Кіріспе
75-эскадрилья RNZAF – Жаңа Зеландия Корольдік әуе күштерінің әуе шайқасы эскадрильясы болды. Ол Ұлыбритания Корольдік әуе күштерінің Екінші дүниежүзілік соғыстағы бомбалаушы эскадрильясы, 75-эскадрильясынан құрылды, ол бастапқыда Жаңа Зеландия үкіметімен жабдықталған және көбінесе Жаңа Зеландия азаматтарымен толықтырылған. Эскадрилья 1946 жылы ерекше бір қадаммен эскадрильяның нөмірі, түстері және шайқастағы жетістіктері RNZAF-қа берілген кезде құрылды. Ол Еуропа театрларындағы басқа эскадрильялардан көп ұшып, көп шығынға ұшырады. Эскадрилья 2001 жылдың 13 желтоқсанында, 2, 14 және 75 эскадрильяларынан құралған RNZAF Әуе шайқасы күштері ресми түрде таратылған кезде таратылды.
No 75 RFC / RAF тарихы
75-эскадрилья Корольдік ұшу корпусы (кейін RAF) 1916 жылдың 1 қазанында отандық қорғаныс күштерінің истребитель бөлімшесі ретінде құрылды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін 1919 жылдың маусымында таратылды. Эскадрилья 1937 жылдың 15 наурызында Норфолк қаласындағы RAF Feltwell әуе базасында RAF кеңейту аясында қайта құрылды. 215-эскадрилья RAF-тан пилоттар ауыстырылып, төрт «Викерс Виргиния» және жеті «Авро Ансон» ұшақтарымен жабдықталды, олар бомбалаушыларды даярлауға қолданылды. Кейіннен эскадрилья «Хэндли Пейдж Харроу» ұшақтарын пайдаланды, олар 1939 жылы «Ансон» ұшақтарымен ауыстырылды және №15 операциялық оқу бөлімімен бірге оқу мақсатында жұмыс істеді. Осы уақытта Жаңа Зеландия үкіметі Vickers Vildebeests ұшақтарын ауыстыру үшін 30 заманауи Vickers Wellington бомбалаушыларын тапсырыс берді. Ұшақ экипажы осы жаңа ұшақтарда оқу үшін Англияға жіберілді, содан кейін оларды Жаңа Зеландияға қайтарып әкелді.
75 (NZ) эскадрильясы
1939 жылдың тамызында соғыс жақындап келе жатқанда, Жаңа Зеландия үкіметі өз еріктілерін және техникасын Ұлыбританияның қажетіне беруді ұсынды. Оларға "75" эскадрильясы нөмірі тағайындалды және эскадрилья 1940 жылдың 4 сәуірінде ресми түрде No. 75 (Жаңа Зеландия) эскадрильясы, RAF болып құрылды. Бұл "жақшалы" эскадрильялардың біріншілерінің бірі еді. 1942 жылы бұл практика тоқтағанға дейін, RAF құрамында Жаңа Зеландияның тағы алты XV эскадрильясы, сондай-ақ басқа елдерден де көптеген эскадрильялар құрылды. Мұндай эскадрильялар көбінесе белгілі бір одақтас немесе эмигрант мемлекеттен құралған әуе экипаждарының негізінде жасалды, мүмкіндігі болған жағдайда, сол мемлекеттен келген ауыстырушы экипаждар да қабылданатын, алайда жердегі техникалық қызметкерлердің көп бөлігі британдықтардан тұрды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Эскадрилья біртіндеп «Веллингтон», «Шорт Стирлинг», «Авро Ланкастер» және соңында «Авро Линкольнмен» жабдықталды, оны Жапонияның капитуляциясына байланысты Алыс Шығысқа алып баруды жоспарлап отырды. Кейбіреулер No 75 эскадрильясы 1939 жылдан бастап VE күніне дейін Германияға қарсы үздіксіз күрескен жалғыз эскадрилья деп мәлімдеді. Алайда, 75 (NZ) эскадрильясы 1940 жылдың сәуірінде ғана құрылғандықтан, бұл дұрыс емес. Ол басқа RAF-тың ауыр бомбалаушы бөлімшелерінен гөрі көптеген сорттилерге (ұшуларға) қатысты, басқа эскадрильялардан гөрі көп шығынға ұшырады және бомбалардың екінші ең ірі салмағын тастады. 