Кіріспе

Америка Азамат соғысының қайта жаңғыртуы – Америка Азамат соғысына қатысты нақты шайқасты немесе басқа да оқиғаны хобби деңгейінде айналдыруға тырысатын немесе актерлік шеберлік танытатын адамдардың (АҚШ-та) Азамат соғысының қайта жаңғыртушылары немесе тірі тарихшылар деп аталатын күш-жігері. Көбінесе АҚШ-та кездеседі, бірақ Канада, Ұлыбритания, Германия, Австралия, Италия, Дания, Швеция және Польшада да американдық Азамат соғысын қайта жаңғыртушылар бар.

Тарих

Америкада Азамат соғысын қайта жаңғырту іс жүзіндегі ұрыстар аяқталғанға дейін басталды. Америка Азамат соғысының ардагерлері соғыста қаза тапқан жолдастарын еске алу және соғыс туралы басқаларға түсіндіру үшін шайқастарды қайтадан жасады. 1913 жылғы Ұлы қайта жиналыс, Геттисбург шайқасының 50 жылдығын мерекелеуге арналған, 50 000-нан астам Одақ және Конфедерация ардагерлерінің қатысуымен өтті, соның ішінде Пикетт шабуылы сияқты шайқастың эпизодтары да қайта жаңғыртылды. Қазіргі заманғы қайта жаңғырту 1961–1965 жылдардағы Америка Азамат соғысының жүз жылдығына арналған мерекелік шараларда басталған деп есептеледі. 1980-ші және 1990-шы жылдары қайта жаңғырту танымалдылығы арта түсті, бұл негізінен алғашқы Манасса шайқас алаңының жанында өткен 125 жылдық мерекелік шараның табысына байланысты болды, онда 6000-нан астам қайта жаңғыртушы қатысты. Сол жылы "Time" журналы АҚШ-та 50 000-нан астам адам қайта жаңғыртуға қатысқандығын хабарлады.

1998 жылы Геттисбург шайқасының 135 жылдығына арналған қайта жаңғырту шарасы алғашқы шайқас алаңының жанында өтті. Қатысушылардың саны бойынша бірнеше есептер бар. Дегенмен, бұл әлемдегі ең ірі қайта жаңғырту шарасы болды деген кең пікір қалыптасқан, онда 15 000-нан 20 000-ға жуық қайта жаңғыртушы қатысты. Бұл оқиғаны шамамен 50 000 көрермен тамашалады.

Қатысу

Америка Азамат соғысының қайта жаңғыртулары үлкен қызығушылық тудырып, жас-қартқа дейін көптеген белсенді қатысушыларды тартты. Олар оқиғаларды ең ұсақ бөлшектеріне дейін қайта жасауға, барлық қаржылық және материалдық ресурстарын жұмсауға дайын. Қатысушылар іс-шара ұйымдастырушыларының ұйымдастырған курстарына қатысып, сол кездегі американдық азамат соғысының нағыз сарбаздарындай киінуді, тамақ дайындауды, жеуді және тіпті "өлуді" үйренеді. Көптеген қайта жаңғырту шараларында 100-ден мыңға дейін қатысушы болады, олар АҚШ немесе ККА жаяу әскерлерін, артиллерияны немесе атқыштарды бейнелейді. Кейбір адамдар, сирек болса да, инженерлер мен теңізшілер рөлін сомдайды. 1998 жылы өткен Геттисберг шайқасының 135 жылдығына арналған қайта жаңғырту шарасы ең көп қатысушы жинаған шара деп есептеледі, оған 15 000-нан 20 000-ға дейін қайта жаңғыртушы қатысқан. Мұндай шараларға қатысудың себептері әртүрлі. Кейбір қатысушылар елді дүрліктірген оқиғаларға тарихи тұрғыдан қарауға қызығушылық танытады, әсіресе егер олардың шежіресі сол соғыста қатысқандарға жететін болса. Кейде, егер бір жақта жеткілікті қайта жаңғыртушы болмаса, екінші жақтағылар бір күнге немесе шараға "жақ ауыстыруға" немесе "гальванизациялауға" шақырылады. Әлемде көптеген кезеңдер қайта жаңғыртылса да, Америка Азамат соғысының қайта жаңғыртуы АҚШ-та ең танымал. 2000 жылы Азамат соғысын қайта жаңғыртуға қатысушылардың саны 50 000-ға жуық деп есептелді, бірақ келесі он жылда қатысушылардың саны күрт азайып, 2011 жылы шамамен 30 000-ға дейін төмендеді. Бұл азаюдың себептері қатысу құнының жоғары болуы және басқа да ойын-сауық мүмкіндіктерінің көптігі болуы мүмкін.

