Кіріспе

Чувашия Ресейдің шамалы дамыған өңірлерінің бірі саналғанымен, аймақта жағымды инвестициялық климат бар. Бизнесті дамытуға және шетелдік инвестицияларды тартуға бағытталған либералды көзқарастағы үкімет жұмыс істеп жатыр.

Заңнама

Республиканың Мемлекеттік кеңесі Чувашиядағы кәсіпкерлік белсенділікті ынталандыруға бағытталған бірқатар заңдарды қабылдады. Табыс салығының ставкасы 35% құрайды. Осы соманың үштен бірі Ресей Федерациясына аударылады, ал үштен екісі Чуваш бюджетіне (бұл республикалық үлесі деп аталады) түседі. Ерекше салық жеңілдіктеріне мыналар жатады:

Шетелдік кәсіпорындар, бірлескен кәсіпорындар және шетелдік кәсіпорындардың филиалдары үшін Чувашиядағы қызметтің алғашқы үш жылында пайда салығының ставкасы (республикалық үлесі) бес пайызды құрайды. Бұл жеңілдікті алу үшін шетелдік кәсіпорындар кемінде 100 000 АҚШ доллары және кәсіпорынның бастапқы капиталының 70% -ын инвестициялауы керек. Тұтыну тауарларын өндіретін, өнеркәсіптік техникалық өнімдер шығаратын және ауылшаруашылық өнімдерін өңдейтін кәсіпорындар мен ұйымдар үш жылға пайда салығынан босатылады (республикалық үлесі). Бұл шетелдік инвесторлар үшін тікелей маңызды болмаса да, үкіметтің экономикалық өсуге деген бейілділігін кәсіпкерлер үшін салық және бизнес тіркеу процестерін жеңілдету арқылы шағын бизнестің дамуын қолдауға жасаған әрекеттерінен көруге болады.

Экономикалық нәтижелер

2000 жылы Чувашия экономикасы 1998 жылғы Ресейдегі қаржы дағдарысынан қалпына келуді жалғастырды, өнеркәсіптік өндіріс 10,6%-ға өсті, бұл Ресей Федерациясының жалпы көрсеткішінен (9,3%) жоғары. 2000 жылы бір адамға шаққандағы орташа ресми табыс айына 1200 рубль (45 доллар) құрады. Шын табыс, әсіресе Чебоксары сияқты қалаларда, көптеген адамдар нақты кірістерін жасыратындықтан, әлдеқайда жоғары. 1998 жылғы қаржы дағдарысы Чувашия мен Ресейдің басқа да аймақтарына елеулі әсер еткенімен, бұл аймақ Мәскеу мен Санкт-Петербургке қарағанда дағдарыстан аз зардап шеккенін атап өту керек. Дегенмен, доллармен есептегендегі экономикалық өнім 1997 жылы қол жеткізілген деңгейге әлі де жетпеді. Чувашиядағы ең маңызды өнеркәсіп салалары – электроника және машина жасау, электр энергетикасы, химия өндірісі және азық-түлік өңдеу.

Электр техникасы

Чувашия – Ресейдің электртехниканы зерттеу және өндіру орталықтарының бірі. Республиканың инженерлік тәжірибесінің көп бөлігі осында, электрлік релелерді өндіру жөніндегі Ресей ғылыми-зерттеу институтының болуына байланысты. Бұл институт Чебоксарда электр қуатын беру және электр жүйесін басқару үшін жаңа және инновациялық технологияларды әзірлейді. Аймақта жоғары білікті инженерлер көп, ал республикадағы фирмалар технологиялық процестерді басқару және реттеу құрылғыларын, электрондық жетек жабдықтарын, схемалық тақталарды, авиациялық электрониканы, медициналық жабдықтарды және тоқыма машиналарын өндіреді. 1998 жылғы рубльдің құнсыздануының нәтижесінде 2000 жылы осы саланың жалпы өнімі шамамен 18%-ға өсті. Электроника және механика зауыты ZEIM (жартылай акционерлік қоғам, АҚ) – электрондық құрылғыларды және басқару жабдықтарын өндіруге маманданған Ресейдің жетекші компаниясы. Компанияның өнімдеріне электрлік іске қосу механизмдері, микропроцессорлық контроллерлер, су ағыны мен жылу есептегіштері, түрлендіргіштер, автоматтандырылған процестерді басқару жүйелеріне арналған басқару құрылғылары және электрлі тоқтату және басқару клапандары кіреді. Компания энергия тиімділігі саласында да көшбасшы және энергия тұтынуды азайту үшін жаңа технологияларды әзірлеу үшін Чуваш үкіметімен бірлесіп жұмыс істейді. ZEIM – тікелей және еншілес және байланысты компаниялары арқылы бірнеше мың адамды жұмыспен қамтитын өндірістік және қаржылық холдинг. Чебоксар электр аппаратурасы зауыты (АҚ) – электр энергетикасы үшін жоғары және төмен кернеулі жабдықтардың жетекші ресейлік өндірушісі. Олардың өнімдеріне релелік қорғаныс механизмдері, қуатты реттеу және басқару жабдықтары, электр жетектері және басқа да технологиялық жабдықтар кіреді. Шамамен 5000 қызметкері бар компания швейцариялық ABB инженерлік компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды. ABB Чебоксар Чебоксар электр аппаратурасы зауыты, Электр релелерін өндіру жөніндегі ғылыми-зерттеу институты және басқа да фирмалар әзірлеген жүйелерді біріктіреді және оларды бүкіл әлемдегі электр энергетикасы саласындағы клиенттеріне сатады. Elara (АҚ) – әскери және азаматтық өндірісі бар инженерлік компания. Оның әскери жұмысы әуе кемелерінің электроникасына бағытталған, ол бортындағы компьютерлерге, навигациялық жүйелерге және әуе бақылау құрылғыларына маманданған. Оның азаматтық операциялары автоматты қуатты басқару жүйелерін, баспалы схемаларды және автомобильдерді басқару жүйелерін қоса алғанда, басқа да түрлі электрондық жабдықтарды өндіреді. Компания Халықаралық машина жасаушылар одағының толық мүшесі және шамамен 4000 қызметкері бар.