1941 жылы эскадрильяның ұшқышы, сержант Джеймс Аллен Уорд, Виктория кресімен (VC) марапатталды. Ол түнгі истребитель шабуылынан кейін қозғалтқыштағы өртті сөндіру үшін ұшу кезінде «Веллингтонның» қанатымен жүріп өтті. No 75 (NZ) RAF эскадрильясы Францияда, Норвегияда және көптеген Еуропа елдерінде, бірақ негізінен Германияға қарсы әрекет етті. Эскадрилья Германияға қарсы алғашқы ірі бомбалауға қатысты, ол 1940 жылдың 15 мамырында Рураймағындағы мұнай инфрақұрылымына жасалған түнгі шабуыл болды. Сол жылдың қыркүйек айында эскадрилья Берлинге жасалған алғашқы кең ауқымды бомбалауға қатысты. 1944 жылдың наурыз айында No. 75 (NZ) эскадрильясы өздерінің «Стирлингтерін» «Ланкастер III»-ке алмастыра бастады және одақтастардың басып кіруіне дайындық және қолдау көрсету, ұшқыш бомбалардың орналасқан жерлерін бомбалау және әскерлерге жақын қолдау көрсету үшін уақтылы дайын болды. 1944 жылдың 30 маусымында, басып кіру басталғаннан кейін Нормандияға қонған алғашқы британдық ауыр бомбалаушысы эскадрон жетекшісі Н. А. Уильямсон, RNZAF басқарған «Ланкастер» (ND917), «Марк III» болды. «Ланкастер» армияны қолдау үшін Виллерс-Бокажға шабуылдан оралғанда, Уильямсон жарақат алған ұшу инженерына медициналық көмек көрсету үшін жағалауға жаңадан салынған қону жолағының біріне қонды. 75 (NZ) эскадрильясы үшін ерекше сортти (ұшу) 1945 жылдың наурыз айында ұшу лейтенанты Х. В. Хупер басқарған жалғыз «Ланкастердің» Гаага қаласының үстінен биікке көтерілуі болды. Ол қаланың бұрынғы одақтастардың бомбалауы үшін британ үкіметінің кешірім сұраған жазбалары бар мыңдаған парақшаларды тастады, бұл қателік болған.
75-эскадрилья RNZAF
Соғыс кезіндегі еңбегін мойындау үшін, 1946 жылдың қазан айында RAF ресми түрде 75 эскадрильяның атағы мен белгісін RNZAF-қа тапсырды. Бұл RAF-тің басқа бір Достастық Әуе күшіне эскадрилья атағы мен белгісін сыйлаған жалғыз жағдай және бұл Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде RAF-тегі барлық жаңа зеландиялықтардың құрбандықтары мен үлесіне көрсетілген құрмет. Эскадрилья 2-ші RNZAF эскадрильясынан қайта құрылды. Бастапқыда екі қозғалтқышты De Havilland Mosquito истребитель-бомбалаушыларымен жабдықталған. 1950 және 1952 жылдары эскадрильяның "Москито" ұшақтары екі кемені (оқу мақсатында) батырды: 1950 жылы бомбалармен "Луттерворт" баркасын, ал 1952 жылы ракеталармен "Арахура" кемесін. Бұл бөлімше 1951 жылдан 1970 жылға дейін Охакеядан де Хавиланд "Вампир" ұшақтарын пайдаланды. 1958 жылдың ақпан айында Ұлыбритания Королевасы Елизавета Король Ана 75-ші эскадрильяға эскадрилья туын табыс етті, эскадрилья ерекше қызметі үшін монархтың алғысын алған болатын. Оларға он төрт шайқас наградасы берілді, олардың сегізі тудың үстінде бейнеленген. 1958 жылдан 1962 жылға дейін эскадрилья Сингапурдағы Тенгах әуе базасынан RAF-тан уақытша алынған тоғыз ағылшындық Electric Canberra ұшағын пайдаланды. Олар Малайзиядағы төтенше жағдай кезінде Малайзия Ұлттық Азаттық Армиясының коммунистік партизандарына шабуыл жасау үшін қолданылды. 1970 жылы 75 эскадрильяның Vampire FB5 ұшақтарын алмастыру үшін 14 McDonnell Douglas A-4 Skyhawk ұшағы сатып алынды, ол RNZAF үшін негізгі шабуыл жасаушы эскадрилья болды. Олардың оны бір орынды A-4K және төрт екі орынды TA-4K болды. Өмірлерінің басында барлық ұшақтар жанармақ құюға арналған иілгіш зондтармен жабдықталды. 1984 жылы Жаңа Зеландия үкіметі Австралия Корольдік Әскери-теңіз күшінен тағы 10 A-4 ұшағын сатып алды, ал 1988-1989 жылдары Skyhawk паркі KAHU жобасы аясында жаңғыртылды, ол авиациялық жүйелерді жаңартты. Эскадрильяның бұрынғы Австралия Корольдік Әскери-теңіз күшінің A-4G ұшақтары A-4K/TA-4K болып қайта тағайындалды. 