Кіріспе
Музыкалық аспап
Виола-орган – Леонардо да Винчи жасаған музыкалық аспап. Ол жеке-жеке ішектерді тербеу үшін үйкеліс белдеуін пайдаланады (скрипканың дыбыс шығару тәсіліне ұқсас), ал ішектер клавиатурадағы пернелерді басу арқылы таңдалады (орган сияқты). Леонардоның бұл жобасы 400 жылдан бері аспап жасаушыларды қызықтырып келеді, бірақ осыған ұқсас аспаптар жасалғанмен, Леонардоның толық емес суреттерінен тікелей құрастырылған ешқандай аспап қазірге дейін табылған жоқ. Кейде оны қате түрде клавесин виола деп атайды, бірақ бұл – басқа аспап.
Сипаттама
Леонардоның 1488–1489 жылдардағы жазбаларында және «Атлантикалық кодекс» пен H қолжазбасындағы суреттерінде сақталған көптеген әртүрлі және күрделі модельдері бар. Леонардоның тұжырымдамасын пайдаланып жасалған алғашқы белгілі аспап – Ханс Хайденнің 1575 жылғы «Гейгенверк» аспабы. Тұжырымдама бірдей болғанымен, дизайн өте ерекше; аспаптың қазіргі нұсқалары көбінесе Хайденнің дизайнына негізделген. 1620 жылғы «Гейгенверк» гравюрасы клавесинге ұқсас пішін мен мөлшердегі аспапты көрсетеді (яғни, жазық жақтары және тік бұрыштары бар пианино пішіні). Толық хроматикалық клавиатурада 44 перне бар, олар төменгі Миден жоғары Сиге дейін шамамен үш жарым октаваға дейін созылады (суретті қараңыз). Бұл клавиатура диапазоны сол кездегі клавесиндерге сәйкес келеді, бірақ клавесин клавиатуралары көбінесе төменгі До немесе төменгі Фадан басталады. Сызықтардың санын тікелей анықтау мүмкін емес, бірақ дизайн әр пернеге бір ішек немесе 44 ішек білдіреді. Гравюрада аспапта бес ішек дөңгелегі және дөңгелектерді айналдыруға арналған педаль бейнеленген. Сурет астындағы шкалада бірден алтыға дейінгі сандар көрсетілген; егер олар аяқ өлшемдерін білдірсе, онда аспаптың ұзындығы 6 футтан сәл артық, бұл да сол кездегі клавесиндерге сәйкес келетін өлшем. Аспаптың нақты құбылысы көрсетілмеген, бірақ пернелер саны мен аспаптың мөлшерін ескере отырып, ол шамамен E2-ден B5-ке дейін созылуы мүмкін. Соңғы төрт ғасыр бойы осы дизайнның әртүрлі нұсқалары жасалды, олардың диапазоны, пернелер саны және ішек дөңгелектерінің саны әртүрлі болды. Бұл аспаптар негізінен мұражайлық жәдігерлер болып қалып келді, бірақ кейбір заманауи аспап жасаушылар «Гейгенверк» аспабының қайта құралымдарына қызығушылық таныта бастады, оларды viola organista деп атады. Акио Обучи 1993 жылдан бастап бірнеше аспап жасады. 2013 жылы поляк музыканты Славомир Зубржицкий «Гейгенверк» аспабының тағы бір заманауи көшірмесін жасады, оны viola organista деп атады және оны Краковтағы Музыка академиясында орындады. Зубржицкийдің аспабында төрт ішек дөңгелегі (ойыншының аяқ педалімен айналдырылады), 49 перне және F1-ден F5-ке дейінгі диапазон бар. 2015 жылы музыкант Бьорк осы аспапты – сонымен қатар Славомир Зубржицкий орындаған – «Vulnicura Strings» альбомы үшін «Black Lake» әнін жазуға пайдаланды. Тағы бір заманауи аспап, дизайнға қарамастан, ұқсас принципте жұмыс істейді – ол 2013 жылы Джон Джонс пен Митчелл Мангер жасаған және сол жылы Калифорния штатының Анахайм қаласында өткен NAMM көрмесінде таныстырылған дөңгелек арфа. Тағы бір заманауи бейімдеу (лютня арфасымен біріктірілген) – Прагада орналасқан клавесин жасаушы Юкка Оллика жасаған «Омниверк» аспабы.
The first known instrument actually constructed using Leonardo's concept, is Hans Heyden's Geigenwerk of 1575. While the concept is the same, the design is very different; modern versions of the instrument have been more or less based on Heyden's design. An etching of the Geigenwerk from 1620 shows an instrument of about the stature and shape of a harpsichord (i. e., a piano shape with flat sides and hard angles). The fully chromatic keyboard appears to have 44 keys, extending about three and a half octaves from low E to a high B. (see illustration) This keyboard range is consistent with harpsichords of the day, although harpsichord keyboards more typically started on low C or low F. The number of strings can't be directly determined, but the design implies one string per key, or 44 strings. In the etching there appear to be five bow wheels in the instrument, and a foot pedal, presumably for turning the wheels. A scale given below the drawing has numbers from one to six; if it assumed these refer to feet, then the instrument is a bit over 6 feet long, which again is a scale in keeping with harpsichords of the day. The actual tuning of the instrument is not specified, but given the number of keys and the size of the instrument, it probably extended from around E2 to B5. Variations on this design have been produced over the past four centuries, with varying range, number of keys, and number of bow wheels. These instruments remained primarily museum curiosities until a few modern instrument builders began to take an interest in creating reconstructions of the Geigenwerk, but calling them viola organista. Akio Obuchi built several instruments as early as 1993. In 2013, Polish musician Sławomir Zubrzycki completed the construction of another modern replica of the Geigenwerk called viola organista and played it in performance at the Academy of Music in Kraków. Zubrzycki's instrument contains four bow wheels (spun by a foot pedal operated by the player), 49 keys, and a range extending from F1 to F5. In 2015, the musician Björk included this instrument – also played by Sławomir Zubrzycki – in a recording of the song "Black Lake" for the album Vulnicura Strings. Another modern instrument similar in concept, if not design, is the wheelharp, created by Jon Jones and Mitchell Manger in 2013, and debuted at the NAMM Show that year, in Anaheim, California. Another modern adaptation (a combination with a lute harp) is the Omniwerk, built by Prague based harpsichord maker Jukka Ollika.