Кіріспе

Ұшу қызмет станциясы (FSS) – ұшу алдында, ұшу кезінде және ұшудан кейін ұшқыштарға ақпарат және қызметтер ұсынатын әуе қозғалысы қызметі. Әуе қозғалысын басқарудан (ATC) өзгеше, FSS нұсқаулар немесе рұқсаттар беруге, немесе ұшақтарды бөліп ұшқызуға жауапты емес. Дегенмен, олар ATC-ден ұшуға немесе қонуға қатысты рұқсаттарды жеткізеді. FSS-пен байланыс жасайтын мамандар – ұшу қызметі мамандары деп аталады. Станциялар ұсынатын қызметтер елдеріне қарай өзгеше болуы мүмкін, бірақ әдеттегі FSS қызметтеріне мыналар жатады: ауа райы және авиациялық хабарламалар (NOTAM) сияқты ұшу алдындағы брифинг беру; ұшу жоспарларын тіркеу, ашу және жабу; навигациялық құралдарды (NAVAIDs) бақылау; пилоттардың хабарларын (PIREPs) жинау және тарату, сондай-ақ әуежайдағы ауа райы байқауларын ұсыну; жерде немесе ұшудағы ұшақтарға қозғалыс туралы ақпарат беру; әуе қозғалысын басқарудан нұсқаулар немесе рұқсаттар жеткізу; әуедегі ұшақтар туралы ақпаратты олардың базаларына, әскери базаларына немесе ұлттық қауіпсіздік органдарына жеткізу; ұшақтарға ұшу кезінде ауа райы туралы ескертулер беру; VFR рейсімен ұшқан, із-түссіз жоғалған ұшақтарды іздеу және құтқару жұмыстарын бастау, сондай-ақ төтенше жағдайларда көмек көрсету. Көптеген елдерде FSS әуежайларда міндетті жиілікте жұмыс істейді, бұл әуе қозғалысын басқарушылардың болмауы жағдайында қозғалысты үйлестіруге көмектеседі, ал басқару мұнарасы жабық болғанда бақыланатын әуежайда мұнара жиілігін өздеріне алады. Көп жағдайда FSS-ке ұшу кезінде радиоарқылы немесе жерде телефон арқылы хабарласуға болады. Соңғы кезде Канада және АҚШ сияқты бірқатар елдер ұшу қызметтерін ірі аймақтық орталықтарда біріктіріп, бұрынғы жергілікті FSS-терді орталықтарға қосылған қашықтықтан байланыс орталықтарымен (RCO) алмастыруда.

