Кіріспе

Аралас аффективті күй, бұрын аралас маниакалық немесе аралас эпизод деп аталатын, депрессия мен (гипо)манияға тән ерекше белгілер мен симптомдар, соның ішінде қайғы, үмітсіздік, өзіне сенімсіздік, ашу, шектен тыс импульсивтілік және өзіне-өліміне келу ойлары, сезімдердің артық жүктелуі, ойлардың шашырауы, күйбеңдеудің күшеюі, ұйқыға "қажеттіліктің" азаюы және депрессиялық және маниакалық күйлердің басқа да симптомдары бір уақытта немесе өте қысқа мерзімде кезекпен пайда болады. Бұрын, маниакалық және депрессиялық эпизодтардың диагностикалық критерийлері тұрақты түрде, кем дегенде бір апта бойы сақталуы керек еді (немесе психиатриялық стационарға жатқызу қажет болған жағдайда, кез келген мерзімде), бұл аралас аффективті күйлерді ресми түрде тек I типті биполярлық бұзылысы бар пациенттердің аз бөлігінде ғана мойындауға мүмкіндік берді. Алайда, қазіргі DSM 5 номенклатурасында "аралас эпизод" енді жеке ауру эпизоды ретінде қарастырылмайды; керісінше, "аралас белгілері бар" симптомдық спецификатор кез келген маңызды аффективті эпизодқа (маниакалық, гипоманиялық немесе депрессиялық) қолданылуы мүмкін, яғни олар енді I типті биполярлық бұзылыстан басқа, II типті биполярлық бұзылысы және, конвенция бойынша, маңызды депрессиялық бұзылысы бар пациенттерде де ресми түрде танылады. Пациенттегі депрессиялық аралас күй, тіпті мания немесе гипоманияның анық кезеңдері болмаған жағдайда да, біржақты депрессияны толығымен жоққа шығарады.