Ауыр өнеркәсіп

Чувашиядағы ауыр өнеркәсіптің көп бөлігі 1960 жылдары Кеңес үкіметінің Чебоксарды бүкіл Кеңес Одағы үшін өнеркәсіптік трактор өндірісінің орталығы деп белгілеуіне байланысты дами бастады. Трактор өндірісімен байланысты кәсіпорындар 1970 және 1980 жылдары қарқынды өсті, ал 1990 жылдары тұтас кешен жекешелендірілді. Қазіргі таңдағы Чувашиядағы ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорын – «Трактор зауыттары концернінің» құрамындағы «Промтрактор». «Промтрактор» – Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығында (ТМД) жол табанды және дөңгелекті өнеркәсіптік тракторларды, бульдозерлерді, жүк көтеру машиналарын және құбыр төсеу машиналарын өндіретін жалғыз зауыт. Көлік құралдары Caterpillar сияқты технологиялармен жабдықталған, ал олардың өнімдері өнеркәсіптің түрлі салаларында үлкен көлемде қазба жұмыстарын жүргізуге қолданылады. «Промтрактор» өнімдері ТМД, Еуропа, Азия, Африка және Оңтүстік Америка елдерінде пайдаланылады. 1933 жылы құрылған Чебоксар агрегат зауыты жүк және тракторларға арналған қосалқы бөлшектерді шығаруға маманданған. Нақты өнімдеріне жолдар, трактор шассиінің құрамдас бөліктері, темір және болаттан жасалған құймалар мен соғылмалар, беру механизмі мен қозғалтқыш бөлшектері, сондай-ақ басқа да құрал-жабдықтар жатады. Компания сонымен қатар тұтыну тауарларын, оның ішінде құлыптар мен радиаторлық жылыту жүйелерін де өндіреді. Зауыт Италия, Қытай, Англия, Германия, Польша, Грекия, Литва және Латвия компанияларымен тікелей байланыста. «Текстильмаш» – ірі экспорттаушы және Ресейде тікелей тоқыма станоктары мен басқа да тоқыма жабдықтарын өндіретін жалғыз кәсіпорын. Еуропа, Таяу Шығыс, Азия және Латын Америкасында өкілдіктері бар компания өнімдерін әлемнің 35 еліне экспорттайды. Оларда шамамен 5000 жұмысшы жұмыс істейді.

