Кіріспе

Тарихи оқиғалардың бөліктерін қайта жаңғырту – тарихи қайта жаңғырту (немесе қайта ойнату) – негізінен әуесқойлар мен тарихқа құмар адамдардың тарихи киім киіп, тарихи оқиғаның немесе дәуірдің бөліктерін қайта жасау жоспарын іске асыратын білім беру немесе ойын-сауық шарасы. Бұл 1913 жылғы Геттисбург кездесуінде көрсетілген Пикеттің шабуылының қайта жаңғыртуы сияқты, шайқастың нақты бір сәтіне дейін немесе Регенттік қайта жаңғыртуы сияқты толық бір дәуірге дейін ауқымды болуы мүмкін. Тарихи қайта жаңғыртушылар көбінесе әуесқой болғанымен, кейбір қатысушылар әскери қызметкерлер немесе тарихшылар болып табылады. Қайта жаңғыртуға қатысушылар көбінесе қолданатын жабдықтары, киімдері және басқа да керек-жарақтары туралы зерттеу жүргізеді. Олар қажетті киім-кешекті арнайы дүкендерден сатып алады немесе өздері тігіп жасайды. Тарихи қайта жаңғыртулар тарихтың кең ауқымын қамтиды – ежелгі антикалық дәуірден бастап, классикалық дәуірден кейінгі және жаңа заманнан бастап, 20-ғасырғы соғыстар, суық соғыс кезеңі және тіпті 21-ғасырдың басына дейін.

