Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ортез (фр. Orthez) – Франциядағы коммуна, Атлантикалық Пиреней департаментінде, Жаңа Аквитания аймағында орналасқан. Ол Пау қаласынан солтүстік-батысқа қарай 40 км қашықтықта, Баёнға қарайтын оңтүстік теміржол бағытында жатыр. Қалаға 1973 жылға дейін тәуелсіз коммуна болып келген Сен-Сюзанн (Sainte Suzanne) кішкентай ауылы да кіреді. Жанна д’Альбре қалада кальвинисттік университет ашқан, ал Теодор Беза біраз уақыт оқытушы болып жұмыс істеген. 1569 жылы Карл IX католик дінін жаңғырту үшін жіберген елші Ортез шайқасында қоршауға алынды; қала ақырында протестант/гугенот капитаны Габриэль, Монтгомери графының шабуылымен басып алынды. 1684 жылы Людовик XIV-нің интенданты болған Никола Фуко одан да сәттілікке жетті, себебі тұрғындар, кем дегенде сырттай, протестантизмнен бас тартты. Дегенмен, бұл қалада әлі де күшті дәстүр саналады. INSEE (1968–2020)
Orthez (ɔʁtɛs; ; , ) is a commune in the Pyrénées Atlantiques department, and region of New Aquitaine, southwestern France. It lies 40 km NW of Pau on the Southern railway to Bayonne. The town also encompasses the small village of Sainte Suzanne, an independent commune until 1973;
Jeanne d'Albret founded a Calvinist university in the town and Theodore Beza taught there for some time. An envoy sent in 1569 by Charles IX to revive the Catholic faith had to stand a siege in the battle of Orthez; the city was eventually taken by assault by the Protestant/Huguenot captain, Gabriel, count of Montgomery. In 1684 Nicholas Foucault, intendant under Louis XIV, was more successful, as the inhabitants, ostensibly at least, renounced Protestantism. It is nevertheless still a strong tradition in the town. and INSEE (1968 2020)
|1793 |3679
|1821 |6802
|1846 |7184
|1872 |6526
|1901 |6365
|1926 |5952
|1946 |6450
|1962 |8413
|1968 |10641
|1975 |10855
|1982 |10922
|1990 |10159
|1999 |10121
|2009 |10647
|2014 |10722
|2020 |10466
Көрікті жерлер
Gave de Pau Ортез қаласынан 14 ғасырда салынған көпірмен өтеді, оның төрт аркасы және ортасында мұнарасы бар. Бірнеше ескі үйлер мен 12, 14 және 15 ғасырлардағы шіркеулер қызығушылық тудырады. Ең танымал ғимарат – 13 ғасырда салынған бесбұрышты мұнара, бұл мұнара бір кезде Беарн виконттарының қамалы болған, ал қазір метеорологиялық обсерватория ретінде қолданылады. Ескі кальвинист университетінен тек 17 ғасырдағы ғимарат қалған (төменде қараңыз). Қала әкімшілігі – кітапханасы бар жаңа ғимарат.
The Gave de Pau is crossed in Orthez by a 14th century bridge, which has four arches and is surmounted at its centre by a tower. Several old houses, and a church of the 12th, 14th and 15th centuries are of some interest. The most notable building is the Tour Moncade , a pentagonal tower of the 13th century, once the keep of a castle of the viscounts of Béarn, and now used as a meteorological observatory. A building of the 17th century is all that remains of the old Calvinist university (see below). The town hall is a newer building containing the library.
Экономика
ХХ ғасырдың басында, есімтал мен зығыр иіру және тоқу, әсіресе "туиль де Беарн" деп аталатын мата, ұн тарту, қағаз және былғары өндірісі, сондай-ақ "баяндық шұжық" деп белгілі шұжықтар мен басқа да тағамдар дайындау өнеркәсібінің маңызды бөлігі болды. Аймақта тас және мәрмәр кен орындары бар, ал қалада былғары, шұжық және әк саудасы гүлденді.
Early in the 20th century, the spinning and weaving of hemp and flax, especially of the fabric called toile de Béarn, flour milling, the manufacture of paper and of leather, and the preparation of hams known as jambons de Bayonne and other delicacies, were among its industries. There are quarries of stone and marble in the area, and the town had a thriving trade in leather, hams, and lime.
Әкімшілік
Ортезде сот, бірақ апелляциялық сот жоқ. 1800 жылдан 1926 жылға дейін (Ортез ауданының құрылуы және таратылуы мерзімінде) ол субпрефектура орталығы болды.
Orthez has a judicial court but not an appeals court. It was the seat of a subprefecture from 1800 until 1926 (the dates of the creation and abolition of the arrondissement (district) of Orthez).