Кіріспе

Суық тию симптомдарын басады маған қолданылатын дәрілер. Суық тиюге қарсы дәрілер – жалпы суық тиюдің және жоғарғы тыныс жолдарының ұқсас жағдайларының симптомдарын емдеу үшін жеке немесе бірге қолданылатын дәрілік заттардың тобы. Бұл терминге көптеген препараттар кіреді, оның ішінде анальгетиктер, антигистаминдер және деконгестанттар. Сондай-ақ, жөтелді басатын немесе жөтелге қарсы препараттар да осы санатқа жатады, бірақ олардың жөтел симптомдарын азайтудағы тиімділігі күмәнді немесе минималды. Американдық балалардың 10% оларды кез келген аптада қолданса да, тиімділігін дәлелдейтін мәліметтердің жетіспеуі және зиян келтіру қаупі болғандықтан, Канада мен АҚШ-та алты жасқа дейінгі балаларға қолдану ұсынылмайды.

Түрлері

Түрлі жөтелге және суыққа қарсы дәрілер бар, оларды жөтелдің әртүрлі белгілеріне қолдануға болады. Саудада сатылатын өнімдерге келесі заттардың бір немесе бірнеше түрінің әр түрлі комбинациялары кіруі мүмкін: Мукокинетиктер немесе муколитиктер – тыныс жолдарынан, өкпелерден, бронхтардан және трахеядан шырышты тазартуға көмектесетін дәрілік заттар класы. Мысалы, карбоцистеин, амброксол және бромгексин. Экспекторанттар – шырышты және қақырықты шығаруды күшейтіп, жөтелді жеңілдететін заттар. Екі мысал – ацетилцистеин мен гуаифенезин. Қақырық тоқтатушы (антитуссивті) препараттар – жөтелдің өзін басатын заттар. Мысалы, декстрометорфан, бензонатат, кодеин, фолкодин, носкапин, клоперастин және бутамират. Аллергиялық ринитке қарсы антигистаминдік дәрілер жеңіл седация тудыруға және басқа да симптомдарды, мысалы, мұрынның ағып кетуі мен көздің сулануы сияқты симптомдарды азайтуға мүмкіндік береді. Мысалы, дифенгидрамин, хлорфенирамин, бромфенирамин, лоратадин және цетиризин. Деконгестанттар – синустық инфекция кезінде мұрынның бітінуін азайтуға көмектеседі. Мысал ретінде эфедрин, фенилфрин, псевдоэфедрин және оксиметазолин. Қызуды немесе ауырсынуды басатын дәрілер. Мысалы, парацетамол (ацетаминофен) және ибупрофен немесе напроксен сияқты қабынуға қарсы емес дәрілер (НСҚҚ). Сондай-ақ, жөтелді жұмсартатын бал немесе қосымша сироп сияқты әр түрлі заттар қолданылады. Мысалы, гуаифенезин мен кодеиннің комбинациясы.

Тиімділігі

Қақырыққа қарсы дәрілердің тиімділігі күмәнді, әсіресе балаларда. Кейбір жөтелге қарсы дәрілер ересектердегі жедел жөтелге, соның ішінде жоғарғы тыныс жолдарының инфекцияларына байланысты жөтелге плацебодан гөрі артық тиімділік көрсетпеуі мүмкін. Америкалық Көкірек дәрігерлерінің колледжі қақырыққа қарсы дәрілердің бактериялардың салдарынан туындайтын және айлар бойы созылатын мықыш жөтелді емдеуге арналмағанын нақты айтады. Пневмония кезінде рецептсіз сатылатын қақырыққа қарсы дәрілердің тиімділігі анықталған жоқ. Олар ХОББ, созылмалы бронхит немесе жалпы суық тиюі бар адамдарға қолдануға ұсынылмайды.