Тарих

"Қайта жасау" сияқты іс-әрекеттердің тарихы ұзақ. Римдіктер амфитеатрларда атақты шайқастарды қойылым түрінде көрсеткен. Орта ғасырларда турнирлер көбінесе ежелгі Рим немесе басқа жерлердің тарихи тақырыптарын қайта жаңғыртқан. Әскери шерулер мен макеттік шайқастар және қайта құрулар алғаш рет 17 ғасырдағы Англияда танымал болды. 1638 жылы алғашқы белгілі қайта құруды Конистонның лорды Джеймс ‘Джимми’ Дунн жасады, Лондонда ондаған костюмдік актерлер қатысқан сахналық шайқас қойылды, ал Азамат соғысы кезінде жеңістер сериясынан кейін, дөңгелек бастылар 1645 жылы Блэкхидтегі соңғы шайқасты қайта жасады, қақтығыс әлі де жалғасып жатқан болатын. 1674 жылы Англия королі Карл II өткен жылы Маастрихт қоршауын қайта жаңғыртты, онда оның заңды емес ұлы Джеймс, Монмут герцогы негізгі қолбасшы болған. Виндзор қамалының жанында 12 фут қалыңдығы бар қабырғалары мен ормен сегіз метрлік қамал салынды және 500 сарбазбен жасақталды. Бұл рыцарьлар, қамалдар, тойлар және турнирлердің романтикасын күшейтті. Букингем герцогы 1821 жылы өзінің иелігіндегі үлкен көлде Наполеон соғыстарының теңіз шайқастарын ұйымдастырды, ал 1824 жылы Астли амфитеатрында Уотерлоо шайқасының қайта жасалуы көрсетілді, оны Арчибальд Монтгомери, 13-ші Эглинтон графы ұйымдастырды. Турнир – романтизмнің қасақана әрекеті болды және 100 000 көрерменді тартты. Турнирге таңдалған жер төмен, батпақты, барлық жағынан шөпті беткейлермен қоршалған. Лорд Эглинтон жұртшылықты шақырып, мүмкін болса ортағасырлық киімдерді киюді және билеттер тегін екенін хабарлады. Бұл салтанатта 13 ортағасырлық рыцарь ат үстінде өнер көрсетті. Ол Лугатон суының иіліміндегі шалғайда өткізілді. Дайындықтар және Эглинтон турниріне арналған немесе одан шабыттанған көптеген өнер туындылары қоғамдық сезімге және 19 ғасырдағы готикалық қайта жаңғыруға әсер етті. Оның амбициясы 1905 жылы Брюсселдегі осындай сәнді турнир сияқты оқиғаларға әкелді және қазіргі тарихи қайта құрулардың алдын білдірді. Турнирдің ерекшеліктері Уолтер Скотттың "Иванхо" романынан шабыттанды: ол "әдеби романстардың тірі қайта жасалуына" ұмтылды. Эглинтонның өз сөздерімен айтқанда: "Мен оның көрмесіндегі көптеген кемшіліктерді білемін – мүмкін, оған соншалықты қызығушылық танытпағандардан гөрі; Менің қиялым суреттеген көріністердің өте кішігірім еліктеуі екенін білемін, бірақ мен, кем дегенде, рыцарьлықты қайта жаңғыртуға бірдеңе жасадым". Шайқастарды қайта жасау 19 ғасырдың соңында Ұлыбританияда да, Америкада да жиірек кездесе бастады. Кіші Бигхорн шайқасынан бір жыл өткен соң, АҚШ-тың 7-ші атты әскер полкінің аман қалғандары жеңіліс сахнасын камера үшін бірнеше рет қайталады. 1895 жылы Глостершир инженерлік еріктілері 18 жыл бұрын Рорк дрифтіндегі соңғы тұруларын қайта жасады. 25 британдық сарбаз Челтенхэмдегі қысқы бақтардағы Ұлы әскери мерекесінде 75 зулудың шабуылына тойтарыс берді. 1913 жылғы Ұлы қайта жиналысқа Геттисбург шайқасының 50 жылдығын атап өту үшін 50 000-нан астам одақтық және Конфедерация ардагерлері қатысты, оның ішінде Пикетт шабуылы сияқты шайқастың элементтерін қайта жасау да болды. 20 ғасырдың басында тарихи қайта жасау Ресейде Севастополь қоршауының (1854–1855) (1906), Санкт-Петербургтегі Бородино шайқасының (1812) және 1918 жылы Воронеждегі Азовты алудың қайта жасалуымен өте танымал болды. 1920 жылы оқиғаның үш жылдығына орай 1917 жылғы Қысқы сарайды шабуылдаудың қайта жасалуы болды. Бұл қайта құру Сергей Эйзенштейннің "Октябрь: әлемді дүр сілкіндірген он күн" фильміндегі көріністерге әсер етті. Ірі масштабтағы қайта жасаулар 1920 және 30 жылдары Корольдік турнирде, Алдершотта тұрақты түрде өткізіле бастады. 1934 жылы 6 күндік шоудың бір бөлігі ретінде Тоғыз жылдық соғыстың маңызды әскери іс-әрекеті – Намур қоршауының тамаша рекреациясы ұйымдастырылды. Алғашқы Манассас шайқас алаңының жанында өткен 125 жылдығына қатысты 6000-нан астам қайта жасаушы қатысқаннан кейін, қайта жасау 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдары танымалдылығын арттырды, және бүгінде жыл сайын ел бойынша жүзден астам Азамат соғысы қайта жасаулары өткізіледі.

Қайта құрушылар

Қатысушылардың көпшілігі тарихты хобби ретінде қызығатын әуесқойлар. Осы хоббимен айналысушылардың құрамы алуан түрлі, ата-аналарымен бірге іс-шараларға келетін кішкентай балалардан бастап, егде жастағы азаматтарға дейін жетеді. Әуесқойлармен қатар, қарулы күштердің өкілдері мен кәсіби тарихшылар да қатысады.

Қайта құрушылардың санаттары

Қайта жаңғыртушылар аутентиктікке назар аудару деңгейіне қарай бірнеше кеңінен анықталған топтарға бөлінеді (немесе өздері бөлінеді). Бұл анықтамалар мен топтастырулар негізінен американдық Азамат соғысы қайта жаңғыртуларына қатысты; басқа елдердегі қайта жаңғырту қауымдастықтарында әртүрлі терминдер, жаргон мен анықтамалар қолданылады.