1994 жылы MDD EScapac1G3 орнына UPCO SIII3S ER катапульдік креслосын орнату үшін эвакуациялық жүйенің негізгі өзгерісі басталды. 1998 жылы премьер-министр Дженни Шипли басқаратын Ұлттық партия АҚШ-тан 28 General Dynamics F-16 Fighting Falcon Block 15 ұшағымен A-4 Skyhawk ұшақтарын алмастыру туралы шешім қабылдады. Алайда, бір жыл өткен соң, 1999 жылы премьер-министр Хелен Кларк басқаратын Жаңа Зеландияның Бесінші Еңбек партиясы сайланды. Кларк қорғаныс саясатына мүлдем басқаша көзқарас ұстанды, өйткені ол өзі соғысқа қарсы наразылық білдіруші болған. Оның үкіметі RNZAF-тан барлық шабуылдаушы ұшақтарды алып тастауды шешті, Skyhawk ұшақтары қызметтен шығарылды және эскадрилья 2001 жылдың желтоқсанында таратылды. 75 эскадрильяның шағын тобы Вьетнамға жіберілді және АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің VMA-311 эскадрильясымен бірге ұшты. Эскадрилья 1971 жылдан бастап бірнеше рет Филиппиндегі Кларк әуе базасына және Гавайиге Skyhawk ұшақтарымен АҚШ Әуе күштерімен бірлескен жаттығуларға қатысу үшін жіберілді. Бес елдің қорғаныс шараларының аясындағы жылдық жаттығулар, "Вангард" жаттығуы деп аталды, эскадрилья 2001 жылға дейін Сингапур, Малайзия және Таиландқа барып, сол елдермен, сондай-ақ Австралиямен және Ұлыбританиямен бірлескен жаттығулар өткізді.
Таратылуы
No 2, 14 және 75 эскадрильялардан тұратын RNZAF Әуе шабуылы күштері 2001 жылдың 13 желтоқсанында ресми түрде таратылды. Тарату күні өткізілген шеруде үш эскадрильяның тулары База Огакеадағы Әулие Марк шіркеуіне жеткізіліп, эскадрильялар қайта құрылғанша төбеден ілінетіндей етіп сақталды. "Эскадрильямызды сақтайық" деген атпен құрылған, алаңдаған азаматтар мен бұрынғы әскери қызметшілерден тұратын саяси топ бұл шешімге қарсылық білдіріп, оның жоғалуын болдырмау үшін Жоғары сотқа шағымдануға тырысты. Алайда сотқа шағымданулары сәтті болмады. Сол кездегі Жаңа Зеландия Ұлттық партиясы қайта сайланса, әуе шабуылы күштерін қайта құруға уәде берген еді, бірақ кейінірек олардың қорғаныс өкілінің мәлімдемелерінде мұның құны тым жоғары болуы мүмкін екені айтылды. 2008 жылдың қараша айында Лейбористік үкімет Джон Кей басқаратын Ұлттық партиядан жеңіліс тапты. Әуе шабуылы мүмкіндіктерін қайта жаңғырту өте қиын, бірақ ол БАҚ-та мерзімімен талқыланып отырады. 2011 жылы сегіз бұрынғы RNZAF A-4K және TA-4K Skyhawks ұшақтары Draken International компаниясына сатылды. Skyhawks ұшақтары RNZAF түстерінде сақталды және АҚШ Әуе күштері мен Әскери-теңіз күштерінің истребительдеріне қарсы жаттығу ұшақтары ретінде пайдаланылады. Draken International сондай-ақ бұрынғы RNZAF Aermacchi MB 339 оқу ұшақтарынан сегізін сатып алды.
Медиа
Норман Франкстың "Эскадрон тарихы" 1991 жылы "Forever Strong" (эскадронның маори ұраны "Ake Ake Kia Kaha" аудармасы) деген атпен жарық көрді. 2, 14 және 75-ші эскадрильяның соңғы күндерінен суреттер жинағы, сондай-ақ эскадрильяда қызмет еткен Skyhawk ұшағы туралы балалар кітабы жарық көрді. Эскадрилья ұшақтары "Ұйқыдағы Иттер" және Disney-дің "Құтқару" фильмдерінде пайда болды. Ұлттық мұрағаттың мектептерге арналған веб-сайтында 75-ші эскадрильяда қызмет еткен британдық радиооператор Гордон Фордпен жасалған сұхбат жарияланған.
