Кіріспе

Тарихи қайта жаңғырту – тарихи қайта жаңғыртумен айналысатын адамдарға қатысты термин. Тірі тарих – бұл тарихи құралдарды, іс-шараларды және киім-кешектерді интерактивті көрсетуге енгізе отырып, көрермендер мен қатысушыларға уақытқа саяхат жасағандай сезім беруге бағытталған қызмет. Ол міндетті түрде тарихи оқиғаны қайта ойнатуға ұмтылмаса да, тірі тарих тарихи қайта жаңғыртуға ұқсас және кейде оны қамтиды. Тірі тарих – бұл тірі тарих мұражайлары, тарихи орындар, мұраны түсіндірушілер, мектептер және тарихи қайта жаңғырту топтарының халықты немесе өз мүшелерін тарихтың нақты салаларында – мысалы, киім үлгілері, ойын-сауықтары мен қолөнерлерде білім беру үшін, немесе тарихи кезеңнің күнделікті өмірін көрсету үшін пайдаланатын білім беру құралы.

Өмірбаян

Тірі тарихтың шынайылықты табуға бағытталған көзқарасы, басқа қайта жаңғырту салаларындағыдай, белгілі бір оқиғаны жоспарланған сценарий бойынша қайта ойнау туралы емес. Ол, көбінесе, ойыншыларды белгілі бір дәуірге толыққанды ендіру, Уолтер Бенджаминнің түсінігінде, «әрбір ескерткіштің және әрбір орынның өзіндік «ізінде» және «әуесінде» жатқан рухани хабарды, тіпті механикалық көбейту дәуірінде де сезіну» туралы. Тірі тарихтың рухани және болашаққа бағытталған жағының ерте мысалын Гвидо фон Листтің «Карнунтумды қайта құру» (1900) кітабында табуға болады, онда Венаның жанындағы римдік Карнунтум әскери лагерін ойын-сауық паркі ретінде қайта құру ұсынылған (Westworld-пен салыстырыңыз). Лист, өзі оңшыл неопаган болғандықтан, үй иелері, официанттар және күзетшілерден тұратын қызметкерлеріне тарихи киім киюді талап етті. Сондай-ақ, ол барлық келушілерге костюм кигізіп, «ойында» және «ойындан тыс» күйін білдіретін рәсімдерді сипаттады, осы арқылы ойынға батыру сезімін күшейтуді көздеді. Мысалы, киімнің ролі бүгінгі күнге дейін қызығушылық тудырады. Алайда, Сайлорс Крик, Геттисбург сияқты ерекше жағдайлар бар. Бұл орындар қатаң қауіпсіздік стандарттарымен және тарихи нақтылықпен бақыланады. Германияда ортағасырлық қайта жаңғырту көбінесе тірі тарихпен және көптеген қалаларда өтетін Ренессанс жәрмеңкелері мен фестивальдерімен байланысты. Мұндай мысалға Бреттендегі Петр мен Павел фестивалі, Ландшут тойы немесе Кальтенберг сарайындағы рыцарь турнирі жатады. Жауынгерлік қайта жаңғырту топтарының көпшілігі майдан шайқастарын қайта жаңғыртумен айналысады, олардың кейбіреулері шынайылыққа тым көп көңіл бөлгендіктен оқшауланған. Ulfhednar тобымен өткізілген шаралар неміс археологиясында дау тудырды. Неміс-поляк тірі тарихы тобы ірі мұражайлар мен ғалымдардың қолдауымен 2000 жылдан бері Германияда және бүкіл әлемде ерте тарихтың бейнесін қалыптастыруда маңызды рөл атқарып келеді. Басқалармен қатар, «Сескенген свастика астында: германдық тірі тарих және оңшыл көзқарастар» деген бағдарламалық тақырыбы бар зерттемелер де жарық көрді. Осы «екінші қол» тірі тарихтың түрі Батыс Германия фольклорының бір бөлігі болып табылады және жоғары дәрежеде шынайылыққа ұмтылады.

Іс-шаралар

Іс-шаралар кезеңдік киім киюмен және маңызды тарихи ақпаратты ролде (бірінші тұлғада түсіндіру деп те аталады) немесе кейіпкерден тыс (үшінші тұлғада түсіндіру деп те аталады) түсіндірумен шектелуі мүмкін. Көптеген мұражайлар өз қызметкерлеріне келушілердің сұрақтарына жақсырақ жауап беру үшін кейіпкерге кіруге және шығуға рұқсат берсе, ал кейбіреулері қызметкерлерін әрдайым рөлде қалуға ынталандырады. Тірі тарихты бейнелеу көбінесе күнделікті іс-әрекеттерді көрсетуді қамтиды, мысалы, тамақ дайындау, тазалау, медициналық қызмет көрсету немесе нақты дағдылар мен қолөнер. Көрсетіліп отырған тарихи кезеңге байланысты, бұларға тоқыма тоқу, тігін, станок тоқу, тақта тоқу, жолақты тоқу немесе гобелен тоқу, мата бояу, себет тоқу, арқан жасау, былғары өңдеу, аяқ киім жасау, металл өңдеу, шыны өрлеу, ағаш өңдеу немесе басқа да қолөнер жатады. Нақты техникаларды анықтау және көбінесе құралдар мен жабдықтардың көшірмелерін жасау үшін көп зерттеулер жүргізіледі.

