Кіріспе

жергілікті, осы атпен аталатын өзен Jümme – Германияның Төменгі Саксония жеріндегі Лир ауданындағы муниципалитет (Samtgemeinde). Оның аты үш құрамына кіретін қауымдастықтар арқылы ағатын Jümme өзенінен шыққан. Оның ауданы 82,34 км² және халқы 6 421 адамды құрайды. Ол Шығыс Фризия аймағында орналасқан. Гезель муниципалитетімен бірге, бұл аудандағы екі муниципалитеттің бірі. Ол 1973 жылы жергілікті басқару реформасынан кейін құрылды. Filsum әкімшілік орталық қызметін атқарады. Құрамына кіретін муниципалитеттер (ауданы км² / халқы): Детерн, Флеккен (43,30 / 2 621) Filsum (23,76 / 2 131) Нортмур (15,28 / 1 669)

Jümme, Jümme және Леда өзендерінде орналасқандықтан, "Екі өзен елі" (Zweistromland) деп те аталады. Шығыс Фризия географы Додо Вилдванг 1920 жылдары "Шығыс Фризияның Zweistromland" терминін енгізді. Өзендерде Вильтхаузендегі Пюнте – Орталық Еуропадағы ең көне, әлі де қолмен жұмыс істейтін паром және Амдорф ауданындағы Германияның ең кішкентай көпірі орналасқан. Samtgemeinde 1426 жылы Детерн шайқасы кезінде Шығыс Фризия басшысы Фокко Укена өзінің қарсыласы Окко II том Брокты және оның одақтастарын жеңгендіктен тарихи маңызға ие. Шамамен 3 ғасыр бойы Stickhausen қамалы осы аттас ауылда Шығыс Фризия графтығының маңызды шекаралық бекінісі болды. Samtgemeinde-нің мәдени мұрасына қамалдың қалдықтары және тарихи шіркеулер кіреді, олардың ішінде Filsum-дағы 13 ғасырлық Сент-Пол шіркеуі ең көнесі. Шығыс Фризияның басқа бөліктерімен салыстырғанда Samtgemeinde сиретіп қоныстанған. Оның экономикасы негізінен сүт шаруашылығына негіделген, әсіресе өзендер бойындағы жасыл жазықтарда. Туризм де маңызды, округ муниципалитеттері арасында Лир түндеу саны бойынша үшінші орында, Боркум мен округ орталығынан кейін. Jümme-де ірі өнеркәсіп жоқ, ол көбінесе көршілес округ орталығы үшін тұрғын үйлерден тұрады.

Орналасуы мен көлемі

Jümme Samtgemeinde Германияның Төменгі Саксония штатының солтүстік-батысында, Шығыс Фризиядағы Лир округінің шығыс бөлігінде орналасқан. Оның негізгі елді мекені Фильсум, Лир қаласының орталығынан шамамен он километр қашықтықта жатыр. Ең жақын қала – Ольденбург, Фильсумнан тура сызық бойынша 42 км жерде орналасқан. Сонымен қатар, жақын маңдағы ірі қалалар – Эмден (шамамен 30 километр) және Аурих (шамамен 27 километр). 82,34 шаршы километр аумақта 6 453 тұрғыны бар Jümme Samtgemeinde сирек қоныстанған, оның орташа халық тығыздығы әр шаршы километрге 78 адамды құрайды. Осылайша, муниципалитет Шығыс Фризияның 148 тұрғын/км² орташа көрсеткішінен төмен, ал ол өз кезегінде Төменгі Саксония (168) және Германияның жалпы көрсеткішінен (230) де төмен. Шамамен 6 500 тұрғыны бар муниципалитет (басқа ұжымдық және тәуелсіз муниципалитеттермен салыстырғанда) Шығыс Фризиядағы ең көп халқы бар муниципалитеттердің қатарына жатпайды. Лир округінің аймақтық жоспарлау бағдарламасы Фильсумды Samtgemeinde-нің төменгі деңгейдегі әкімшілік орталығы ретінде белгілеген. Детерн Samtgemeinde құрамындағы үш қауымның ең ірі аумағына ие. 43,3 шаршы километр аумақты алып жатыр, ол Шығыс Фризиядағы алты Samtgemeinde-ден кейін екінші орында тұрады.