Фарбтар

"Фарб" немесе "полиэстерлік сарбаздар" – униформа, керек-жарақ немесе дәуірге сай мінез-құлық тұрғысынан шынайылыққа жету үшін салыстырмалы түрде аз уақыт және/немесе қаржы жұмсайтын қайта жаңғыртушылар. Дәуірден бұрынғы киімдер, маталар, бекіткіштер (мысалы, велькро), бас киімдер, аяқ киімдер, көлік құралдары және тұтыну тауарлары (мысалы, қазіргі заманғы темекілер) жиі кездеседі. "Фарб" сөзінің (және туынды есімдік "фарби") шығу тегі белгісіз, бірақ ол 1960 немесе 1961 жылғы Америка Азамат соғысының жүз жылдығына арналған қайта жаңғыртулар кезінде пайда болған деп есептеледі. Кейбіреулер бұл сөздің "шынайылықтан алыс" деген сөздің қысқартылған түрінен шыққандығын айтады. Басқа анықтамалар бойынша, бұл "Менің сұрағым/сыннымнан алыс" немесе "Жылдам және зерттеусіз сатып алу" дегенді білдіреді. "Фарб" сөзіне күлкілі анықтама: "F.A.R.B: Зерттеуді ұмыт, сәби". Кейбір ерте қайта жаңғыртушылар бұл сөздің неміс тіліндегі Farbe, яғни "түс" сөзінен шыққандығын мәлімдейді, себебі шынайы емес қайта жаңғыртушылар сол кездегі американдық қайта жаңғыртушылардың басты назарында болған Азамат соғысы формаларының көк, сұр немесе қоңыр түстеріне қарағанда әлдеқайда жарқырап көзге түсетін. 1960-шы жылдардың басында "The Black Hats, CSA" қайта жаңғырту тобының мүшесі болған Бертон К. Кумерудың сөзіне сәйкес, ол бұл сөзді алғаш рет әріптесін сипаттау үшін қолданылған жалған неміс тілі ретінде естіген. Бұл терминді 1961 жылы Манассастың жүз жылдық қайта жаңғыртуында 2-ші Солтүстік Каролинадан Джордж Горман қолданды және содан бері қайта жаңғыртушылар қолданып келеді.

Негізгі ағымы

Негізгі қайта жаратушылар шынайы көрінуге тырысады, бірақ көрермен болмағанда кейіпкерлік бейнесінен шығып қалуы мүмкін. Көзге көрінетін тігістер сол дәуірге сай тігіледі, бірақ жасырын тігістер мен іш киімдер дәуірге сәйкес болмауы мүмкін. Көрермен алдында желінетін тағамдар көбінесе сол кезеңге лайықты болады, бірақ олар маусымдық және жергілікті жағдайға сай келмеуі мүмкін. Заманауи заттар кейде "жұмыстан кейін" немесе жасырын түрде қолданылады.

Өте жоғары

Фарбтардың екінші полюсінде "мұқият қайта жарақтандырушылар" немесе "прогрессивтер" бар, олар кейде осылай аталуды қалайды; оларды жек көріп, кейде "тігін санайтындар", "тігін фашистері" немесе "тігін әйелдері" деп атайды. Бұл қозғалыс "көбінесе түсінілмейді және кейде жамандалады". Мұқият қайта жарақтандырушылар терең зерттеулерге баға береді және кейде дұрыс емес "қайта жарақтандырушылықтарды" таратудағы негізгі қайта жарақтандырушыларды сынға алады. Олар көбінесе сол дәуірдегі адамдар сияқты өмір сүруге тырысып, "күшті әсер ететін" қайта жарақтандыру тәжірибесін іздейді. Бұған маусымдық және аймақтық жағдайға сәйкес тамақ жеу, ішкі тігістер мен іш киімдерді сол дәуірге сай тігу және іс-шара бойында рөлді сақтау кіреді. Күшті әсер ететін тәжірибеге ұмтылыс көбінесе мұқият қайта жарақтандырушыларды кішкентай шараларға немесе үлкен шараларда жеке лагерьлер құруға жетелейді.