Дәрі-дәрмектер

Декстромэторфан (DXM) вирустық жоғарғы тыныс алу жолдарының инфекциясы бар ересектерде жөтелді азайтуда белгілі бір тиімділік көрсетуі мүмкін. Дегенмен, балаларда оның тиімділігі анықталған жоқ. Кодеин бұрын жөтелді басушы дәрілердің "алтын стандарты" деп есептелген, бірақ қазір бұл көзқарас күмәнді. Плацебомен салыстырылатын кейбір зерттеулер оның жөтелдің кейбір түрлеріне, соның ішінде балалардағы жедел жөтелге қарсы тиімді еместігін көрсетті. Сонымен қатар, гидрокодонның балаларға пайдалы екеніне дәлелдер жоқ. Сондай-ақ, 2012 жылғы Нидерланд ережелерінде оны жедел жөтелді емдеу үшін қолдану ұсынылмайды. Көптеген басқа да саудада қолжетімді жөтелге арналған препараттар вирустық жоғарғы тыныс алу жолдарының инфекцияларында тиімді екені дәлелденбеген. Олардың ішінде ересектерге арналғандары: антигистаминдық препараттар, антигистаминдық және деконгестанттардың қосылыстары, бензонатат, антиастматикалық экспекторанттар мен муколитиктердің қосылыстары, экспекторанттар мен бронходилататорлардың қосылыстары, лейкотриен ингибиторлары, амброксол және гуайфенезин, кейде анальгетиктермен, антипиретиктермен, қабынуға қарсы және антихолинергиялық препараттармен; ал балаларға арналғандары: антигистаминдық препараттар, мұрынды тазартуға арналған деконгестанттар немесе олардың қосылыстары, сондай-ақ аллергия мен астмаға қарсы лейкотриен ингибиторлары. Дифенгидраминды ұзақ мерзімді қолдану егде жастағы адамдарда жағымсыз салдарға әкелуі мүмкін.

Альтернативтік медицина

Кішкентай зерттеулер балдың "жақсы қалыптасқан антиоксиданттық және антимикробтық әсерлері" және тітіркенген тіндерді тыныштандыру қабілетіне байланысты жөтелді емдеуде минималды тиімді болуы мүмкін екенін көрсетті. Кокрейн шолуы балаларда жөтелге қарсы ем ретінде балды қолдануға немесе қолдануға қарсы болуға жеткілікті дәлелдер жоқ екенін анықтады. Осы тұжырымдарға сәйкес, Кокрейн зерттеуі балдың емдеусіз, плацебо немесе дифенгидраминнен артық екенін, бірақ жөтел симптомдарын жеңілдетуде декстрометорфаннан артық емес екенін көрсетті. Жалпы суық тиюді емдеу үшін көптеген балама емдер қолданылады, бірақ олардың тиімділігі туралы деректер көбінесе шектеулі. 2007 жылғы шолуда "баламалы терапиялар (яғни, эхинацея, С витамині және мырыш) жалпы суық тию симптомдарын емдеу үшін ұсынылмайды; алайда, С витамині профилактикасы жалпы халықта жалпы суық тиюдің ұзақтығы мен ауырлығын аздап төмендетуі мүмкін және физикалық және қоршаған орта стрессіне ұшыраған адамдарда аурудың жиілігін азайтуы мүмкін" делінген. 2014 жылғы шолу эхинацея үшін жеткілікті дәлелдер жоқ екенін көрсетті, оның клиникалық маңыздылығы жалпы суық тиюді емдеуде пайда әкелмейді, тіпті оң тенденциялардың әлсіз пайдасы болса да. Сол сияқты, 2014 жылғы жүйелі шолу сарымсақтың жалпы суық тиюдің алдын алуға көмектесуі мүмкін екенін көрсетті, бірақ жалпы суық тиюді емдеуде сарымсақтың тиімділігін растайтын жеткілікті деректер жоқ және зерттеулерде бөртпе және иіс сияқты жағымсыз әсерлер туралы хабарланды. Сондықтан, пайдасы зияннан артық екенін дәлелдеу үшін қосымша зерттеулер қажет. 2009 жылғы шолу цинктің жөтелге қатысты тиімділігін растайтын дәлелдер әртүрлі екенін анықтады. 2003 жылғы шолуда: "Клиниктік сынақ деректері цинктің жалпы суық тию симптомдарының ұзақтығы мен ауырлығын азайтудағы құндылығын растайды, егер ол симптомдар пайда болғаннан кейін 24 сағат ішінде қолданылса" делінген. Мұрынға цинк гелін қолдану иіс сезу қабілетінің ұзақ мерзімді немесе тұрақты жоғалуына әкелуі мүмкін. Сондықтан, FDA оны қолданудан бас тартады.

Рекреациялық пайдалану

Қақырыққа қарсы дәрілер, әсіресе декстрометорфан және кодеин қосқандары, көбінесе ойын-сауық үшін қолданылады.

