the Müllerian bodies in the flowering plant genus Cecropia. Müller was able to show that the small bodies at the petiole bases of Cecropia are food bodies and are used by protecting ants of the genus Azteca which inhabit the hollow stems of these fast growing trees. Much of Müller's botany was stimulated by the series of botanical works published by Darwin. After Darwin's Fertilisation of Orchids (1862) he spent years of work on orchids, sending observations to his brother Hermann and to Darwin. Darwin used some of this work in his second edition of 1877, and Hermann later became famous for his work on pollination. On Climbing plants (1867) Müller lent a letter to Darwin listing 40 genera of climbing plants classified by their method of climbing. The next few months saw more observations, which Darwin had translated and published as Müller's first paper in English. As a botanist, Fritz Müller is denoted by the author abbreviation F. J. Müll. when citing a botanical name.

Мюллер мен Дарвин

Мюллер Чарльз Дарвиннің ықпалды жақтасы болды. Ол 1864 жылы «Дарвин үшін» деген мақала жазды, онда Дарвиннің табиғи іріктеу арқылы эволюция теориясының дұрыс екенін, ал Бразилия қабықшалылары мен олардың дернәсілдері өсудің кез келген кезеңінде бейімделудің әсеріне ұшырауы мүмкін екенін айтты. Мюллер осы кітаптың бір данасын Дарвинге жіберді, ол жеке пайдалану үшін кітапты аудартып алды. Кейіннен В. С. Даллас Мюллердің қосымша материалдарымен бірге ағылшын тіліне аударма жасады, ол 1869 жылы «Дарвин үшін фактілер мен аргументтер» деген атпен жарияланды. Мюллер мен Дарвиннің арасында кең ауқымды хат алмасу болды, сонымен қатар Мюллер өзінің інісі Герман Мюллер, Александр Агассиз, Эрнст Краузе және Эрнст Геккельмен де хаттасты.

Өмірбаяндары

Альфред Мёльлер, 1920 жыл. Фриц Мюллер. Werke, Briefe und Leben [осы маңызды биологтың өмірбаяндық деректердің негізгі көзі]
Cezar Zillig, 1997. Құрметті Дарвин мырза. Фриц Мюллер мен Чарльз Дарвиннің арасындағы хат алмасуы. Sky/Anima Comunicação e Design, Сан-Паулу, 241 б. [Мюллер мен Дарвиннің арасындағы хаттар, Фриц Мюллердің өміріне қатысты қызықты пікірлер бар. Португал тілінде]
Андреас Даум, 19 ғасырдағы ғылымды насихаттау: буржуазиялық мәдениет, табиғаттану білімі және неміс қоғамы, 1848–1914 жылдар. Мюнхен: Oldenbourg, 1998, [Фриц Мюллердің қысқаша өмірбаянды және сол заманғы жағдай туралы көптеген ақпараттарды қамтиды, соның ішінде Германиядағы дарвинизм, Геккель, Краузе және т.б.]
Дэвид А. Вест, 2003 жыл. Фриц Мюллер: Бразилиядағы табиғатты зерттеуші. Блэксбург: Pocahontas Press. [заманауи және пайдалы, бірақ өмірбаяндық ақпарат негізінен Мёльердің кітабына сүйенеді. Вест Мюллердің биологиялық еңбектерінің тамаша қорытындыларын және бағалауларын ұсынады]