Тамақ өңдеу

Ресейде Чувашия туралы біреуден сұрасаңыз, ол, әдетте, сыра туралы айтады, өйткені бұл республика жүзделген жылдар бойы қымыз өсіру және сыра қайнату орталығы болып келген. Бұл, әсіресе Ресейде сыра тұтынудың күрт өсуіне байланысты қызықты. Чувашия Ресейдегі қымыз өндірісінің басым бөлігін қамтамасыз етеді және өнімді Молдоваға, Литваға, Беларуське, Өзбекстанға және Қазақстанға экспорттайды. Сонымен қатар, Чебоксары қаласында 1994 жылы құрылған Ресейдің қымыз өсірушілер қауымдастығы орналасқан, бұл ұйым Ресейде қымыз өндіру мен өңдеуді арттыруға бағытталған. Бұл тарихи факт, сондай-ақ Ресей сыра нарығының үдемелі өсуі республикаға сыра өнеркәсібін одан әрі дамытуға жоғары мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта Чебоксарыда екі сыра зауыты бар, ал үшіншісі салынып жатыр. Соңғы бес жылда осы кәсіпорындардың жалпы өндірісі 50%-дан астамға өсіп, жылына 50 000 000 литрден асты. Біріншісі – «Букет Чуваши» (АҚ) – ірі сыра өндіруші. «Букет» 1974 жылы құрылған және оның өңірде беделі зор. «Букет» бірлескен кәсіпорын арқылы өндірісті кеңейтуге мүдделі. Екінші сыра зауыты – «Янтар» (АҚ) – шағын өңірлік сыра өндіруші, ол да өндірісті кеңейту үшін бірлескен кәсіпорындарға қызығушылық танытуда. Сырадан басқа, Чувашияда агробизнес дамуға мүмкіндіктерге ие. Чувашиядағы маңызды ауыл шаруашылығы салаларының ішінде астық және картоп өсіру, мал және шошқа шаруашылығы бар. 1998 жылғы рубльдің құнсыздануынан кейін аймақтағы көптеген азық-түлік өндірушілер өндірісті арттырды, себебі ресейлік тұтынушылар отандық тағамдарға көшті және қымбат импорттан бас тартты. Аймақтағы азық-түлік өндірушілер ет, спирттік ішімдіктер, алкогольсіз сусындар, минералды су, тағамдық концентраттар, кондитерлік өнімдер және сүт өнімдерін өндіреді.

Химиялық

Республиканың өнеркәсіптік өнімінің шамамен 22% құрайтын химия өнеркәсібі Новочебоксарск қаласында орналасқан "Химпром" (АҚ) компаниясымен басым. 1964 жылы қызметін бастаған компания Еуропадағы органикалық бояулар, хлор, фосфор, кремнийлі органикалық өнімдер, агрохимиялық заттар және тұтыну тауарларының ірі өндірушілерінің бірі болып табылады. Компания 1998 жылғы девальвациядан кейін өндірісті айтарлықтай арттырды. "Химпром" Чувашияның ең ірі экспорттаушысы, Еуропа мен Американың көптеген елдерімен байланыс орнатып, бірлескен кәсіпорындар құруға белсенді қатысады. Атап айтқанда, компания гербицидтер мен шаруашылық химиялық өнімдер саласында "Dupont" компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды. Новочебоксарскідегі өндіріс орындарынан басқа, "Химпромның" Мәскеу және Санкт-Петербургте өкілдіктері бар. "Чапаевский Завод" (АҚ) фирмасы – фейерверктер мен жаңбыр тудыру зымыранын өндіретін танымал ресейлік компания. Компания өнімдерін әлемнің көптеген елдеріне экспорттайды.

Банктік қызмет

Бұл өңірдегі ең ірі банктердің бірі – "Чувашсбербанк", Ресейдің Сбербанкінің Чуваш бөлімшесі. "Чувашсбербанк" Сбербанктың жалғары ұлттық филиалдар желісінен үлкен пайда көреді. Тағы бір маңызды банк – "Чувашкreditprombank", ол тәуелсіз аймақтық банк және республика бойынша филиалдар желісіне ие. Ол Чуваш Республикасы Үкіметімен тығыз байланыста жұмыс істейді. Екі банктың да ірі шетелдік банктермен корреспонденттік қатынастары бар және олар кең ауқымды банк қызметтерін ұсынады.

Сыртқы сауда

2000 жылы сыртқы сауданың жалпы айналымы 114,4 миллион долларды құрады. Бұл 1999 жылмен салыстырғанда 28%-ға артты. Экспорт 60,4 миллион долларды құрады (3%-ға артты), оның басты өнімдері – органикалық және органикалық емес химиялық заттар, электрондық жабдықтар және электрлік өлшеу құралдары. 2000 жылы аймақ 54 миллион долларлық тауар импорттады, бұл 73%-ға артты. Негізгі импортталы тауарлар – шикізат, тоқыма және тұтыну тауарлары.