Жағымсыз әсерлер

Бірқатар кездейсоқ артық дозаға ұшырау және жақсы құжатталған жағымсыз әсерлер балаларда сақтық танытуды қажет етті. Суық тиген кезде қолданылатын сиропты артық мөлшерде ішу балаларда көру және есту галлюцинацияларын, сондай-ақ жақ, тіл және көздің тез, еріксіз қозғалыстарын тудыруы мүмкін. Жоғары қан қысымы немесе жүрек ауруы бар адамдар үшін мұрынның бітуін қысқартатын дәрілер зиянды болуы мүмкін, себебі бұл заттар қан тамырларын тарылта алады.

Тарих

Героин алғаш рет 1898 жылы жөтелді басуға арналған дәрі ретінде сатылды. Сол кезде ол басқа опиаттар кіретін жөтел сироптарына қарағанда тәуелділік тудырмайтын балама деп есептелді. Бірақ бұл ойдың дұрыс еместігі тез анықталды, себебі героин организмде морфинге ыдырайды. Морфиннің тәуелділік тудыратыны бұрыннан мәлім болған.

Брендтер

Кейбір бренд атауларына мыналар жатады: Бенил, Sudafed, Robitussin және Vicks сияқтылар. Олардың көпшілігі бірнеше белсенді ингредиенттерді қамтиды. Sudafed – McNeil Laboratories компаниясы өндіретін бренд. Алғашқы құрамында псевдоэфедрин белсенді ингредиенті бар, бірақ псевдоэфедринсіз препараттар да осы бренд атымен сатылады. 2016 жылы Ұлыбританияда 34,4 миллион фунт стерлингке сатылған ең көп сатылатын брендтік рецептсіз дәрілердің бірі болды. Пенилфриннің ауыз жолымен мұрынның бітуін азайту қабілеті күмәнді. Gee's Linctus – опий тұндырмасы бар жөтелге арналған дәрі. Жаңа Зеландия 2019 жылы оны рецепт бойынша ғана алуға көшті. Coricidin, Coricidin D немесе Coricidin HBP – декстрометорфан және хлорфенирамин малеатының (антигистамин) қоспасының бренд атауы. Әртүрлі түрлерінде ацетаминофен мен гуайфенезин де болуы мүмкін. Codral – Johnson & Johnson компаниясы өндіретін және негізінен Австралия мен Жаңа Зеландияда сатылатын бренд. Codral – Австралияда ең көп сатылатын суық тию және тұмауға қарсы дәрі.

Экономика

Америка Құрама Штаттарында жыл сайын миллиардтаған долларлық рецептсіз дәрі-дәрмектерге жұмсалады.

Улану

"Нью-Йорк таймс" газетінің хабарлауынша, кем дегенде сегіз жаппай улану орын алған, себебі олар жалған жөтел дәрісінен болған, онда медициналық сападағы глицериннің орнына диэтиленгликоль қолданылған. Диэтиленгликоль – өнеркәсіптік қолданысқа арналған, арзан, бірақ улы глицериннің орнын басатын зат. 2007 жылдың мамыр айында Панамада диэтиленгликоль қосқан жөтел сиробы ішкеннен 365 адам қайтыс болды. 2022 жылы Гамбияда 66 баланың өлімі диэтиленгликоль және этиленгликоль қосқан төрт педиатриялық жөтел дәрісімен байланысты болды. 2022 жылы АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы әлеуметтік желілерде "NyQuil тауығы" (кейде "ұйықтайтын тауық" деп те аталады) дайындап жатқан адамның видеосы танымал болғаннан кейін, тамақты жөтел сиропымен пісіруге қарсы ескерту жасады. Жөтел сиробы бөлме температурасында сақтауға арналған, ал оның қасиеттері қыздырғанда өзгеруі мүмкін, бұл оны қауіпті етеді. Қыздырылған жөтел сиробы буға айналып, дем алу қаупін тудыруы мүмкін. Бұл ескерту көптеген жаңалықтар құралдарының назарына ілікті, бірақ кейбіреулер FDA-ның мәселеге қатысты тәсілін сынады, себебі бұл онлайн кеңістікте тақырыпқа қызығушылықты арттырды және NyQuil тауығын жасау мен жеу кең таралған әдет пе деген сұрақ туды.