Геология және топырақ

Геологиялық тұрғыдан алғанда, Юмме Самтгеймесінің жер беті, бүкіл Шығыс Фризия сияқты, Плейстоцен және Голоцен қабаттарынан құралған. Плейстоценді қабаттар коллективтік муниципалитет аумағының көп бөлігін құрайтын geest аймақтарында кездеседі. Кейбір жерлерде Голоцен кезеңінің торф топырақтары geest қабаттарының үстінде орналасқан. Шығыс Фризияның geest топырақтары көбінесе беткі құм мен қиыршық тас балшығынан тұрады. Леда және Юмме өзендерінің бойындағы жерлер – сазды балшықтан пайда болған өзенді батпақтар. Өзендер мен geest арасындағы көліктік аймақта, көбінесе 40 сантиметрден кем қалыңдықтағы балшыққа ие торфты батпақтар кездеседі. Леда мен Юмме арасындағы ауданның орталық бөлігі қазір толық өңделген фен (Нидермур) жерінен тұрады. Осы аймақтың солтүстігінде және шығысында, Нортмур, Фильсум, Детерн және Стикхаузен муниципалитеттерінде, әдетте ылғалды жерлерде подзол топырақтары басым. Олар көбінесе қатты табанда қалыптасады, бірақ ғасырлар бойы плаггенді қолдану арқасында олардың өнімділігі жақсартылған. 19 ғасырдың соңында жасанды тыңайтқыштар пайда болғанға дейін ғасырлар бойы плагген тыңайтқыштарын қолдану плагген топырақтарының қалыптасуына әкелді, әсіресе ауылдардың маңында. Үнемі жаңа топырақ қосылуының нәтижесінде, Шығыс Фризияда Гасте деп аталатын Эш ауылы, ауыл орталықтарынан биік орналасқан. Бұл тыңайтқыш топырақтың құндылығын айтарлықтай арттырады, бірақ ол әлі де батпақтардың құнарлы топырақтарынан төмен. Кейбір жерлерде Анмурдың подзолдары араласып кеткен немесе торфты өндіру және одан кейінгі өңдеудің нәтижесінде өте гумусты жоғары қабатты аймақтарға айналған. Holtslander Ehetief ағыны мен Оңтүстік Георгсфен каналының бойында фендік жолақтар орналасқан.

Су жолдары

Самтгеймде аумағының бес жарым пайызы су жамылған. Юммеде 150 шақырымнан астам өзендер мен арналар бар; сонымен қатар көлдер, батпақты ойпаңдар мен ескі арналар кездеседі. Ең маңызды өзен – Юмме, ол Самтгеймде атауын осы өзеннен алған. Лер қаласының шекарасында Юмме, Амдорф ауданынан келген Ледаға құяды. Самтгеймде аумағынан бірнеше шақырым жоғарырақ және ағыс бағытында өзен Самтгеймде шекарасының оңтүстігінен өтеді. Леда Самтгеймде ішкі су жолы ретінде қарастырылады. [5] Аймақтың өзендерінің географиясы 1920 жылдары Шығыс Фризия географы Додо Вилдвангты бүгінгі біріккен муниципалитеттің аумағын сипаттау үшін «Шығыс Фризия Месопотамиясы» терминін қолдануға итермеледі. Біріккен муниципалитет әлі де өзін «Месопотамия» деп атауды ұнатады. Егер Лирдегі Леда шлюзі жабылмаса – яғни, қатты дауыл болғанда – Эмстің толқуы ішкі аймақтарда да сезіледі. Леда шлюзіндегі орташа толқын мөлшері үш метрді құрайды. Дрей Дрейде, Леда мен Юмме арасындағы байланыс арнасында, ол 80 сантиметрге жетеді, бұл Самтгеймде аумағының оңтүстік-шығысындағы Барге ауданында орналасқан. [7] Су тасқынына қарсы шаралар, бөгеттердің қауіпсіздігі және суды тоқтату Лерде орналасқан Леда-Юмме бірлестігінің жауапкершілігінде. Бөгеттер мен шлюздерден басқа, бірлестіктің бес ірі басқарылатын су жинау алабы бар, олар негізінен дауылдық суларға арналған. Бұл алаптар Леда бөгеті дауылдарға байланысты жабық болуы керек болғанда сумен толады, бірақ Леда мен Юммеден үлкен су көлемі келеді (мысалы, қатты жаңбыр немесе қардың еруі салдарынан). Бес су жинау алабының бірі Детерннің оңтүстігінде орналасқан және оның көлемі үш миллион куб метрді құрайды. Осы алаптарда су Лирдегі шлюз қайта ашылғанға дейін «сақталады». [8]

