Борис Кидрич: Словенияның коммунистік қайраткері және партизан қозғалысының көшбасшысы

Кіріспе

Борис Кидрич (10 сәуір 1912 – 11 сәуір 1953) – словен және югослав саясаткері мен революционері, 1941 жылғы маусымда "Барбаросса" операциясынан кейін нацистік Германия және фашистік Италияның оккупациясына қарсы словен партизандарының, словен қарсылық қозғалысының бас ұйымдастырушыларының бірі. Ол Словен халқының Азаттық майданының де-факто жетекшісі болды. Осы ретте, 1941-1945 жылдар аралығында Словениядағы фашизмге қарсы азаттық күресте шешуші рөл атқарды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Эдвард Кардельжбен бірге коммунистік Югославиядағы жетекші словен саясаткері болды.

Ерте өмір

Кидрич Австрия-Мажарстан империясының сол кездегі астанасы Венада белгілі словен либералды әдеби сыншысы Франс Кидричтің ұлы болып дүниеге келді. Ол әлі жасөспірім кезінде, он бес жасында коммунист болды және жазулары үшін, сондай-ақ словен фабрика жұмысшыларының арасында ұйымдастырушылық және агитациялық жұмыс істегені үшін тұтқындалды, содан кейін жиырма жасқа толмаған кезде бір жыл түрмеде отырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кидрич Милован Джилас және Иван Милутиновичпен бірге солшыл қателіктер саясатының негізгі жақтаушыларының бірі болды. Ол сонымен қатар словен партизандарының ішінде сәтті қарсылық қозғалысын басқарды. 1945 жылдың мамыр айында ол Словенияның Білім министрлігінің басшысы болды, ол Белградтағы орталық үкіметтен гөрі басқа Югославия республикаларының министрліктеріне қарағанда үлкен тәуелсіздікке ие болды. Кидрич соғыс аяқталғаннан кейін Мәскеуде өткен келіссөздерге қатысты, содан кейін Иосиф Сталин басшылығымен Кеңес үкіметі Югославияны тең социалистік мемлекет ретінде емес, өзінің ықпал ету аймағының бір бөлігі ретінде қарастырғанын атап өтті. 1950 жылдың күзінде ол бұрын кеңестіктер тарапынан "алданып" кеткенін айтқан. 1948 жылы Югославияның саяси бюросының мүшесі болды және 1946 жылдан өліміне дейін Югославия экономикасына жауапты болды. Эдвард Карделж, Владимир Бакарич, Милован Джилас және Моша Пиджадемен бірге ол 1950 жылы "Мемлекеттік экономикалық кәсіпорындарды басқару туралы негізгі заңның" жобасын жасауға қатысты, ол Югославияның жұмысшылардың өзін-өзі басқару жүйесінің негізін қалады. Бұл және басқа да реформалар халықтың қолдауын жеңіп алу және жұмысшы халықты үкімет пен экономикаға тығыз қатыстыру мақсатымен жасалды, бұл сол кездегі сталиндік социализмге қайшы болды. Кидрич өзінің ықпалды сөйлесінде жұмысшы жамағаттың "саяси партиялардың авангарды арқылы ғана емес, тікелей және күнделікті өз пікірін білдіруі керек" деді. Кидрич сонымен қатар 1947-1952 жылдарға арналған экономикалық дамудың бірінші бесжылдық жоспарының басты авторы болды, одан кейін ауыр өнеркәсіптің дамуына және қару-жарақ өндірісі мен экспортына үлкен көшу болды. Әсіресе, ол әртүрлі Югославия республикалары арасындағы экономикалық теңсіздіктер туралы алаңдады, бұл Югославияның бүкіл тарихы бойында мазалаған созылмалы мәселе болды; осыған байланысты Кидрич бауырластық пен бірліктің негізгі қағидасы "осы теңсіздікті жоюды міндетті түрде талап етеді" деді.

Kidrič was born in Vienna, then capital of the Austro Hungarian Empire, as the son of the prominent Slovene liberal literary critic France Kidrič. He became a communist while still a teenager, aged fifteen, and was arrested for his writings, as well as for organisational and agitative work among Slovene factory workers, subsequently serving a year's prison term before having even reached the age of twenty. During the Second World War, Kidrič, alongside Milovan Đilas and Ivan Milutinović, was one of the major exponents of the policy of leftist errors. He also led a successful resistance movement within the Slovene Partisans. Very early on, in May 1945, he became the head of the Ministry of Education in Slovenia, which was said to have had a greater level of autonomy from the central government in Belgrade than the ministries of other Yugoslav republics. Kidrič attended negotiations in Moscow following the end of the war, and then noted that the Soviet government under Joseph Stalin perceived Yugoslavia not as an equal socialist state, but as a part of its own sphere of influence. In the fall of 1950, he was recorded as having spoken of being "duped" by the Soviets in the past. He became a member of the Yugoslav Politburo in 1948, and was in charge of the Yugoslav economy from 1946 until his death. Alongside Edvard Kardelj, Vladimir Bakarić, Milovan Djilas, and Moša Pijade, he took part in the drafting of the 1950 "Basic Law on the Management of State Economic Enterprises", which laid the foundations for the Yugoslav system of workers' self management. These and other reforms were meant to win popular support, and involve the working people more intimately in government and economy, in contrast to the then prevailing Stalinist form of socialism. Kidrič, in an influential speech, said that the working masses had to “have their say directly and daily, and not only by way of the vanguard of their political parties." Kidrič was also the main architect of the first five year plan for economic development from 1947 to 1952, after which there would be a massive shift towards the development of heavy industries and the production and export of armaments. In particular, he was also concerned with the economic disparities between the various Yugoslav republics, a chronic issue that would haunt Yugoslavia for the entirety of its history; in connection to this, Kidrič said that the foundational privilege brotherhood and unity "categorically demands elimination of this unevenness."