Диагностикалық критерийлер

Психикалық бұзылулардың диагностикалық және статистикалық нұсқаулығының бесінші басылымында (DSM 5) расталғандай, "аралас белгілері бар" симптомологиялық спецификатор биполярлық I тәртібінің маниакалық эпизодтарына, биполярлық I тәртібінің немесе биполярлық II тәртібінің гипоманиялық эпизодтарына және биполярлық тәртібінің немесе ауыр депрессиялық тәртібінің депрессиялық эпизодтарына қолданылуы мүмкін, егер қарама-қарсы полюстің кем дегенде үш бір мезгілдегі белгілері болса. Осының нәтижесінде, биполярлық II тәртібі және ауыр депрессиясы бар пациенттерде "аралас белгілердің" болуы қазір мойындалды; алайда, бұрын айтылғандай, маниакалық немесе гипоманиялық эпизод пайда болғанға дейін биполярлық тәртібін диагностикалау әдетте күтіп отыруды білдірсе де, мұндай белгілердің депрессиялық науқаста тіпті дискретті мания немесе гипомания тарихы болмаса да, тәртіптің күшті көрсеткіші болып табылады. Дегенмен, DSM 5 аралас эпизодтардың тар анықтамасы DSM IV-ке қарағанда аралас критерийлерге сәйкес келетін пациенттердің азаюына әкелуі мүмкін. 2017 жылы Тохен DSM 5 аралас көңіл-күй критерийлеріне қазіргі феноменологиялық тәсілден мақсатқа бағытталған тәсілге көшуді ұсынды, бұл жекелендірілген медициналық көмекке қол жеткізуге мүмкіндік береді. Манияның немесе гипоманияның және депрессияның екі ерекшелігі сырттай ұқсас болуы мүмкін, атап айтқанда "мақсатқа бағытталған қызметтің артуы" (психомоторлық үдеу) психомоторлық алағайлыққа және "ойлардың қашуы" мен "шапшаң ойлар" депрессивті ойлауға қарсы. Пациенттің өзіндік сезіміне назар аудару өте маңызды. Депрессияда жиі кездесетін психомоторлық алағайлықта "нервтік энергия" әрқашан терең шаршау сезімімен жабылады және мақсатсыз қозғалыстар түрінде көрінеді (мысалы, тынышсыздық, қолды бұралау); психомоторлық үдеуде, қозғалыстың артуы энергияның көп болуынан туындайды және көбінесе бағытталған және мақсатты болады. Сол сияқты, депрессиялық ойлауда пациент қайталанатын ойларды ауыр, басты және жайлап жүретіндей сезінеді; ал психикалық үдеуде (манияда немесе гипоманияда байқалатындай) ойлар көптеген тақырыптарға тоқталып, жылдам прогрессиямен қозғалады, бірегей ойға емес. Гипомания мен манияның әдеттегі салдары болып табылатын эмоционалдық лабильділік де болуы мүмкін, бірақ депрессияда, егер шекаралық тұлғалық бұзылыс немесе эмоционалдық лабильділік болмаса, сирек кездеседі. Бұл эпизодтар эйфориялық немесе дисфориялық сипатта болуы мүмкін. Бұл жағдайлар өте күшті. Депрессиялық эпизодта (егер эйфориялық болса) лабильділік орынсыз болуы мүмкін және ол төрт түрде көрінеді: ашу, алаңдаушылық, бақыт және қатты қуаныш. Маникалық эйфорияның күшті түрі қауіпті, денсаулыққа зиянды немесе тиімсіз болуы мүмкін екенін ескеру қажет. Эмоционалдық лабильділігі бар адамдар кенеттен ашушаңдыққа немесе қылықтыққа ұшырағандай көрінуі мүмкін; олар көптеген жағдайларда асыра реакция жасай алады; олар бірнеше сағат ішінде депрессиядан тез "айығып" немесе маниакалды болуы мүмкін. Көңіл-күйдің кенеттен өзгеру эпизодтары ашу, алаңдаушылық және бақыт немесе қуаныш сезімдерін тудыратын жағдайларда болуы керек. Сондай-ақ, орынсыз және импульсивті шешімдер қабылдау болуы мүмкін, бұл ауыр, өмірді өзгертетін немесе тіпті өлімге әкелетін салдарларға әкелуі мүмкін (мысалы, шектен тыс тамақтану, ұзақ пікірталас және суицид қаупінің артуы). Аралас көңіл-күй күйлерінде де ашушаңдық болуы мүмкін. Ашушаңдық барлық көңіл-күй бұзылыстарында кездеседі, бірақ депрессияда ол көбінесе жасырын болады. Аралас эпизодтарда ашушаңдық күшті және оңай байқалады. Мұндай тәжірибелер депрессия негізінде ескерілсе де, депрессиялық эпизодтың басқа маниакалды немесе гипоманиялық симптомдармен күрделенуі мүмкін, сондықтан пациенттің жеке және отбасылық тарихына (мысалы, отбасылық биполярлық тәртібінің тарихы, ерте басталу жасы) назар аудару қажет, пациенттің биполярлық тәртібі бар-жоғын анықтау үшін.

Емдеу

Аралас күйлерді емдеу көбінесе көңіл-күйді тұрақтандыратын дәрілерді қолдануға негізделеді, оларға вальпроин қышқылы сияқты құрысуға қарсы препараттар; кветиапин, оланзапин, арипипразол және зипразидон сияқты атипикалық антипсихотиктер; немесе галоперидол сияқты бірінші буын антипсихотиктер жатады. Әр түрлі сынақтар мен зерттеулерден алынған қайшы тұжырымдарға байланысты литийдің аралас күйлерді емдеудегі тиімділігі күмәнді. Көңіл-күйді тұрақтандыратын дәрілер аралас күйге тән маниялық белгілерді азайтуға көмектеседі, бірақ олар бір уақытта болатын депрессиялық белгілерді жақсартуда аса тиімді деп есептелмейді.