Қайта құрушылардың санаттары

Қайта құрушылар аутентиктікке назар аудару деңгейіне қарай үш топқа бөлінеді (немесе өздерін-өздері бөліп алады).

Фарбтар

Кейбірлері, "фарбтар" немесе "полиэстерлік сарбаздар" деп аталатындар, униформа, аксессуарлар немесе тіпті дәуірлік мінез-құлыққа қатысты нақтылықты сақтауға салыстырмалы түрде аз уақыт және ақша жұмсайтын қайта жаңғыртушылар. "Кейбір деңгейде жеткілікті" көзқарасы фарбтар арасында кең таралған, бірақ тіпті кездейсоқ бақылаушылар да кемшіліктерді анықтай алады. Көк джинсы, теннис туфлілері, полиэстер (және басқа да синтетикалық маталар), молниялар, липучкалар, снудтар, бейсболкалар және қазіргі заманғы темекілер жиі кездесетін мәселелер. "FARB" термині Революциялық соғыстың екі жүз жылдығын тойлау кезінде кеңінен қолданылды және сол кезде қатысқан кейбір топтардың нақтылықтың жетіспеуіне сын ретінде "Far Off Resembles British" дегенді білдірді. Кейіннен ол нақтылыққа назар аудармаудың айқындығына байланысты кез келген топтың міндеттемесі туралы мәлімдемеге айналды.

Негізгі ағымы

Кейіпкерлерді қайта жандандырушылардың тағы бір тобы "Бағытталған" деп аталады. Бұл қайта жандандырушылар фарб пен прогрессивтілердің арасында орналасады. Олар фарбтар мен прогрессивтілерге қарағанда көбірек кездеседі. Бағытталған қайта жандандырушылардың көпшілігі шынайы көрінуге тырысады, бірақ көрермен болмағанда кейіптен шығып кетуі мүмкін. Көрінетін тігістер сол дәуірге сәйкес тігіледі, бірақ жасырын тігістер мен іш киімдер дәуірге сәйкес болмауы мүмкін. Көрермен алдында желінетін тағамдар әдетте 1860 жылдардың басына сай болуы керек, бірақ маусымдық және жергілікті жағдайларға сәйкес келмеуі мүмкін. Заманауи заттар кейде "жұмыстан кейін" немесе жасырын түрде қолданылады. Әдеттегі көзқарас – жақсы қойылым жасау, бірақ дәлдік тек басқалар көретін деңгейге дейін болуы керек.

Өте жоғары

Фарбтардың спектрінің екінші шетінде "қатаң аутентиктер" немесе өздерін "прогрессивтер" деп атағанды ұнататындар бар. Кейде оларды "тігіс санаушылар" деп атайды, көптеген адамдар қатаң қайта жаңғыртушылар туралы бұрыс түсінікке ие. Қатаң аутентиктер әдетте "күшті әсер ететін" қайта жаңғырту тәжірибесін іздейді, 1860 жылдардағы адам сияқты мүмкіндігінше көп өмір сүруге тырысады. Бұл маусымдық және аймақтық жағдайға сай тамақтану, кезеңге сәйкес іш киім кию және іс-шара бойында рөлді сақтауды қамтиды. Күшті әсер ететін тәжірибеге деген құштарлық оларды көбінесе кішкентай шараларға жетелейді, ал үлкен шараларда басқа қайта жаңғыртушылардың элитаризм деп қабылдайтын жеке лагерьлер құрады.

Кейіпкерлерді қайта құрушылар

Кейбір қайта құрушылар нақты бір офицерді немесе адамды сомдайды, мысалы, генерал Роберт Ли, генерал Улисс С. Грант, президент Авраам Линкольн, Джефферсон Дэвис немесе полковник Абрам Фулкерсон сияқты, көбінесе танылмаған офицер. Кейіпкерлік қайта құрушылар сондай-ақ маңызды азамат, әйел немесе баланың рөлін сомдай алады. Бұл қайта құрушылар көбінесе қайта құрудың тікелей шайқас бөлігіне қатыспайды және шайқас кезінде көрермендерге оқиғаны баяндаушы ретінде қызмет етеді. Көбінесе кейіпкерлік қайта құрушылар сомдайтын тұлғаны жан-жақты зерттейді және оның өмірін бірінші тұлғада айтады.

