Кіріспе

Хэмпширдегі қала Эмсворт – Англияның оңтүстік жағалауында, Батыс Сассекс шекарасына жақын, Хэмпшир графтығындағы Хавант ауданында орналасқан қала. Ол Чичестер шығанағының солтүстік жағында, Англия арнасынан үлкен және саяз шығанақта жатыр, Портсмут пен Чичестер қалаларынан шамамен бірдей қашықтықта. 2021 жылғы халық санауы бойынша Эмсворттың халқы 10 269 адамды құрады. Қалада яхталар мен балықшылар қайықтары үшін арнайы бассейн бар, ол толқындар көтерілгенде сумен толады және толқындар төмендегенде шлюз арқылы босатылады. Геодемографиялық жіктеу бойынша, қала Эмсворт (аумақтарды қамтитын) құрылыс аймағының орталығы болып табылады, ал қалған бөлігі – Вестборн, Саутборн және Нутборн. 2011 жылы аймақтың халқы 18 777 адамды құрады, бір гектарға 30,5 адам шақтап тұрды және екі теміржол стансасын бөліседі.

Этимология

Ричард Коутстың айтуынша, Эмсворт атауының мағынасы ежелгі ағылшын тіліндегі Æmelswrð сөзінен шыққан, ол "Эммеленің жер тілегі" деп аударылады. Сол сияқты, Эйлерт Эквалл "Эмсворт" Амилдің иелігінен (worth) алынған дейді, мұндағы worth – мүлікке қойылған қоршауды білдіреді (Амилге тиесілі). Көптеген адамдар Эмсворттың атын Емс өзенінен алғанын ойлайды, бірақ бұл рас емес; 16 ғасырға дейін бұл ағынға Bourne деп ат қойылған. Өзенге 16 ғасырдың шежірешісі Рафаэль Холиншед жаңа ат берді:

Холиншед Эмилл өзенінің Эмилсворт немесе Эммсворт қаласынан теңізге құятынын жазды. Осылайша, өзен Эмсворттың атымен аталыпты, ал емес керісінше.

Римге дейінгі кезең

Тарихи және ерте тарихи дәуірлерде Емс өзені Вестборнға және Вестбрук бұтағына дейін толқыды, Виктория жолына жетіп, Эмсвортты үлкен толқында шамалы оқшаулап тастады. Хейлинг аралынан Хавант және Роулендс қамалы арқылы Даунсқа дейін созылатын жағалау жолы қалыптасты. Жағалау жолының бір бөлігі Портсдаун қыратымен өтті, ал Чичестерден Бедгемптондағы Белмонт төбесіне дейін, ықтимал, портына құятын әртүрлі бұтақтардың бастауларын айналып, әлі де қалың емен мен шырша ормандарымен жабылған жерлерден өтті.

Римдік

Рим дәуірінде қазіргі Уорблингтон замкі фермасының жерінде, Новиомаг Регинорум жолының оңтүстігінде вилла болған. Археологиялық қазбалар нәтижесінде ғимараттың ірі кірпіш және тастан тұрғызылған екені анықталды, едендері қызыл кірпішпен және түрлі-түсті құмтаспен жабылған, сонымен қатар портқа және Хейлинг аралының орманды жағалауына көрініс ашылған. Өнімді жер осы аймақтың 1500-1800 жыл бойы үзбей жыртылғанын көрсетеді.

Орта ғасырлар

Нормандық жаулап алудан кейін Уорблингтон елордасы Роджер де Монтгомериге, Шрусбери графына Вестборн елордасының бір бөлігі ретінде берілді. "Соңғы сот кітабында" ол екі шіркеу, диірмен, 29 отбасы және екі құл (шамамен 120 адам) бар екені тізімделген. Сонымен қатар, жеті жұмысшы топ жұмыс істеді, бұл шамамен 850 акр жер өңделіп суаруға арналғанын көрсетеді. Емсворттың жекеленген елді мекен ретінде алғашқы жазбадағы айрықша аталуы 1216 жылы болды, сол кезде король Джон Уорблингтон елордасын бөліп, Уильям Агиллондан Емсворттағы жер үшін "жыл сайынғы екі алтын шпоры" түрінде жылдық жалдау ақысын қабылдады. 1239 жылы Генрих III қалаға сәрсенбі күндері апталық базар және 7 шілдеде жылдық жәрмеңке өткізуге рұқсат берді. Қала 1251 жылы Эрмитаж айманындағы аурухананың патенттік тізімінде есімдері тіркелді. 1341 жылы Эмсворт – Ла-Манш аралдарын қорғау үшін кеме беруге міндетті бес ағылшын қаласының бірі болып тағайындалды. 1346 жылы ол Чичестер үшін кедендік түсіру орны ретінде бекітілді, ал 1348 жылы контрабандалық әрекеттерге қатысты арнайы комиссиямен тергелді.