Байланыс

Ресейдің көптеген аймақтарындағыдай, телефон желілері телекоммуникацияның ең көп таралған түрі болып табылады. Республиканың телефон компаниясы – ChuvashSvazinform (ЖШС) өз клиенттеріне барлық негізгі телекоммуникациялық қызметтерді ұсынады, Ресейдің ішінде және сыртындағы көптеген жерлерге тікелей қоңырау шалу оңай. Халықаралық байланыс жылдам әрі сапалы. Svazinform компаниясы Siemens компаниясымен бірлесіп телекоммуникациялық жүйесін жаңарту және ескі аналогтық желілерді цифрлық желілермен алмастыру жұмыстарын жүргізуде. Бұл жобада маңызды прогресске қол жеткізілді, ал Чебоксар мен Новочебоксарскідегі цифрлық желінің сапасы жоғары жылдамдықты бейне және деректерді беру бойынша халықаралық стандарттарға сай келеді. Компаниялар қажетті телефон желілерін орнатып, жалға ала алады. Сондай-ақ, ComBelgia (ЖШС) спутниктік телекоммуникация провайдері бар, ол өзінің жеке желісі арқылы қалааралық және халықаралық қашықтықтағы байланысты тікелей қамтамасыз етеді. Сымсыз байланыс қызметтері де көптеген компаниялар арқылы қолжетімді, ал бағасы тез төмендеп келеді. Ұялы телефон арқылы бір минуттық әңгіменің орташа құны шамамен 0,20 доллар. Жергілікті электрондық пошта, интернетке қол жеткізу және веб-хостинг қызметтерін Svazinform және Inform Technology ұсынады. Интернетке қол жеткізу құны сағатына 0,90 доллардан 1,80 долларға дейін, ал шексіз қол жеткізу үшін ай сайын 200 долларға дейін жетеді. Бұл Ресей үшін әлі де салыстырмалы түрде қымбат. Svazinform және Inform Technology екеуі де жоғары жылдамдықты ISDN интернетке қол жеткізуді ұсынады (секундына 64 КБ немесе 128 КБ), бірақ ISDN клиенттерінің саны аз. ISDN-ді қолдау үшін жаңа желілерді орнатудың жоғары құнына байланысты, Svazinform жақында радио таратушылар мен спутниктік антенналар арқылы жоғары жылдамдықты (2 МБ/сек) қолжеткізуді қосты. Сонымен қатар, жергілікті компаниялар веб-сайттарды жасау қызметтерін қоса алғанда, бағдарламалық жасақтаманы белсенді түрде әзірлеп жатыр. Жергілікті пошта жүйесі халықаралық хат-хабарлар үшін күтпегендей жақсы жұмыс істейді, бірақ құпия ақпараттың қауіпсіздігіне кепілдік беруге болмайды. Ресейдің мемлекеттік пошта жүйесіне балама ретінде Cheboksary қаласында DHL, UPS және Federal Express компаниялары жұмыс істейді. АҚШ пен Ресей арасындағы жеткізу уақыты шамамен төрт күн, ал Мәскеуге немесе Мәскеуден жеткізу бір түнде жүзеге асырылады. Құжаттардан басқа жүкті жіберген кезде осы компаниялармен кедендік рәсімдеу туралы алдын ала келісім жасау қажет.

Энергия

Волга өзеніндегі Чебоксар су электр станциясының арқасында Чувашия электр энергиясын таза экспорттайды. Бұл станцияны "Чувашенерго" (Бірыңғай энергетикалық жүйелердің Чуваш бөлімшесі) басқарады, ол Чувашияның барлық электр қуатын қамтамасыз етеді және көршілес аймақтарға электр энергиясын жеткізеді. Осы себепті Чувашиядағы электр энергиясы Ресейдің көптеген аймақтарына қарағанда тұрақтырақ. Стаңцияда қуаттың қоры жеткілікті, алдағы жылдарда аймақтың өсіп келе жатқан қажеттіліктерін толықтай қанағаттандыру күтілуде.

Еңбек нарығы

Халық тығыздығының ерекше жоғары деңгейіне байланысты (Ресейдегі барлық облыстар мен республикалардың арасында үшінші орында), Чувашия өз өлшеміне қарағанда зор еңбек ресурстарына ие. Республика халқы – оның ең бағалы байлығы, себебі оларға бес жоғары оқу орны, 28 колледж мен техникалық училище қызмет көрсетеді, оларда қазіргі таңдағыда шамамен 45 000 студент білім алып жатыр. Инженерлік компаниялар мен ғылыми-зерттеу институттарының көп болуына байланысты, жұмыс күшінің техникалық білімі, әсіресе электротехника саласында, жоғары деңгейде. Сонымен қатар, Чувашиядағы орташа жалақы өте төмен, орташа табыс шамамен 50 долларды құрайды. Осылайша, жоғары білім деңгейі мен төмен құнға байланысты, Чуваш еңбек күші әлемнің басқа аймақтарымен салыстырғанда маңызды бәсекелесу артықшылығына ие.

Қарау туралы ақпарат

Чуваш Республикасының Сауда-өнеркәсіп палатасы [www.tppchr.ru] шетелдік кәсіпкерлердің сапарларын ұйымдастыруға көмектесуге дайын. Палата директоры Игорь Кустарин мырза Чувашияны жақсы біледі және қажетті адамдармен кездесулерді ұйымдастыра алады. Сонымен қатар, шетелдік кәсіпкерлерге сапарларын ұйымдастыруда Чуваш Республикасы Сыртқы істер басқармасы да көмек көрсетеді. Визалық шақыру хаттарын Палатаның көмегімен алуға болады.