Сақталған әуе кемелері
75 эскадрильяның белгілерін таққан ұшақтардың ең көп шоғырланған жері, соның ішінде бірнеше қарттар Жаңа Зеландияның Окленд қаласындағы Көлік және Технология мұражайында. Бұрынғы WU13 L’Aeronavale (Maritime) Avro Lancaster NX665, 1945 жылғы RAF Бомбалаушылар командасының Ауыр бомбалаушысы, қалпына келтіріліп, бір жағында 75 эскадрильяның түстерін, екінші жағында 100-ден астам миссияға қатысқан ветеран NE181 "Капитанның сәнін" алып жүреді. Аталған ұшақ өкінішке орай, жаратылып, екінші жағында Жаңа Зеландиялық экипажға ие RAF эскадрильясының түстерімен боялған. Жанында 1946 жылы Bankstown de Havilland Australia зауытынан шыққан de Havilland Mosquito FB.40 NZ2305 орналасқан. RAAF A52 19. Т43 сериялық нөміріне өзгертілген A52 1053. 1947 жылы NZ2305 болып RNZAF 75 эскадрильясына өткен. Қалпына келтіруге дейін шаруашылық қоймасы ретінде пайдаланылған. Жақын жерде 1950 жылдардағы De Havilland Vampire FB.9 c/n v1043 реактивтік ұшағы тұр. 1952 жылғы RAF WR202. RNZAF Tengah 1955 жылғы құрастырылым. 1962 жылға дейін Оклендтегі MOTAT мұражайында сақталған, бірақ Жаңа Зеландияда RNZAF-пен ұшпаған, сурет салуға арналған тіреу ретінде қолданылған. 75 эскадрильяның белгілері, RNZAF станциясының оқушылары салған болуы керек. Сақталған A 4K Skyhawks Classic Flyers мұражайында, Тауранга, Wheels and Wings мұражайында, Ванака, Эшбертон авиация мұражайында, MoTaT, Ардмордағы Warbirds, Омака авиациялық мұражайында, Fleet Air Arm мұражайында, Новра және RNZAF мұражайы Виграмында (A 4K, TA 4K және оның көшірмесімен бірге) орналасқан. 75 эскадрильяның тағы бір Skyhawk белгісі (түпнұсқа RNZAF A 4 түстер схемасында, шамамен 1970 жылдардың басында) Вигрэмдегі Жаңа Зеландия Корольдік әуе күштері мұражайында сақталған. Бастапқыда АҚШ-тың ерте үлгідегі ұшағы болған, ол америкалық кинокомпаниясымен Жаңа Зеландияға сыйға тартылып, мұражайда тікелей жанармай құю зондымен және көрмеге қою үшін типтік бомбалар мен зымырандармен жиналған. Шатырдан 75 эскадрильяның түстерімен De Havilland Vampire FB5 ілінген. TA 4K Skyhawk "көшірмесі" 1990 жылдардың соңында Огакеадағы бөлшектерден құрастырылып, NZ6257 ойдағы құйрық нөмірін алып, бір жағында 75 эскадрильяның нашар көрінетін белгілерімен, екінші жағында 2 эскадрильяның белгілерімен жасалған. Бұл схема 1990 жылдардың соңынан 2001 жылға дейін барлық Skyhawks-қа қолданылып, Огакеадағы 75 эскадрилья мен NAS Nowra-дағы 2 эскадрилья арасындағы ұшақтардың ауысуын жеңілдету үшін жасалған. Бұл ұшақ Огакеа мұражайының сыртында орналастырылған, бірақ мұражай 2007 жылы жабылған кезде No.2 ангарға көшірілген. 2018 жылы TA 4K Skyhawk көшірмесі қоймадан алынып, Огакеа офицерлерінің асханасының алдында тұрақты көрмеге қойылған.
Жаңа Зеландияның 75 эскадрильялық қауымдастығы
Жаңа Зеландияның 75-эскадрилья қауымдастығы 1955 жылы 75-эскадрилья RAF, 75 (ЖЗ) эскадрилья RAF және 75-эскадрилья RNZAF мүшелігі арқылы қалыптасқан достық және байланыстарды сақтау мақсатында құрылды. Оның мақсаты сондай-ақ, Жаңа Зеландияда және шетелдегі барлық бұрынғы "75-эскадрилья" мүшелері мен "75-эскадрилья қауымдастықтары" арасында байланыс орнату еді. Қазіргі уақытта 75-эскадрилья қауымдастығы 1916 жылдан 2001 жылға дейінгі 75-эскадрилья тарихын, екі томдық басылым түрінде шығару үшін жинақтау жұмыстарын жүргізуде, онда станциялар, базалар, елдер, шайқастар, наградалар, ұшақтар және барлық қызметкерлердің тізімі қамтылған.