Кіріспе
Швеция (1872–1907) және Норвегия (1872–1905) патшасы Оскар II (Оскар Фредерик; 21 қаңтар 1829 – 8 желтоқсан 1907) 1872 жылдан 1907 жылы қайтыс болғанға дейін Швеция патшасы, ал 1872 жылдан 1905 жылға дейін Норвегия патшасы болды. Оскар I патша мен Жозефина патшайымның ұлы еді. Ол 1872 жылы ағасы қайтыс болғаннан кейін Швеция және Норвегия тақтарына мұрагер болды. Оскар II екі елде де индустрияландыру және қарқынды технологиялық прогресс кезеңінде билік етті. Оның билігінде Швеция мен Норвегия одағының біртіндеп әлсіреуі байқалды, бұл 1905 жылы одақтың тарауына әкелді. 1905 жылы Норвегия тағына оның шөбере інісі, Дания ханзадасы Карл VII, Хакон VII деген атпен отырды. Оскар 1907 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның үлкен ұлы Густав V Швеция тағына отырды. Оскар II – Швеция королі Карл XVI Густавтың әкесінің әкесінің әкесі. Дания королі Фредерик X Оскар II-нің ұрпағы, оның ұлы Густав V арқылы. Норвегия королі Харальд V, Бельгия королі Филипп және Люксембургтің ұлы герцогы Генри де Оскар II-нің ұрпақтары, барлығы оның үшінші ұлы, Вестергётланд герцогы Карл арқылы.
Oscar II (Oscar Fredrik; 21 January 1829 – 8 December 1907) was King of Sweden from 1872 until his death in 1907 and King of Norway from 1872 to 1905. Oscar was the son of King Oscar I and Queen Josephine. He inherited the Swedish and Norwegian thrones when his brother died in 1872. Oscar II ruled during a time when both countries were undergoing a period of industrialization and rapid technological progress. His reign also saw the gradual decline of the Union of Sweden and Norway, which culminated in its dissolution in 1905. In 1905, the throne of Norway was transferred to his grandnephew Prince Carl of Denmark under the regnal name Haakon VII. When Oscar died in 1907, he was succeeded in Sweden by his eldest son, Gustaf V.
Oscar II is the paternal great great grandfather of King Carl XVI Gustaf of Sweden. King Frederik X of Denmark is Oscar II's descendant through his son Gustaf V. King Harald V of Norway; King Philippe of the Belgians; and Henri, Grand Duke of Luxembourg are also descendants of Oscar II, all through his third son Prince Carl, Duke of Västergötland.
Ерте өмір
Оскар Фредерик 1829 жылғы 21 қаңтарда Стокгольмдегі Корольдік сарайда дүниеге келді. Ол мұрагер ханзада Оскар мен Леухтенбергтің Жозефинасының төрт ұлының үшіншісі еді. Туғаннан кейін ол Остергётланд герцогы атанды. Туған кезде Швеция тағына әкесі мен үлкен ағаларынан кейін төртінші кезекте тұрды, бірақ кіші ұл болғандықтан, таққа мұрагер болуының алдымен перспективасы болмады. Балалық шағында ол корольдік тәрбиеші, графиня Кристина Ульрика Таубеге тапсырылды. Принц Оскар он бір жасында Швеция Корольдік Әскери-теңіз күштеріне мичман болып қабылданды және 1845 жылғы шілдеде кіші лейтенант болып тағайындалды. Кейін Уппсала университетінде оқып, математика пәнінде өзгелерден ерекше көзге түсті. 1848 жылғы 13 желтоқсанда Швеция Корольдік ғылым академиясының құрметті мүшесі болды. 1857 жылғы 6 маусымда Принц Оскар Нассау герцогтігінің резиденциясы – Бибрих сарайында Нассау ханшайымы Софияға үйленді. Ханшайым София – қайтыс болған Нассау герцогы Вильгельмнің екінші әйелі, Вюртемберг принцессасы Паулина Фридерика Мариядан туған кенже қызы және сол кездегі Нассау герцогы, болашақ Люксембург ғалымы Адольфтың жарты қарындасы еді. Швеция премьер-министрі лауазымы 1876 жылы құрылды. Луи Де Гир бұл атақты алғаш рет қолданған Швеция үкімет басшысы болды. Оскардың билік құрған кезіндегі ең танымал және ықпалды бірінші министр консерватор помещик Эрик Густав Бострём болды. Бострём 1891–1900 және 1902–1905 жылдары премьер-министр қызметін атқарды. Ол Оскар II-нің сеніміне және құрметіне ие болды, өйткені корольдің басқа біреуді премьер-министр етіп бекітуге кедергі келтіретін көп қиындықтары болды. Біраз уақыттан кейін король Бострёмға патшалықтың тікелей араласуынсыз өзінің министрлерін таңдауға толық еркіндік берді. Бұл – парламентаризмге жол ашатын (король мен Бострём екеуінің де қаламаған) бір келісім болды.