Азаматтық қайта құрушылар

Әскери қайта жаңғыртудан басқа, американдық Азамат соғысын қайта жаңғыртудың маңызды бөлігі азаматтарды сомдауды қамтиды, оның ішінде ерлер, әйелдер және нәрестелерден бастап жас ересектерге дейінгі балалар. Бұл солдаттарға көмек қоғамдары, саудагерлер, салон иелері, музыканттар және сақтандыру агенттері сияқты алуан түрлі рөлдерді сомдаудан тұруы мүмкін.

Қоғамдық іс-шаралар

Америкадағы Азамат соғысын қайта жаңғырту шаралары әдетте демалыс күндері өтеді, қайта жаңғыртуға қатысушылар жұма күні келіп, лагерь құрып орналасады, ал көрермендер сенбі және жексенбі күндері оқиғаны тамашалайды. Көбінесе, әрбір қайта жаңғырту шарасы сенбі күнгі және жексенбі күнгі шайқастарға (көбінесе, бірақ әрдайым емес, Америка Азамат соғысының нақты шайқасын қайта жасау мақсатында) негізделген. Дәстүрлі, көпшілікке арналған қайта жаңғырту – үш күндік іс-шара болып, төмендегі санаттардың элементтерін қамтиды.

Тірі тарих

Тірі тарихтың мақсаты – тек қана халықты біліммен тәрбиелеу. Мұндай шараларда міндетті түрде шайқас болмайды, керісінше, орташа американдық Азамат соғысы сарбазының өмірін және, одан да маңыздысы, өмір салтын көрсетуге бағытталған. Бұл азаматтық қайта жаңғыртуды қамтиды, бұл үрдіс күннен-күнге дамып келеді. Кейде тыңшылардың және фельдшерлердің сот процесі қайта жаңғыртылады. Соғыс тактикасы мен тамақ дайындау көрсетілімдері, ән салу, ойын-сауық және лекциялар жиі ұйымдастырылады. Дегенмен, мұны тірі тарих мұражайларымен шатастыруға болмайды. Мұндай орындарда тірі тарихты көрсету үшін мұражай мамандары мен тарихшыларға ең дәл ақпаратты жеткізуге дайындықтан өткен түсіндірушілер жұмыс істейді. Ұлттық саябақтар қызметінің жерінде рұқсат етілген жалғыз қайта жаңғырту – тірі тарих. NPS саясатында "Ұлттық саябақтардың жерінде шайқасты қайта жаңғыртуға (қарсыласушы тараптардың және салдарларын имитациялауға) рұқсат етілмейді" делінген.

Қоғамдық демонстрациялар

Қоғамдық демонстрациялар – қайта құру ұйымдары немесе жеке тұлғалардың 1860 жылдардағы адамдардың өмірін және Америка Азамат соғысының жауынгерлік қимылдарын көрермендерге көрсету мақсатымен ұйымдастырылатын шағын, көрнекі шайқастар. Бұл шайқастар нақты шайқастарға шамалы ғана немесе тіпті сәйкес келмейді, және олар негізгі тактикалық әрекеттер мен маневрлеу техникаларын көрсетуден тұруы мүмкін.

Сценарийлік шайқастар

Сценарийлік шайқастар – ең қатаң мағынадағы қайта жаңғыртулар болып табылады; шайқастар роталар мен полктердің түпнұсқа шайқастардағыдай қимылдар жасауы үшін жоспарланады. Олар көбінесе шайқас болған жерде немесе оның жанында, немесе сол оқиғаға ұқсас жерде өткізіледі. Шайқасқа қатыспаған адамдар көбінесе шайқас барысында кім "қаза табады" деп сұрайды. Қайта жаңғыртуға қатысушылар өлтірілуді немесе жаралануды "соққы алу" деп атайды, және мұндай жағдайды әдетте жеке адамның шешімімен анықтайды, бірақ шайқастың барысы оған үлкен әсер етеді. Көптеген шайқастар тарихи оқиғаларға негізделгендіктен, қашан және қаншалықты соққы алу керектігі туралы түсінік әдетте бар.

