Кіріспе

1930 жылғы 5 қарашада туған, 2015 жылғы 5 қарашада қайтыс болған) – неміс тарихшысы, Германияның әлеуметтік тарихы саласындағы зерттеулерімен, Үшінші рейхті функционалистік тұрғыдан түсіндіруімен және әсіресе Адольф Гитлердің әлсіз диктатор болғанын дәлелдеуімен белгілі. Нобель сыйлығының иегері, тарихшы Теодор Моммсеннің ұрпағы, Германияның Социал-демократиялық партиясының мүшесі болған.

Өмір және мансап

Моммсен Марбург қаласында тарихшы Вильгельм Моммсеннің ұлы және Рим тарихшысы Теодор Моммсеннің шөбересі болып дүниеге келді. Ол тарихшы Вольфганг Моммсеннің егіз бауыры еді. Ол Гейдельберг, Тюбинген және Марбург университеттерінде неміс тілі, тарих және философияны оқыды.

Тарихшылар көшесі

Германия тарихнамасына Холокостты қалай енгізу мәселесі бойынша Historikerstreit пікірсайысында Моммсен Холокост пен фашистік қылмыстарды Кеңес Одағының қылмыстарымен бірдей қарастыруға болмайтынын айтты. Моммсен Федеративтік Республикадағы бейбітшілікке ұмтылыс сезімінің күшеюі, 1986 жылдың сәуірінде Ливияға жасалған американдық шабуылға қарсы кеңінен тараған халықтың наразылығында көрініс тапты, американдықтар мен Батыс Германия үкіметін неміс тарихының ұлтшылдық бағыттағы нұсқасын насихаттауға итермеледі, және осы мәселе Historikerstreit пікірсайысының түпкі себебі болды.

Басқа тарихи еңбектер

Моммсен Веймар Республикасының құлдырауы туралы жоғары бағаланған кітаптар мен мақалалар жазды, республиканың құлдырауына неміс консерваторларын кінәлады. 1966 жылы жарияланған екі мақаласында Моммсен 1950 жылдары жиі айтылған "20 шілдедегілер" идеясы 1949 жылғы Федеративтік Республиканың негізгі заңына түрткі болды деген пікірдің жалған екенін көрсетті.

"Голдхаген даусы"

1996 жылғы "Голдхаген дауы" кезінде Моммсен Даниэль Голдхагеннің басты қарсыластарының бірі болып көзге түсті және неміс телеарналарында Голдхагенмен жиі пікір таласты. Моммсеннің досы, британдық тарихшы сэр Ян Кершоу, Голдхагеннің "Гитлердің ерікті жазалаушылары" кітабы бойынша пікірсайыстарда Моммсен Голдхагенді "толық жеңді" деп есептегенін жазды.

Кейінгі жұмыстар

Германияның көрнекті тұлғасы Моммсен замананың маңызды мәселелеріне қатысты белсенді ұстанымдар қабылдады. Ол өткен қателіктердің қайталанбауына жауапкершілік – белсенді және тарихи санасы жоғары азаматтардың үстінде екеніне сенді. Моммсен тарихшының міндеті – заманағы қоғамды үнемі сынап отыру деп есептеді.