Табиғи су жолдары Леда мен Юммеден басқа, Самтгеймдеде жасанды су жолдары бар, әсіресе ауылшаруашылық жерлерін кептіретін көптеген шағын арналар. Шығыс Фризияда оларды Шлоотс деп атайды, бұл атау шығыс Англиядағы «drain» немесе «lode» сөздерімен шамамен мағынасы жақын. Сонымен қатар, Оңтүстік және Солтүстік Георгс Фен каналдары сол аттас екі феннің суын тоқтатуға арналған. Нордгеоргс Фен каналы 1829 жылы фендерді кептіруден кейін құрылып, 1920 жылдары аяқталды. Содан бері ол Эмс, Леда және Юмме өзендерін Маркардсмурдағы Эмс-Жейд каналымен байланыстырды. Бұл канал Висмур қаласының дамуында маңызды рөл атқарды және Шығыс Фризияның орталық бөлігін кептіруде әлі де маңызды. Нордгеоргс Фен каналы арқылы Эмс-Жейд каналы мен Юмме арасындағы су деңгейін теңестіруге болады. Сонымен қатар, Нордгеоргс Фен каналы су туризмі үшін де пайдаланылады.

Көршілес қауымдастықтар

Jümme Лир округінің бірнеше басқа Samtgemeindenмен шектеседі, бірақ сонымен қатар Шығыс Фризиядағы сирек муниципалитеттердің бірі болып табылады, ол бір уақытта екі көрші округтің муниципалитеттерімен шектеседі. Jümme-нің шығысында Аммерланд округінің Апен муниципалитеті орналасқан. Оңтүстік-шығысында Jümme Клоппенбург округінің Барсель муниципалитетімен шектеседі. Jümme-мен шектесетін қалған муниципалитеттер Лир округінде орналасқан. Олар (сағат тілі бойынша) оңтүстікке қарай Острахудрфен, оңтүстік-батысқа қарай Рхаудерфен, батысқа қарай Лир округтың орталығы, солтүстік-батысқа және солтүстікке қарай Гесел жиынтық муниципалитеті (Бринкум, Холтланд және Геселді қоса алғанда) және солтүстік-шығысқа қарай Упленген муниципалитеті.

Климат

Jümme Солтүстік теңізінің ықпалымен қалыпты климат аймағында орналасқан. Жазда күндізгі температура төмендеп, қыста ішкі аймақтарға қарағанда көбінесе жоғары болады. Оның климатына Орталық Еуропаның батыс желдері басымдық етеді. Ауа райы деректері жақын орналасқан Лир қаласы бойынша келтірілген, оның климат жағдайы өте ұқсас: орташа жылдық температура 9 °C, шілде және тамыз айларындағы орташа ең жоғары температура шамамен 20 °C, ал желтоқсан мен қаңтар айларындағы орташа ең төменгі температура шамамен 2 °C. Жылдық жауын-шашын мөлшері 738 мм құрайды. Ең көп жаңбырлы күндер қараша және желтоқсан айларында болады – әрқайсысында 14 күн, ал ең аз жауын-шашын наурыз және мамыр айларында байқалады, онда жауын-шашын орташа есеппен тоғыз күн түседі. Жылдық орташа күн сәулесінің ұзақтығы 1,550–1,600 сағатты құрайды, күндізгі күн сәулесінің орташа мөлшері желтоқсан/қаңтар айларында бір сағаттан, мамыр/маусым айларында алты сағатқа дейін өзгереді. Қыраусыз кезеңнің орташа ұзақтығы 170–187 күнге жетеді.

Қорғалатын аумақтар

1941 жылдан бері Йүммеде табиғи қорық бар: оның атымен аталған Баргер-Меер ауылының жанындағы Баргер-Меер. Оның ауданы 6,3 гектарды құрайды және оның көбі FFH аймағының ішіне кіреді. 1975 жылы 45,5 гектарлық Фильзумер-Мур қорғалған аймағы құрылды. Бұл Сталлбрюггерфельд, Бусбумсфен және Брюккенфен ауылдары арасындағы бұрынғы батпақ жер. Сонымен қатар, Нортмур, Стикхаузен және Детернде ежелгі ағаштардан тұратын бірнеше табиғи ескерткіштер кездеседі.