Тірі тарих

"Тірі тарих" термині көбінесе жоспарланған сценарийді қатаң ұстанбай, тарихты жалпы жұртшылыққа көрінетіндей етіп беруді сипаттайды. Тарихи көрсетулер білім беру мақсатында белгілі бір тарихи оқиғаны мүмкіндігінше дәл қайта жаңғыртудан бастап, театрлық элементтері бар қойылымдарға дейін, тіпті ойын-сауық мақсатындағы жарысқа дейін қамтиды. "Тірі тарих" мұражайларында әуесқойлар мен кәсіби мамандардың көрсетулері арасындағы шекара көнеріп кетуі мүмкін. Кәсіби мұражайлар тарихты жұртшылыққа жеткізу үшін мамандар мен оқытылған жетекшілерді пайдаланса, кейбір мұражайлар мен тарихи орындар арнайы шараларда дәл сол рөлді атқару үшін жоғары дәрежеде шынайылықты сақтайтын "тірі тарих" топтарын шақырады. "Тірі тарих" көбінесе жұртшылықты біліммен қамтуға бағытталған. Мұндай шараларда міндетті түрде соғыс көрсетілімдері болмайды, керісінше, сол кезеңдегі адамдардың өмірін, әсіресе, олардың өмір салтын көрсетуге тырысады. Бұл әскери және бейбіт азаматтардың тұрмысын бейнелеуді қамтиды. Кейде көрермендерді қызықтыру үшін немесе күнделікті өмір мен әскери іс-қимылдарды түсіндіру үшін әңгіме айту немесе актерлік этюдтер қойылады. Көбінесе қолөнер мен тағам дайындау көрсетілімдері, ән салу, демалыс және лекциялар ұйымдастырылады. Жауынгерлік жаттығулар немесе жекпе-жектер де үлкен соғыс көрсетілімдері болмаған жағдайда кездесуі мүмкін. "Тірі тарихтың" әртүрлі стильдері бар, олардың әрқайсысы өзінің өткенге адалдығымен ерекшеленеді. "Үшінші тұлға" ретіндегі жетекшілер белгілі бір кезеңнің киімдерін киіп, сол дәуірдің стилінде жұмыс істейді, бірақ өткеннің нақты тұлғаларын сомдамайды. Осы стильді таңдау арқылы олар көрермендерге өткен мен қазіргі арасындағы айырмашылықты назарларына жеткізеді. АҚШ-та Ұлттық саябақтар қызметі (NPS) NPS жерлерінде соғыс қайта жаңғыртуларын (оппоненттердің қатысуымен және салдарымен симуляцияланған соғыстарды) рұқсаттамайды, бірақ Сайде немесе Шлосс Калтенберг сияқты ерекше жағдайлар бар. Соғыс қайта жаңғырту топтарының көпшілігі майдан даласындағы соғыстарды қайта жаңғыртумен айналысады, олардың кейбіреулері шынайылыққа ерекше мән беруінің нәтижесінде белгілі бір дәрежеде оқшауланған. Неміс тәсілінде шынайылыққа ұмтылыс белгілі бір оқиғаны қайталау емес, керісінше, белгілі бір дәуірге толыққанды ену, Уолтер Бенджаминнің сөзімен айтқанда, "әрбір ескерткіштің және әрбір орынның өзіндік "ізінде" және "аурасында" жатқан рухани хабарды сезіну, тіпті механикалық көбейту дәуірінде де". Ескерткіштердегі немесе тарихи орындардағы оқиғалар олармен байланысты оқиғалар туралы емес, шомылу тәжірибесі үшін фон ретінде қызмет етеді. Данияда бірнеше ашық аспан астындағы мұражайлар өз тұжырымдамаларының бір бөлігі ретінде "тірі тарихты" пайдаланады. Олардың ішінде: "Middelaldercentret", "Ескі қала" (Aarhus) және "Frilandsmuseet" бар.

Жауынгерлік демонстрация

Жауынгерлік демонстрациялар – қайта құру ұйымдары мен/немесе жеке тұлғалардың сол дәуірдегі шайқас қалай өткенін көрсету мақсатымен ұйымдастыратын көрнекі шайқастар. Жауынгерлік демонстрациялар нақты шайқастарға тікелей байланысты болмауы мүмкін, көбінесе негізгі тактика мен маневрлеу техникаларын көрсетумен ғана шектеледі.

Ұрыс қайтадан ойнату

Сценарийлік шайқастар – ең қатаң мағынадағы қайта жаңғыртулар болып табылады; шайқастар алдын ала жоспарланады, сондықтан роталар мен полктер нақты шайқастарда жасалғандай қимылдар орындайды. Бұл макеттік шайқастар көбінесе түпнұсқа шайқас болған жерде немесе оған жақын жерде, немесе түпнұсқаға өте ұқсас жерде "өткізіледі". Мұндай көрсетулер көлемі бірнеше жүзден бірнеше мыңға дейін әртүрлі болуы мүмкін, сондай-ақ қолданылатын ареналар да (көрермен үшін керемет көрініс жасау үшін дұрыс тепе-теңдікті табу маңызды).