Жұмыс

Социал-демократия және көп ұлтты Габсбург империясындағы ұлт мәселесі, 1963 ж. "Райхстагтағы өрт және оның саяси салдары", Vierteljahrshefte fur Zeitgeschichte, 12-том, 1964, 351–413 беттер, ағылшын тіліне "Райхстагтағы өрт және оның саяси салдары" деп аударылған, 129–222 беттер, "Республикадан Рейхке дейін: Нацистік революцияның жасалуы", Хахо Холборн редакторы, Нью-Йорк: Pantheon Books, 1972, "Үшінші рейхтегі мемлекеттік қызмет институты: Ұлттық социалистік мемлекеттік қызмет саясаты туралы таңдалған көздермен", 1966. Веймар Республикасындағы индустриализм және саяси даму, Дитмар Петзина мен Бернд Вейсбродпен бірлесіп редакциялаған, 1974. "Социал-демократия: кластық қозғалыс пен халықтық партия арасында", Ханс Моммсен редакторы, 1974. "Национал-социализм: жалғастығы мен өзгеруі", "Фашизм: Оқырманның нұсқаулығы", Уолтер Лакур редакторы, 179–210 беттер, Беркли: Калифорния университеті баспасы, 1976, "Еңбек қозғалысы және өнеркәсіптік өзгерістер: Рейх пен Рурдағы кәсіподақтарды ұйымдастыру проблемалары", Ханс Моммсен редакторы, 1978. "Сабақтық күрес немесе бірлесіп шешу: Веймар Республикасындағы экономикалық ықпалды бақылау мәселелері", 1978. "Еңбек қозғалысы және ұлттық мәселе: таңдалған очерктер", 1979 ж. "Бақыт болсын, жолдастар! Германиядағы кеншілер және олардың ұйымдары", Ульрих Борсдорфпен бірлесіп редакциялаған, 1979. "Артық жұмыс істеудің азаптары туралы: төменгі сыныптар туралы тарихи зерттеу жүргізудегі проблемалар", Винфрид Шульцемен бірге редакцияланған, 1981. "Ескі және жаңа Австриядағы саясат және қоғам: Рудольф Некке оның 60 жылдық мерейтойына арналған Festschrift", Изабелла Акер және Уолтер Хаммельбергермен бірлесіп редакциялаған, 1981. "Тарихи қалыптылықты іздеу: Бундесреспубликадағы тарихи бейне жолындағы үлестер", 1987. "Үшінші рейхтегі күнделікті ереже: зерттеулер мен мәтіндер", Сюзанна Виллемспен бірге редакцияланған, 1988. "Die verspielte Freiheit: Der Weg der Republik von Weimar in den Untergang, 1918 bis 1933", 1989; ағылшын тіліне Эльборг Форстер және Ларри Юджин Джонс аударған "Веймар демократиясының өрлеуі мен құлдырауы", Чапел-Хилл: Солтүстік Каролина баспасы, 1996, "Батыс Германияның тарихи санасындағы Үшінші рейхтің қайта бағалауы мен репрессиясы", 173–184 беттер, Peter Baldwin редакторы, "Өткенді қайта өңдеу", Beacon Press: Boston, 1990, "Der Nationalsozialismus und die deutsche Gesellschaft", 1991; Филипп О'Коннор ағылшын тіліне аударған "Веймардан Аушвицке дейін", Принстон, Нью-Джерси: Принстон университеті баспасы, 1991, "Гитлерге қарсы неміс қарсылығы және саясатты қалпына келтіру", Journal of Modern History, 64-том, 1992 жылғы желтоқсан. "Федеративтік Республиканың тарихи өзін-өзі дәлелдеуіне қатысты "жоғалған тарих" байқауларын іздеу", 101–113 беттер және "Жаңа тарихи сана және ұлттық социализмді салыстырмалы ету", 114–124 беттер, "Гитлер көлеңкесінде мәңгілік пе?", Эрнст Пайпер редакторы, Гуманитарлық баспасөз, Атлантик таулары, 1993, "Гитлер мен Герингтің Үшінші рейхтегі орны туралы ойлар", 86–97 беттер, "Үшінші рейхті қайта бағалау", Джейн Каплан мен Томас Чилдерс редакторы, Нью-Йорк, 1993, "Der Nationalsozialismus: Studien zur Ideologie und Herrschaft", Ұлттық социалистік идеология мен биліктегі зерттеулер, Вольфганг Бенц пен Ханс Буххайммен бірлесіп редакциялаған, 1993. "Бейбарыс көршілер: Неміс, чехтар мен словактердің демократиялық және ұлттық азаттық, 1815–1914", Jiřǐ Kořalka, 1993 жылы редакторлықпен бірлесіп. "Адольф Гитлер және 1923 жылдың 9 қарашасы", "Der 9. қараша: Германия тарихы туралы бес очерк", 1994. "Германия мен Австриядағы қарсылық және саяси мәдениет", 1994 ж. "Антисемитизм – Холокост үшін қажетті, бірақ жеткілікті шарт", "Die Zeit", No. 36, 30 тамыз 1996 ж., ағылшын тіліне аударған "Холокостты жүзеге асыру шарттары: Даниэль Голдхагеннің кітабына түсініктемелер", Franklin Littell редакторы, "Холокостты асыру", East Rockaway, NY: Cummings & Hathaway, 1997, "Бірінші дүниежүзілік соғыс және еуропалық соғыстан кейінгі тәртіп: әлеуметтік өзгерістер және саясаттың формалық өзгерісі", Ханс Моммсен редакторы, 2000. "Гитлерге балама: неміс қарсылығының тарихы", 2000; ағылшын тіліне Angus McGeoch аударған "Alternatives to Hitler: German Resistance under the Third Reich", Принстон: Princeton University Press, 2003, "Веймардан Аушвицке дейін: Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде Германия тарихы", 2001. "The Third Reich Between Vision and Reality: New Perspectives on German History, 1918–1945", Ханс Моммсен редакторы, 2001, "Германиялықтар Гитлерге қарсы: Штауффенберг жоспары және Үшінші рейхтің астындағы қарсылық", ағылшын тіліне Angus McGeoch аударған, Лондон: I. B. Tauris, 2009, "Нацистік режим және Еуропадағы еврейлерді жою", Геттинген: Wallstein Verlag, 2014.