Толық суға батыру оқиғалары

Толыққанды ену шаралары тек прогрессивті ("нағыз өмірге жақын") қайта жаңғыртушылардан құралады, олар оларды "Өзіміз үшін және біздің шараларымыз" немесе "EBUFU" деп атайды. Атауынан көрініп тұрғандай, бұл шаралар қатысушы қайта жаңғыртушылардың жеке өсуі үшін ұйымдастырылады, оларға Америка Азамат соғысының нағыз сарбаздары сияқты ұзақ уақыт жүріп, тамақтанып, жалпы өмір сүруге мүмкіндік береді. Шайқастар нағыз соғыс сияқты жүзеге асырылады, әр тарап қарсыласын жеңу үшін стратегия мен тактикалық амалдарды қолданады. Оларда алдын ала дайындалған сценарий болмайды, тек келісілген ережелер жиынтығы (физикалық шектеулер, уақыт лимиті, жеңіс шарттары және т.б.) және шарада қатысатын төрешілер болады, сондықтан оларды жанды ойынның бір түрі деп санауға болады. Тактикалық шайқастар сонымен қатар тәжірибелік археологияның бір саласы болып есептелуі мүмкін.

Қайта құру және БАҚ

Кино және теледидар продюсерлері көбінесе қайта жаңғырту топтарына жүгінеді; «Геттисбург», «Глория», «Жоғалған аяқ киімдер алаңы» және «Құдайлар мен генералдар» сияқты фильмдер қайта жаңғыртушылардың үлкен үлесінен пайда тапты, олар толық жабдықталған күйде келіп, әскери тәртіптер, лагерь өмірі және тактика туралы терең біліммен қаруланған болатын. «Геттисбург» фильмінің түсірілуі туралы деректі фильмде, фильмде АҚШ генерал-майоры Джон Бьюфорд рөлін сомдаған актер Сэм Эллиотт қайта жаңғыртушылар туралы былай деді:

«Біз осындай адамдардың қатысуына шынымен бақыттымыз деп ойлаймын. Шындығында, оларсыз бұл фильмді түсіру мүмкін емес еді; мұнда дау жоқ. Олар киімдерімен, қару-жарақтарымен келеді. Олар барлық керек-жарақтарымен бірге келеді, бірақ сонымен қатар, олардың ойлары мен жүректерімен де келеді». Дегенмен, қайта жаңғыртушылар мен кино өндірушілер арасындағы қарым-қатынас кейде шиеленісіп кеткен. «Геттисбург» үшін жұмыс істеген қайта жаңғыртушыларға ешқандай төлем жасалмаса да, олардың атынан тарихи ескерткіштерді сақтау қорына қаражат аударылды; алайда, кейбір келесі фильмдер мұндай өтемақы ұсынбады. Сонымен қатар, кейбір жағдайларда қайта жаңғыртушылар режиссерлермен бір жақты бейнелеулер мен тарихи қателіктерге байланысты келіспеушіліктерге ұшырады. Кейбір продюсерлер дәлдікке қарағанда қайта жаңғыртушылардың санына көбірек қызығушылық танытты, бұл қауіпсіздік мәселелерін тудыруы мүмкін. Соңында, «Геттисбург» сияқты ірі фильмдер басқа шараларды тоқтатуға себеп болатын жеткілікті қайта жаңғыртушыларды тартуы мүмкін. Тони Хорвиц 1998 жылы жарық көрген «Конфедераттар шатырында» атты кітабында қайта жаңғыртудың қызықты жақтарын жариялады. 2013 жылдың 4 сәуірінде Джеффри С. Уильямс «Мушкеттер мен естеліктер: Азамат соғысы арқылы заманауи адамның саяхаты» атты кітабын шығарды, ол заманауи қайта жаңғырту баяндамасын тарихи фактілермен үйлестірді. 2016 жылы Джастин Миллер мен Джон Пол Пачелли «Өлген кезде» атты деректі фильмін түсіріп, режиссерлік етті. Ол төрт Азамат соғысы қайта жаңғыртушысын бақылап, олардың хоббимен байланысын зерттеді. Талене Монахонның 2020 жылғы «Мушкетті қалай жүктеу керек» атты пьесасы Америка Азамат соғысының қайта жаңғыртушылары туралы.

Оқиғалар

1998 жылы Геттисберг шайқасын қайта жаңғыртуға қатысушы, "сквиб" (оқтың ұңғысының жартысына дейін кірген оқ) бар пистолетті қарызға алды. Оқ-дәрі салмастан бұрын қаруды тексермегендіктен, қайта жаңғыртушы басқа біреудің мойнына жарақат келтірді.

Сындар

Азамат соғысын қайта жаңғырту және оны жаңғыртумен айналысатындар білім берудің тірі тарихының бір бөлігі ретінде маңызды болғанымен, бұл кейде мәдени сезімталдыққа қатысты мәселе тудыруы мүмкін, әсіресе егер кейбір қайта жаңғыртушылар мен көрермендер Конфедерацияның жоғалған мұрасы идеологиясын қолдайтын болса.