Кіріспе

Жаңа әлем маймылының түрлері Шаш бас уакари (Cacajao calvus) немесе шаш бас уакари – өте қысқа құйрығы, жарқын қызыл беті, шашсыз басы және ұзын жүні бар кішкентай Жаңа әлем маймылы. Шаш бас уакари Бразилия мен Перудің батыс Амазонкасындағы суға жақын várzea ормандары мен басқа да орманды жерлерде ғана кездеседі. Молекулалық филогенетикалық талдау нәтижесінде осы субэспаптардың түрлерге дейін жаңартылуы керек екені, сондай-ақ жаңа түр – Cacajao amuna sp. n. қосылуы керек екені анықталды. Егер бұл ғылыми қауымдастықпен қабылданса, онда бұл бес түрдің сақталу мәртебесіне елеулі әсер етеді, мысалы, C. novaesi және C. amuna түрлерінің орманды жерлердің қырылуынан ерекше қауіп көруі мүмкін.

Сипаттама

Басы мен денесінің орташа ұзындығы 45,6 см (еркек) және 44,0 см (әйел) болып, салмағы 2,75 және 3,45 кг (6,1 және 7,6 фунт) аралығында құрайды. Жалпы алғанда, аққалпақ уакаридің түсі ақтан қызылға дейін өзгеретін ұзын, қалың жүні болады және басы қалың терісіз. Оның қызыл беті тері пигменттерінің жетіспеуімен және бет тінінің астындағы көптеген капиллярлардың болуымен байланысты. Уакаридің тамақтануын зерттеу нәтижесінде, диетасының 67% тұқымдардан, 18% жемістерден, 6% гүлдерден, 5% жануарлар мен бүршіктерден тұратыны анықталды. Оның күшті төменгі жауы псевдодентальді тісқабық құрайды, бұл уакариге піспеген жемістердің қатты қабығын ашып, басқа приматтардың аша алмайтын жаңғақтарды жеуге мүмкіндік береді. Аққалпақ уакари күніне 4,8 километрге дейін қашықтыққа жүзе алады. Бұл еркектердің туған тобынан кетуін білдіреді. Топтың мекендейтін аймағының жалпы көлемі 500-600 гектарды құрайды. Бұл тиімді аумақтық қорғаныс механизмдерін талап етеді. Оларға ерекше дауыстар, құйрықты шайқау және жүнді тік көтеру жатады. Көбейту маусымы қазан және мамыр аралығында болады. Оның жүктілік мерзімі шамамен алты айға созылады.

Қорғау

Бұл түрдің қорғау статусы 2008 жылғы Дүниежүзілік табиғат қорғау одағының (IUCN) Қызыл тізімінде қауіп төнгеннен осалға өзгертілді, себебі соңғы 30 жылда (үш буын) аң аулау және мекендеу ортасының жоғалуы салдарынан түр кем дегенде 30% азайды. 1997 жылы Амазонка бассейнінде қалған тропикалық ормандардың арасында ең жоғары деңгейде орман қырылуы тіркелді. Қатты ағаштарды кесу орманды кең ауқымда жоюға басты себепкер, себебі ірі масштабтағы кесу орман қаптамаларының үздіксіздігін бұзады. Орман қаптамаларының бұзылуы және орманның жоғалуы уакарилерге тікелей әсер етеді, олардың ағаштарда өмір сүру салтына және тұқымдармен қоректенуге бейімделуіне байланысты. Сонымен қатар, Cacajao calvus популяциялары Амазонка өзеніне тым жақын орналасқан, сондықтан каноэлерден адамдардың аң аулау қаупі жоғары, және приматтарды тамақ ретінде немесе балық аулауға арналған жем ретінде пайдалану мүмкіндігі бар. Оңтүстік Америкада жұмыс істейтін Жабайы табиғатты қорғау қоғамының өкілдері де қорғау жұмыстарын бастады. Амазонка Андтарын қорғау бағдарламасы (ААКП) 2003 жылы Амазонкадағы жеті ландшафты қорғау мақсатымен құрылды. Бұл қорғалатын ландшафттар Амазонка бассейнінің шамамен үш пайызын құрайды. Жабайы табиғатты қорғау қоғамы жақын арада одан да көп ландшафттарды қамтуды жоспарлап отыр.