18-19 ғасырлар

18-19 ғасырларда Эмсворт порты болып қала берді. Эмсворт кеме жасау, қайық жасау және арқан өндірумен әйгілі болды. Аймақтағы астық тасқын диірмендерінде ұнға айналдырылып, Лондон және Портсмут сияқты жерлерге кемемен тасымалданды. 18-19 ғасырларда аймақтан ағаш та экспортталды. Емс өзені, қаланың атымен аталған (көптегендердің ойынша, өзен қалаға атын берген жоқ), Слипер тоғанына құяды. Диірменнің өзі қазір кеңселер ретінде пайдаланылады. 19 ғасырда Эмсвортта 30-ға жуық паб пен сырахана болған, бүгінде олардың тек тоғызы ғана сақталған. 19 ғасырдың басында Эмсворттың халқы 1200-ден аспаған, бірақ ол сол кездегі үлкен ауыл саналды. 18 ғасырдың соңында бай адамдар үшін жазда теңіз жағасында демалу әдетке айналды. 1805 жылы адамдар теңіз суында шомылуға арналған моншақ салынды. Сент-Джеймс шіркеуі 1840 жылы Джон Эллиотттың жобасы бойынша салынды. 1842 жылы королева Виктория Эмсвортқа келді, осының нәтижесінде Королева көшесі мен Виктория даңғылы оның құрметіне аталды. 1847 жылы Лондон, Брайтон және Оңтүстік жағалау темір жолы (қазіргі Батыс жағалау жолы) Эмсвортқа келді, қалаға қызмет ету үшін теміржол станциясы салынды. Қаланың солтүстігіндегі Холлибанк үйі 1825 жылы салынды және қазір ол қонақ үй болып табылады. Эмсворт 1895 жылы алғашқы отырысын өткізген Уорблингтон қалалық округінің құрамына кірді. Қалалық округ 1932 жылы таратылды. Содан кейін Эмсворт Хавант қалалық округінің бөлігіне айналды.

Қазіргі заманғы

1901 жылы Эмсворттың халқы шамамен 2000 адамды құрады. 20 ғасырда халық саны қарқынды өсіп, ғасырдың ортасына қарай шамамен 5000-ға жетті. 1906 жылы почта ғимаратының құрылысы басталды, жергілікті крикетші Джордж Уайлдер естелік кірпіш қалады. «Эмсворт ойын-сауық алаңы» 1909 жылы ашылды және 1811 жылы құрылған «Эмсворт крикет клубының» қазіргі үйі болып табылады. Эмсвортта крикет 1761 жылдан бері «Колд Харбор Лаун» алаңында ойналып келеді. 1902 жылы бұрынғы даңқты «Эмсворт острица өнеркәсібі» күрт құлдырады. Бұған Саутгемптон мен Винчестердегі қала басшыларының банкеттеріне келген көптеген қонақтардың ауыр сырқаттануы және острица жегеннен кейін төртеуінің қаза болуы себеп болды. Жұқпаның себебі «Эмсворттан» алынған острицалар еді, себебі острица өсірілетін жерлер шикі канализациялық сулармен ластанған. Содан кейін «Эмсвортта» острица балық аулау тоқтатылды, жаңа канализация жүйесі салынғанға дейін, бірақ өнеркәсіп толыққанды қалпына келген жоқ. Бірақ острица өнеркәсібі қайтадан қауіпке ұшырады, себебі острицалардың көбею деңгейі төмендеді, острицалардың ішінде микроскопиялық шыны тікендер табылды, олар Чичестер портындағы көптеген пластикалық стеклопластик қайықтардан суға түседі. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жақын орналасқан Торни аралы Корольдік әуе күштерінің базасы ретінде пайдаланылды және Ұлыбритания шайқасында қорғанысқа үлкен үлес қосты. Сол кезде Эмсворттың солтүстігі гүл өсіруге пайдаланылса, одан әрі солтүстік жағында орман (қазіргі «Холлибанк Вудс») орналасқан. «D-Day» операциясына дейін Канада армиясы ормандарды әскер мен жабдықтарды жинау орындарының бірі ретінде пайдаланды. Олардың казармаларының негіздерін бүгінге дейін көруге болады. 1960 жылдары осы аймақтың үлкен бөлігі бунгало және қатарлы үйлермен салынды. Бірнеше жыл бойы (2001-2007) Эмсвортта тағам фестивалі өтті. Бұл фестиваль Ұлыбританиядағы осындай іс-шаралардың ең ірісі болды, 2007 жылы 50 000-нан астам адам келді. Фестиваль тұрғындар мен жақын жердегі кәсіпкерлердің наразылықтарына байланысты тоқтатылды. «Эмсворт мұражайымен» «Эмсворт теңіз және тарихи қоры» басқарады. Қала Франциядағы Нормандиядағы «Сен-Обен-сюр-Мер» қаласымен туысқан қала болып табылады. 2014 жылы зейнеткер Корольдік теңіз күштерінің капитаны Клиффорд «Джон» Коги өз көлігін «Эмсворт желкенші клубының» үйіне кіргізіп, жарылыс тудырды, нәтижесінде өртті сөндіру үшін отыз өрт сөндіруші жұмылдырылды.

Саясат

Қала 1983 жылғы сайлаудан бері консерваторлардың өкілдігі бар Хавант сайлау округінің құрамына кіреді. Қазіргі Парламент депутаты – Алан Мак. Қала Хавант округтік кеңесінде консерваторлық партиядан Ричард Кеннет және Лулу Бауэрман, ал «Жасыл» партиядан Грейне Расон кеңесшілерімен өкілдіріледі. Жергілікті Хэмпшир округтік кеңесшісі – Лулу Бауэрман. Қала консерваторлық партия, либерал-демократтар, лейбористтік партия, Ұлыбританияның тәуелсіздік партиясы және «Жасыл» партияның бөлімшелеріне ие.

Көлік

Эмсворт теміржол станциясы Батыс жағалау жолында орналасқан. Одан Портсмут, Саутгемптон, Брайтон және Лондон Викторияға пойыздар қатынайды. Stagecoach South компаниясы 700 нөмірі бар автобусты Brighton мен Southsea арасында іске қосады. 2019 жылдың қараша айына сәйкес, Хавант қалалық әкімдігі жергілікті автобус қызметтерін Emsworth & District, First және Stagecoach компаниялары ұсынады деп мәлімдейді.