Ғылым мен өнер
Өзі де көрнекті жазушы және музыкаға әуес болған король Оскар өзінің билігі кезінде білім берудің дамуына үлкен үлес қосты. 1858 жылы оның лирикалық және повестік өлеңдерінің жинағы – «Швед флотының естеліктері» анонимді түрде жарық көрді және Швеция академиясының екінші сыйлығын жеңіп алды. Оның «1711, 1712, 1713 жылдардағы Швецияның әскери тарихына үлес» алғаш рет академияның жылнамасында жарияланды және 1865 жылы жеке кітап ретінде басылды. Оның шығармаларына – сөздері, Гердердің «Сид» және Гётенің «Торквато Тассо» аудармалары, сондай-ақ «Кронберг сарайы» атты пьесасы 1875–76 жылдары екі томдық жинақта топтастырылды, ал 1885–88 жылдары үш томдық кеңейтілген басылымы жарық көрді. Оның Пасха гимні және тағы бірнеше өлеңдері Скандинавия елдерінің барлығында танымал. Оның Швеция королі Карл XII туралы еңбегі 1879 жылы ағылшын тіліне аударылды. 1881 жылы ол әлемдегі алғашқы ашық аспан астындағы мұражайды құрды, ол Ослоға жақын, жазғы резиденциясының жанында (сол кезде Кристиания деп аталған) Бигдойда орналасқан. 1885 жылы ол Музыка академиясына арналған үндеуін жариялады, ал оның музыка туралы эссесінің бірінің аудармасы 1900 жылғы мамырда «Әдебиет» журналында жарық көрді. Оның музыка тарихын зерттеушілер үшін құнды басылған және қолжазба музыкалар жинағы болды. Театрға құштар болған ол Корольдік швед операсы үшін Аксель Андербергтен жаңа опера үйін салуды тапсырды, ол 1898 жылдың 19 қыркүйегінде ашылды және бүгінгі күнге дейін сол мекеменің үйі болып табылады. Оскар II бір кезде драматург Хенрик Ибсенге оның «Привидениелер» пьесасы «жақсы пьеса емес» екенін айтқан. Өлімі алдында ол өзінің қайтысының құрметіне театрлардың жабылмауын өтінді, және оның тілегі орындалды. Оскар математикаға да қызығушылық танытты. 1889 жылы ол 60 жасқа толуына орай «жоғары математикалық талдау саласындағы маңызды жаңалықтар» үшін байқау ұйымдастырды. Байқауда төрт зерттеу саласы ұсынылды, олардың бірі – Күн жүйесінің тұрақтылығына қатысты аспан механикасындағы n-дене проблемасы. Париж университетінің профессоры Анри Пуанкаре, тіпті үш дене проблемасының тұрақсыз екенін көрсеткен жазбасын ұсынып, жеңіске жетті, бұл қазір хаос теориясы деп аталатын саланың негізгі нәтижесі болды. Король Оскар II Арктиканы зерттеуге ынталы болды. Швед миллионері Оскар Диксонмен және орыс байы Александр Михайлович Сибиряковпен бірге ол 1800 жылдары Арктикаға қатысты бірқатар маңызды экспедициялардың демеушісі болды. Корольтің демеушілігімен жүзеге асырылған іс-шаралардың ішіндегі ең маңыздылары – Адольф Эрик Норденшельдтің Ресей Арктикасы мен Гренландияға жасаған саяхаттары және Фридтжоф Нансеннің «Фрам» кемесімен жасаған Полярлық сапары. Оскар ғылымды жан-жақты қолдады және жеке қаржысымен «Вега экспедициясын» ұйымдастырды, ол Солтүстік-Шығыс жолы арқылы өтіп, Арктикалық мұхит арқылы Еуропа мен Азия арасындағы теңіз жолын ашты, сондай-ақ Еуразияны айналып өтуге арналған алғашқы сапар болды.
Өлім
1905 жылы Норвегия мен Швеция арасындағы одақтың бейбіт түрде тарауына себеп болған саяси оқиғалар корольдің өзінің сабырлылығы мен шеберлігі болмағанда мүмкін болмас еді. Ол 1905 жылғы 7 маусымда Стортингтің шешімімен тақтан алынып, 26 қазанда Норвегия тағынан бас тартты. Ол өз әулетінен ешбір ханзаданың Норвегия патшасы болуына рұқсат бермеді, бірақ оның қайтыс болғанға дейін екі елдің қарым-қатынасы жақсарды. Оскар II 1907 жылғы 8 желтоқсанда Стокгольмде сағат 9:10-да қайтыс болды.