Презентация

Тарихи қайта құру топтары мұндай көріністерді жиі іс-шара кезінде лагерьде немесе көрме алаңында ұйымдастыруға тырысады және соғыс қайта жаңғырту шаралары үшін бөлек аймақ қарастырады. Кейбір мұндай көрмелер күнделікті өмірді бейнелеу ретінде көрсетілсе, ал басқалары халықты хабардар ету мақсатымен ұйымдастырылады, сондықтан қолөнер немесе басқа күнделікті іс-әрекеттерге ерекше назар беріледі, оларды көрсету оңай және көруге қызықты, сондай-ақ кейіпкерден тыс түсіндірулер де болуы мүмкін. 1990 жылдары, негізінен Америка Азамат соғысы топтары қайта құру тобы, осы интерпретация стиліне қызығушылық танытып, оны өз қайта құруларында қолдана бастады.

Білім беру саласында

Дэвид Телен жазғандай, көптеген американдықтар өткенді күнделікті өмірінде пайдаланады, бірақ сонымен бірге тарихты жиі кездестіретін жер – мектепке – әртүрлі деңгейде сенімсіздікпен және жақындықсыздықпен қарайды. Тірі тарих мектеп пен күнделікті өмір арасындағы қашықтықты қысқартуға, адамдарды тарихи тақырыптар бойынша білім беруге пайдалы құрал бола алады. Тірі тарих – тарихи фактілерді объективті түрде қайта баяндау ғана емес. Оның маңыздылығы көбінесе нақты оқиғаларды дәлме-дәл қайта жаңғыртудан гөрі, келушілерге сол заманғы өмір салтын сезіндіруде. Тарихи орындарға келген адамдардың тарихи білім алуда белсенді қатысушылар болуына көптеген факторлар әсер етеді. Ең маңыздылары – материалдық мәдениет және түсіндірушілер. Материалдық мәдениет көрерменді бейнеленген уақыт пен орынға батырып, әңгіме бастауға мүмкіндік береді. "Түсіндірушілер" – тірі тарих орындарында тарихи тұлғаларды сомдайтын адамдар. Олардың міндеті – тарихи зерттеулердің нәтижелерін пайдаланып, оның мәнін анықтау. Бұл мәнілер көбінесе фактілер мен халықтық әңгімелердің үйлесімінен туындайды. Халықтық әңгімелер тірі тарихтың маңызды бөлігі, өйткені олар келушілерге жақын әңгімелер ұсынады. Бұл түсіндірушінің өткен адамның жеке басының оқиғасын айтуы немесе сол заманғы наным-сенімдерді талқылауы болсын, бұл оқиғалар көрермендерге өткен тұлғаларды беттегі есімдер ретінде емес, нағыз адамдар ретінде көруге мүмкіндік береді. Дегенмен, халықтық әңгімелер – бұл әңгімелер ғана емес. Құыршақтар, қолмен тігілген киімдер сияқты заттар да "материалдық мәдениет" санатына жататын "халықтық артефакттар" деп есептеледі. Адамдар тірі тарихқа қатысып, басқалардың тәжірибесін оқымай, өздері бірінші болып жаңалықтар ашатын тәжірибелік оқыту арқылы білім ала алады. Тірі тарихты ресми білім беруді толықтыру және кеңейту үшін де қолдануға болады. Тірі тарих орындарында жұмыс істейтін кәсіби тарихшылар мен мұғалімдердің бірлескен жұмысы барлық сыныптарда тарихты оқытуға қызығушылықты арттыруға мүмкіндік береді. Көптеген тірі тарих орындарындағы миссиялық мәлімдемелерде білім беруге берілгендік жарияланады. Мысалы, Colonial Williamsburg-тың "Болашақ өткеннен сабақ алсын" деген ұраны осы орынның қоғамдық білім беруге деген ұмтылысын көрсетеді, сондай-ақ сайттың бір бөлігі ауылдағы оқытушыларға көмектесу мақсатында құрылған. Кейбір педагогтар, мысалы Джеймс Перкоко өзінің Спрингфилдтегі (Вирджиния штаты) орта мектебіндегі сабағында қоғамдық тарихты оқу бағдарламасына енгізуді жөн көрді. 1991 жылдан бері Перкоко "Қолданбалы тарих" атты сабақ жүргізіп келеді, онда оның студенттері түрлі қоғамдық тарих институттарына 20 000 сағаттан астам уақыт жұмсады. Ресми білім беру келушілерге тірі тарих орындарында көргендерін түсінуге көмектеседі. Тірі тарихты қарастырудың құрылымды тәсілін ұсыну арқылы, сондай-ақ сапарлар кезінде ойлануға болатын сұрақтар қою арқылы ресми білім беру тәжірибені байыта алады, ал тірі тарих сыныптағы оқуды жетілдіре алады. Кейбір музейлер, мысалы Даниядағы Middelaldercentret немесе Нидерландыдағы Netherlands Open Air Museum мектеп оқушыларына білім берудің бір бөлігі ретінде тірі тарихты ұсынады.