Тактикалық ұрыс

Ұрыс қайтажаратудан өзгеше, тактикалық ұрыс оқиғалары көбінесе жұртшылыққа ашық болмайды. Тактикалық ұрыс сценарийлері – екі тараптың да қарсыласын жеңу үшін стратегиялар мен маневр тактикасын ойлап табуға негізделген ойындар. Алдын ала сценарий болмай, тек келісілген ережелер жиынтығы (физикалық шекаралар, уақыт лимиті, жеңіс шарттары сияқты) және төрешілердің қатысуымен, тактикалық ұрыстарды тікелей ойынға қатысушылардың рольдік ойынының немесе әскери стратегиялық ойынның бір түрі деп санауға болады. Егер оқ ату қаруы қолданылса, нақты қарулар бос оқтармен атылады (қаруды бақылау ережелеріне сәйкес), бірақ пневматикалық қарулар жиі қолданылады. Тактикалық қайтажарату – Орта ғасырлар мен Ренессанс кезеңдеріне тән қару-жарақтардың жаттығу (зақым келтірмейтін) үлгілерін пайдалана отырып, турнирлер ұйымдастыратын Шығармашылық Анахронизм Қоғамының қызметтерінің бірі.

Коммерциялық қайта құру

Көптеген сарайлар, экскурсиялар, музейлер және басқа да тарихи туристік орындар, шынайы атмосфера мен тәжірибе үшін актерлерді немесе кәсіби қайта жаратушыларды (реконструкторларды) жұмысқа алады. Бұл қайта жаратушылар әдетте белгілі бір уақыт кезеңіндегі белгілі бір қаланың, ауылдың немесе қызметтің бір бөлігін қайта жасайды. Коммерциялық қайта жарату шоулары көбінесе хореографиялық түрде сахналанады және сценарий бойынша өтеді. Кейбір орындарда тұрақты, аутентикалық көрмелер құрылған. Олардың мәні бойынша, бұл көбінесе тактикалық немесе шайқас қайта жарату емес, тірі тарихты ұсыну болып табылады, бірақ кейбіреулері ірі уақытша шараларды ұйымдастырады. 2008 жылы Жан Лафитт ұлттық тарихи паркі мен қорығы және Солтүстік Каролинаның Трион сарайының қызметкерлері мен ғимараттары 1800 жылдардың басындағы өмірді бейнелейтін "Mystery Mardi Gras Shipwreck" деректі фильмі үшін кезеңдік фон қызметін атқарды.

Жарияланымдар

Көптеген басылымдар тарихи қайта жаңғырту және тірі тарихты қамтыды. Олардың ішінде "Кэмп Чейз Газеті", "Түтін мен от жаңалықтары", "Тірі тарих" (екі түрлі журнал) және "Скирмиш" журналы бар. Джерри Эмблтон мен Джон Хоудың "Ортағасырлық сарбаз" (1995) кітабы – бұл тақырыптағы танымал кітап, ол француз және неміс тілдеріне аударылған. Одан кейін "Түсті фотосуреттердегі ортағасырлық әскери киім" басылып шықты. Наполеон дәуірі үшін, сол кездегі әскери өмір мен тірі тарихты қамтитын екі кітап қызығушылық тудырады: Стивен Э. Моганның "Наполеон сарбазы" (1999) және Б. Дж. Блуттың "Шарппен бірге наурыз жасау" (2001). Әртүрлі Наполеондық қайта жаңғырту топтары өздеріне байланысты полктердің тарихын қамтиды, сондай-ақ осы дәуірді қайта жаңғыртуға қалай қарайтынын сипаттауға және көрсетуге тырысады. Мүмкіндігінше шынайы болу мақсаты көптеген тұжырымды қайта жаңғырту қоғамдарын өз зерттеу топтарын құруға, униформалар, жаттығулар және олар бейнелеуге тырысатын өмірдің барлық аспектілері туралы білімдерін тексеруге итермеледі. Осылайша, қайта жаңғырту тарихты тірілтуде, тарихты сақтап қалуда және дәуір туралы білім мен түсінікті кеңейтуде маңызды рөл атқарады. Ұлыбританияда, әсіресе, Англия азаматтық соғысы және одан бұрынғы кезеңдер туралы кітаптар шығаратын бірнеше шағын баспа үйлері құрылды. Ең ірілері – Стюарт Пресс (шамамен 250 томдық баспа) және Партизан Пресс. Баспасөз мақалаларынан басқа, негізгі нарықта қайта жаңғырту туралы көп жарияланбады. Бір ерекшелігі – Тим Мурдың "Мен кешеге сенемін: Тірі тарихтағы менің оқиғаларым" кітабы, онда ол әртүрлі дәуірлерді қайта жаңғыртуға тырысқан тәжірибесін, ол кездескен адамдарды және осы процесте алған білімдерін баяндайды.