АҚШ-тағы ұшу қызметі

2005 жылға дейін АҚШ-тың континенттік бөлігінде, Гавайиде және Кариб бассейніндегі ұшу қызметін қамтамасыз ету бойынша FAA-ның федералды мердігері Lockheed Martin (LMFS) болды. 2016 жылдың 17 тамызында Lockheed Martin Information Systems & Global Solutions Business компаниясымен біріккеннен кейін Leidos компаниясы осы функцияны өз мойнына алды. (AFSS – Автоматтандырылған ұшу қызметі станциясын білдіреді.) FAA әлі де Аляскадағы ұшу қызметін қадағалайды. Қазіргі уақытта Leidos екі ірі хабты пайдаланады. Ұшу қызметінің міндеттері мен жауапкершіліктері ұшу алдындағы, ұшу кезіндегі және ұшу деректерімен жұмыс істеуге бөлінеді. Олар сондай-ақ HIWAS және TIBS жүйелеріндегі жазылған ауа райы туралы хабарламаларды бақылайды, оларға ұшқыштар радио немесе телефон арқылы қол жеткізе алады. Қызметтер авиациялық қоғамдыққа тегін беріледі. Ұшу алдындағы қызмет – негізінен ұшу жоспарларын қабылдауға, ұшу алдындағы ауа райы туралы ақпарат беруге және әуе қозғалысы туралы мәліметтерді ұсынуға жауапты. Сондай-ақ, олар АҚШ-қа келіп жатқан ұшақтар туралы ақпаратты АҚШ Кеден қызметіне жеткізеді. Leidos қоңыраулар жүйесі елдің кез келген ұшу қызметіне қосылысты бағыттай алады. Ұшу кезіндегі қызмет – ұшқыштар «Радио» деп атайтын (бұл ICAO стандарты бойынша жалпы әуеден жерге кеңес беру станциясының белгісі және әлем бойынша көптеген функцияларды атқарады), VFR ұшу жоспарларын іске қосуға, тоқтатуға және өзгертуге мүмкіндік береді. Олар азаматтық және әскери ұшақтардың орналасқан жері мен бағытының өзгеруін тіркеді. IFR және SVFR рұқсаттарын телефон арқылы немесе әуе қозғалысын басқарумен тікелей байланыс болмаған жағдайда, олардың жиіліктері арқылы ұшақтарға жеткізеді. Шекаралық станцияларда Радио АҚШ-қа кіретін ұшақтар туралы ақпаратты қабылдайды және Отандық қауіпсіздік радарында оларды анықтау үшін VFR ұшақтарына транспондер кодтарын береді. Олар орман өрттері туралы мәліметтерді АҚШ Орман шаруашылығы қызметіне жібереді. Ұшу кезінде VHF және UHF жиіліктерін, VOR дауыстарын және төтенше жағдайлар жиіліктерін – әр аймақ бойынша 60-тан 100-ге дейін әртүрлі жиіліктерді бақылайды. АҚШ-тың FSS радиожиіліктері FAA басылымдарында жарияланады, оның ішінде әуежай құрылыстарының каталогы (AFD), VFR кесінді карталары және IFR төмен және жоғары биіктіктегі маршруттық карталары. Ұшқыштар ұшу кезінде төтенше жағдайға тап болғанда, мысалы, адасып қалғанда, кабинада түтін болғанда немесе отын жетіспегенде және жақын маңдағы отын бар әуежайға бару үшін бағытталғанда, олар көмек үшін ұшу қызметіне хабарласады. Радио ұшу жоспарларын қабылдайды және қажет болған жағдайда, радио арқылы ұшу алдындағы брифингтерді бере алады. 2016 жылдың басына дейін Leidos-та Flight Watch деп аталатын ұшу кезіндегі тағы бір қызмет болды, ол маршрут бойынша ұшақтар үшін ауа райын жаңартуға арналған. Радио қазір осы функцияны атқарады. Enroute Flight Advisory Service (EFAS) немесе Flight Watch ұшқындарға қазіргі рейсі кезінде ауа райы туралы жаңартулар беру және ұшқыштардан есептерді немесе PIREPS қабылдау үшін жасалған, оларды Ұлттық ауа райы қызметіне жіберу үшін компьютерге енгізеді. Ұшу қызметінің ұшу деректері бөлімі – ақпараттық орталық, ұшқыштар телефон арқылы IFR рұқсатын сұрамайынша, олармен сирек сөйлейді. Flight Data басқа әуе қозғалысы қызметтерімен, Кеден және Ішкі қауіпсіздік қызметтерімен, өрт сөндіру қызметімен, әскери базалармен, әуежай басшыларымен және құқық қорғау органдарымен үйлестіруге жауапты. VFR ұшағы кешіккен жағдайда, Flight Data ұшу деректері бойынша іздеу және құтқару жұмыстары басталады. Ауа райы бақылаушылары мен әуежай мұнарасы операторлары ауа райы туралы мәліметтерді немесе ұшқыштар есептерін Ұлттық ауа райы қызметіне енгізу үшін оларға хабарласады. LMFS 2013 жылы пилоттарға Surveillance Enhanced Search and Rescue (SE SAR) деп аталатын мүмкіндікті қосты, ол оларға спутник арқылы маршрут бойынша ұшақтарды қадағалауға мүмкіндік береді. Flight Data FAA-ның E Notam II компьютерлік жүйесі арқылы авиациялық қызметкерлерге хабарламалардың (NOTAM) кейбір түрлерін шығарады.