Тарихқа дейінгі кезең және ерте заман

Интеграцияланған муниципалитет аймағының солтүстік-батыс бөлігі Ольденбург Шығыс Фризияның Гест жотасына жатады, және осы жерде бұрын "ең көне археологиялық жаңалық" табылған: шамамен 35 000 – 40 000 жыл бұрынғы, он екі сантиметр ұзындығы және тоғыз сантиметр ені бар, орта палеолитке жататын, кесу және сылау үшін қолданылған кремневый құрал [16]. Бұл жаңалық солтүстік Холтландта жасалды. Адам қонысының ең көне іздері Filsum Nortmoor аудандарында табылды, олар неолит кезеңіне жатады, сонымен қатар Funnel Beaker және бір қабір мәдениеттерінен де келген. Тағы да көптеген жаңалықтар қола дәуірінен қалған. Қабірлер маңынан қоладан жасалған пинцет және қырғыш, кремневыйдан жасалған жартылай дөңгелек сырғашы және дентиннен жасалған қос жапырақты жебе ұшы табылды.

Орта ғасырлар

Кейінгі орта ғасырларда Юмме Фризияның Моормерланд елді мекендік муниципалитетіне қарасты. (Қазіргі Германияның сол аттас муниципалитетімен шатастырмаңыз.)

Басшылық дәуірі (14-ші және 15-ші ғасырлар)

Фризия бостандығының консулдық құрылымы шамамен 14 ғасырдың ортасына дейін сақталды. Содан кейін ол құлап, аймақтың билігіне күшті әулеттер енді, бірте-бірте оны өздеріне қаратуда. Осылайша, бұл аймақ Нирмурдан келген Фокко Укенаның ықпалына түсті. Укена мен Фрейхтесбұнд арасындағы кейінгі қақтығыста, бұл аймақ Неермурер немесе Лиранер басшыларын қолдады. Стикхаузен қамалы 1435 жыл шамасында Гамбург қаласының жанында салынды. Гамбургтіктер қамалды басшыға, ал кейіннен графтарға (1464 жылдан бастап) сыйға берді. Ульрих I қамалды Ольденбург графтығына қарсы шекаралық бекініс ретінде кеңейтуге бұйрық берді. Бұл қамалда Ольденбург Апен және Стикхаузеннен қорғалды.

Цирксеналар тұсында (1464-1744)

Бұл аймақтың көп бөлігі Отыз жылдық соғыс кезінде маңызды стратегиялық мақсаттағы жердің бір бөлігі болды. Соғыс аясында ол үш рет қолы ауысты.

Пруссия кезеңі (1744-1806/15)

1744 жылы Шығыс Фризия Пруссияның құрамына өтті. Осы кезеңде халық саны үздіксіз өсіп, 1815 жылы Ганновер Корольдігіне енгенге дейін дамыған және тұрақты ауыл шаруашылығы жүйесін қалыптастырды.

Ганновер патшалығы және Германия империясы (1815-1918)

Бұл аймақ 51 жыл бойы (1815-1866) Ганновер корольдігіне қарасты. Пруссияда 1885 жылы аумақтық реформа жүргізілді, оның нәтижесінде ескі кеңселер таратылып, олардың орнына жаңадан құрылған округтер пайда болды, осы өзгеріс Шығыс Фризияны да қамтыды. Лир ауданы бұрынғы Лир және Стикхаузен кеңселерінің негізінде құрылды. Аудан орталығы ретінде Лир қаласы таңдалды.

Веймар Республикасы мен нацистік дәуір

Амдорф және Нойбург ауылдары НСДАП-тың алғашқы бекіністері болды. 1929 жылғы 17 қарашада өткен округтік кеңес сайлауында нацистер Лир округінде ең жақсы екі нәтижесін көрсетті – 51 және 53,7 пайыз. Қарама-қарсылығы, округ бойынша ұлттық социалистер 52,1 пайыз дауыс алды. Ұлттық социалистердің билікті бағындыруы бастапқыда Шығыс Фризия қалаларына шоғырланды. Алайда, Лир округінің өкілі Герман Конринг көптеген өкілеттіктерін сақтап қалды. Соғыс жылдарында аймақ әуе шабуылына ұшырамады. 1945 жылғы 28-29 сәуірде одақтас әскерлер шабуыл жасады. Лир жаулап алынды, одан кейін олар бүгінгі біріктірілген муниципалитет аумағына қарай шығысқа жылжыды.