Академиялық қабылдау

Тарихи қайта жаңғырту жанрына қатысты тарихшылардың пікірлері әртүрлі. Бір жағынан, кейбір тарихшылар қайта жаңғыртуды қарапайым халықтың өткен шақ туралы әңгімелерді түсінуі мен оған қатысуының академиялық тарихтың жеткізе алмайтын жолы ретінде қарастырады – атап айтқанда, ол түсінікті әрі қызықты әңгімелер ұсынады және адамдарға өткенді толыққандырақ сезінуге мүмкіндік береді. Тарихи әңгімелерді құруды ғалымдармен ғана шектемей, кейбіреулер бұл "халықтан бастау алатын тарихтың" өткен оқиғалар туралы халықты біліммен қамтамасыз етуде маңызды қоғамдық қызмет атқаратынын, "ескерткіштер мен мұражайларға көз жұмып немесе қызығушылық танытпайтын миллиондаған адамдар үшін тарихты жандандыратынын" айтады.

Сын

Қайта құру (реконструкция) туралы көптеген сын-пікірлер айтылды. Көптеген адамдар қайта құруға қатысушылардың орташа жасының көптеген қақтығыстардағы әскерлердің орташа жасынан әлдеқайда жоғары екенін атап көрсетеді. Көптеген қайта құру бөлімдері жасқа және физикалық жағдайға қарай кемсітушілік жасамайды. АҚШ-та қайта құруға қатысушылардың басым көпшілігі ақ нәсілді. Азамат соғысын қайта құруда африкалық американдық кейіпкерлер, құлдар мен бостандыққа шыққандар, жеткіліксіз көрсетілген. 2013 жылы Геттисбургте өткен 150 жылдық мерекелік шарада бес қара нәсілді қайта құруға қатысушы "тарихи негізі қара нәсілді азаматтарға толы болған шарада ең көп қара нәсілді азаматтардан тұратын топ болды". Көрермендер оларды үнемі тоқтатып, көбінесе олардың құлдарды сомдап жатқанын болжайтын. Кейбір феминистік сын-пікірлер, мысалы, Азамат соғысын қайта құру, "архаикалық нәсілдік гендерлік жүйеге енген, символдық еркек ақ денесін құрастырады: киім мен құралдар әдетте еркек ақшылдығын күшейтеді. Осылайша, тіпті форма киген әйел қайта құруға қатысушының сыртқы келбеті мінсіз болса да, оның қатысуын көптеген еркек қайта құруға қатысушылар қабылдамайды". Жақында кейбір қайта құру шаралары әйелдерге белгілі бір қашықтықтан еркек болып көрінсе, жауынгер ретінде қатысуға рұқсат берді. Осыған ұқсас айыптаулар ресейлік қайта құруға қатысушы Игорь Гиркинге қатысты, ол ресейлік одақтас күштерді ресей-украин соғысында басқарды. 2017 жылы Вирджиния штатының Шарлоттсвилл қаласында өткен оңшыл радикалдар митингісінен кейін, онда неонацист қарсылық білдірген адамды өлтірді, кейбір қайта құруға қатысушылар "неонацистердің [азаматтық] соғысты пайдалануына" наразылық білдірді.