Кіріспе
Дәріге төзімділіктің жылдам және қысқа мерзімді дамуы. Тахифилаксия (грекше ταχύς, tachys – "жылдам", және φύλαξις, phylaxis – "қорғау") – дәрі қолданғаннан кейін организмнің реакциясының күрт төмендеуін сипаттайтын медициналық термин, яғни дәріге төзімділіктің жылдам және қысқа мерзімді дамуы. Бұл алғашқы дозадан кейін немесе бірнеше кішкентай дозадан кейін пайда болуы мүмкін. Дәрінің дозасын арттыру бастапқы реакцияны қайта қалпына келтіруге көмектеседі.
Tachyphylaxis (Greek ταχύς, tachys, "rapid", and φύλαξις, phylaxis, "protection") is a medical term describing an acute, sudden decrease in response to a drug after its administration; i. e. a rapid and short term onset of drug tolerance. It can occur after an initial dose or after a series of small doses. Increasing the dose of the drug may be able to restore the original response.
Сипаттамалары
Тахифилаксия жылдамдыққа сезімталдықпен сипатталады: жүйенің жауабы стимулдың берілу жиілігіне байланысты. Атап айтқанда, жоғары қарқынды, ұзаққа созылған немесе жиі қайталанатын стимул жауаптың төмендеуіне алып келуі мүмкін, бұл сезімталдықтың жоғалуы деп те аталады.
Психоделиктер
ЛСД және псилоцибин қамтитын саңырауқұлақтар өте жылдам тахифилаксия дамытады.
Опиоидтар
Опиоидты толық тоқтатқаннан кейін, үзілісті дозалау кестесіне немесе тұрақты дозалау протоколына қайта оралған науқаста, бұрынғы төзімділік деңгейінің бір бөлігі тез дамиды, әдетте емді қайта бастағаннан кейін екі күннен соң басталып, көбінесе 7-ші күнге қарай тұрақтанады. Бұл өзгерген опиоид рецепторларының тікелей әсерінен немесе метаболизмнің белгілі бір деңгейіндегі өзгерістерден туындағаны әлі анық емес. Дозаны арттыру көбінесе тиімділікті қалпына келтіреді; төзімділік жалғаса берсе, салыстырмалы түрде жылдам опиоидты ауыстыру да пайдалы болуы мүмкін.
Бета-2 агонисттері
Бета 2 адренергиялық рецептордың агонистін, мысалы, сальбутамолды (АҚШ-да альбутерол) ингаляциялау, астмаға ең көп қолданылатын емдеу болып табылады. Бета-2 рецепторларының полиморфизмдері тахифилаксияның дамуына әсер етеді. Gly 16 аллелінің (16-позицияда глицин) экспрессиясы, Arg 16-ға қарағанда, эндогенді катехоламиндердің бастапқы деңгейде рецепторды төмендетуін күшейтеді. Осының салдарынан, Arg 16 гомозиготалы адамдар, Gly 16 гомозиготалы адамдарға қарағанда, бір реттік бронходилататорға жақсырақ жауап береді. Дегенмен, бета 2 агонистін үнемі қолданғанда, Arg 16 астмасы бар адамдарда бронходилататорға жауап берудің айтарлықтай төмендеуі байқалады. Бұл төмендеу Gly 16 иелерінде болмайды. Экзогенді бета 2 агонисттеріне ұзақ уақыт бойы әсер етудің тахифилаксиялық әсері Arg 16 иелерінде көбірек көрінеді, себебі олардың рецепторлары агонист қолдану алдында төмендетілмеген.
Никотин
Никотин күні бойында тахифилаксияны да көрсетуі мүмкін, бірақ осы әрекеттің механизмі әлі анық емес.
Метилфенидат
Метилфенидат қабылдаған балаларда келесі күнді көтермейтін жедел тахифилаксия байқалды, бұл OROS метилфенидатын жасауға түрткі болды.
Интраназальды қан кетуді азайтатын заттар
Интраназальды деконгестанттарды (мысалы, оксиметазолин) үш күннен артық қолдану жауаптың тахифилаксиясына және альфа-адренорецепторлардың деградациялануы мен сезімталдығының төмендеуіне байланысты қайтадан біте қалуға (ребаунд конгестия) алып келеді. Механизміне рецепторлардың ішке қабылдануы (интернализация) және эндогенді тамыр қысқартушыларға қарсы кедергі тудыру кіруі мүмкін, бұл дәрі қолданғаннан кейін симптомдардың нашарлауына себеп болады. Оксиметазолинмен шақырылған тахифилаксия және қайта біте қалу (ребаунд конгестия) интраназальды флутиказонмен жойылады.