Канададағы ұшу қызметі

Канадада ұшу ақпарат орталықтары (FIC) FISE жиіліктерін (126,7 МГц жиілігі – хабар тарату үшін) және 121,5 МГц – төтенше жағдай жиілігін бақылайды. Алайда, Канаданың FIC FISE (ұшу бағытындағы ақпарат) үшін 126,7 МГц жиілігін пайдалануды тоқтатты және оның орнына арнайы жиіліктерді қолданады. Бұл 126,7 жиілігінде жиі кездесетін жиілік қанағатсыздығын азайту мақсатында жасалды. Бұл жиіліктер Канада ұшу қосымшасында (CFS) табылған. АҚШ-тан айырмашылығы, тіпті VFR рейстері үшін де ұшқыштар ұшу жоспарын немесе жауапты тұлғаға ұшу маршрутын ұсынуға міндетті, егер ұшу бастапқы әуежайдан 25 теңіз шақырымынан асып кетсе. Сонымен қатар, Канадада ұшу жоспарлары күтілетін ұшу уақытында (ETD) автоматты түрде ашылады. Ұшу ақпарат орталықтары ұшу жоспарларын басқаруда, бағыт бойындағы ұшқыштардан орналасқан жер туралы мәліметтерді жинауда және ұшу жоспарларын жаппаған ұшқыштарды табу үшін іздеу процедураларын бастауда маңызды рөл атқарады. Ұшу қызметтері үшін пайдалану ақысы алынбайды, бірақ әуе кемесінің иелері Nav Canada-ға әуе трафигі қызметтерін, FSS және әуе трафигін басқаруды қолдау үшін әуе кемесінің салмағына байланысты күндізгі немесе жылдық төлем жасауға міндетті (жеңіл жеке ұшақ үшін төлем шамамен 70 CAD/жыл). Канадаға кіретін шетелдік жеңіл ұшақтар үшін төрт айлық төлем алынады. Канадада көптеген міндетті жиіліктегі әуежайлар бар, олардың трафигі арнайы ережелерді қажет етеді, бірақ басқару мұнарасын қажет ете алмайды. Осы әуежайлардың көптегісінде FSS бар, олармен ұшқыштар байланысуға міндетті, ал қалғандарында басқа жерде орналасқан FSS ұсынатын қашықтанғы аэропорттық кеңес беру қызметі (RAAS) бар. Кейде әуежайда міндетті жиілік аймағының ережелері болады, бірақ жердегі станция болмайды. 1996 жылға дейін Канаданың федералды үкіметі барлық әуе трафигі қызметтерін (FSS және әуе трафигін басқару) Транспорт Канада арқылы жүзеге асырды. Қазіргі уақытта, Nav Canada жеке коммерциялық емес корпорациясы FSS/FIC және әуе трафигін басқаруды жүзеге асырады және жүйені жақсартты, бұл кейбір жергілікті FSS-ті жабуға әкелді. Алайда, компания алты ірі Ұшу ақпарат орталығын (FIC) құрды, олар Халифакс, Квебек, Лондон, Виннипег, Эдмонтон және Камлупс әуежайларында орналасқан. Олар стандартты ұшу қызметтерін (ауа райы туралы ақпарат, ұшуды жоспарлау және іздеу) ұсынады. FSS әуежай кеңестерін, көлік құралдарын басқаруды, ауа райы туралы мәліметтерді, рұқсат беруді, төтенше жағдайларда көмек көрсетуді ұсынады, ал кейбіреулері қашықтанғы аэропорттық кеңес беру қызметтерін де ұсынады. FSS маневрлік аймақтардағы және олардың белгіленген басқару аймағындағы әуе кемелерінің қауіпсіз және тиімді қозғалысы үшін жауапты. Көптеген FSS станциялары тәулік бойы жұмыс істейді, ал кейбіреулерінің жұмыс уақыты шектеулі. Олар енді ұшуды жоспарлау үшін жауапты емес, тек тиісті FIC-ке ұшу және қону туралы хабарламаларды жіберу үшін ғана жауапты. FIC ұшу жоспарларын, тіркеуді, ұшу ескертулерін, ұшу жоспарларын жабуды, ауа райы туралы кеңес беруді және NOTAM (Әуеге хабарламалар) басқаруды өз міндетіне алды. FIC-тің өзінде де бақылаудағы үлкен аумақтар бар және RCO желілері бар, олардың кейбіреулері FSS немесе әуе трафигін басқару орындарымен бірге орналасқан. FIC функциясы және ауқымы бойынша АҚШ-тағы FAA-ның бұрынғы автоматтандырылған FSS жүйесіне ұқсас. Солтүстік Бей FIC Солтүстік Американың Әуе-ғарыш қорғаныс командасының (NORAD) Солтүстік ескерту жүйесінің (NWS) радар жүйесімен байланысты және Канаданың Арктикалық жағалауында орналасқан 23 RCO желісіне қосылған. Квебек қаласы, Норт-Бей және Камлупс FIC "Қоғамдық әуежай радиостанциясы" (CARS) бағдарламасына көмектеседі және қадағалайды.