Кіріспе

Мұрынның бітілуін жеңілдететін дәрі
мұрынға арналған деконгестанттар

Деконгестант, немесе мұрын деконгестанты – жоғары тыныс жолдарында мұрынның бітілуін жеңілдету үшін қолданылатын фармацевтикалық препараттардың бір түрі. Көптеген деконгестанттардың белсенді компоненті псевдоэфедрин немесе фенилэфрин (соңғысының тиімділігі күмәнді). Интраназальді кортикостероидтар деконгестант ретінде қолданылуы мүмкін, ал антигистаминдық препараттар мұрынның ағуы, мұрынның қышынуы және жұтынуды жеңілдетуге көмектеседі. Жергілікті қолданылатын деконгестанттарды төмен концентрациядағы ерітінділер түрінде (0,05–0,1%) қолданғанда жергілікті қан тамырларын тарылтады. Шырышты қабықтың кірпікшелі функциясын нашарлататындықтан, деконгестанттарды ұзақ мерзімді және үнемі қолданудан аулақ болу керек: қан тамырларының тұрақты тарылуы салдарынан атрофиялық ринит және аносмия (ес сезу қабілетінің жоғалуы) пайда болуы мүмкін. Деконгестанттар ингалятор арқылы мұрыннан сіңіріліп, жүйелік әсерлерді тудыруы мүмкін, негізінен орталық нерв жүйесін жандандыру және қан қысымын көтеру. Гипертониясы бар және моноамин оксидаза ингибиторларын (МАОИ) қабылдап жүрген адамдарда бұл препараттарды сақтықпен қолдану керек, өйткені олар гипертониялық кризді тудыруы мүмкін. Гуаифенезин сияқты экспекторанттар – бұл қақырықты тазартуға көмектесетін ұқсас препараттар тобына жатады.

Медициналық қолданыстар

Деконгестанттар мұрынның бітілуін емдеу үшін қолданылады, мысалы, аллергия, инфекциялар (қарапайым суық тию, тұмау, қуыс инфекциясы) және мұрын полиптері сияқты жағдайларда. Деконгестанттар сондай-ақ қарапайым конъюнктивит кезіндегі қызартуды азайту үшін де қолданылады. 2016 жылғы Кохрейн шолуы қарапайым суық тию симптомдарын жеңілдету үшін интраназальді кортикостероидтерді қолдануды қолдайтын жеткілікті мәліметтер жоқ екенін көрсетті; алайда, бұл шолу үш сынаққа негізделген және мәліметтердің сапасы өте төмен деп бағаланды.

Фармакология

Деконгестанттардың көпшілігі норэпинефринді (норадреналин) және эпинефринді (адреналин) немесе адренергиялық белсенділікті күшейту арқылы, α1 адренергиялық рецепторды стимуляциялау арқылы әрекет етеді, себебі олар тамырлардың тарлуын қамтамасыз етеді және мұрын тамырларының тарлуы мұрын шырышты қабығының деконгестиясына (ісінудің басуына) алып келеді. Бұл мұрын, жұтқыншақ және параназальды синустардағы қан тамырларының тарлуын тудырады, нәтижесінде осы аймақтардағы қабыну (ісіну) және шырыш бөлінуі азаяды. Деконгестантты мұрын спрейлері мен көзге тамшыларында көбінесе оксиметазолин болады және жергілікті деконгестия үшін қолданылады. Псевдоэфедрин адренергиялық рецептор жүйесіне жанама әсер етеді, ал фенилефрин мен оксиметазолин тікелей агонисттер болып табылады. Бұл препараттардың әсері тек мұрынға ғана шектелмейді, сонымен қатар олар тамырлардың тарлуы арқылы гипертонияны (жоғары қан қысымын) тудыруы мүмкін; осы себепті гипертониясы бар адамдарға олардан сақтану ұсынылады. Алайда, көптеген деконгестанттар басқа адренорецепторлардың жеткіліксіз жауап беруіне байланысты күшті стимуляторлар болып табылмайды. Гипертониядан басқа, жиі кездесетін қосымша әсерлерге ұйқысыздық, алаңдау, бас айналу, дененің қозғыштығы және жүйкелену жатады. Жергілікті мұрындық немесе офтальмологиялық деконгестанттарды қолдану кезінде тез тахифилаксия (қайта-қайта қолданудан кейін препаратқа реакцияның жылдам төмендеуі) дамиды. Ұзақ мерзімді қолдану ұсынылмайды, өйткені бұл препараттар бірнеше күннен кейін тиімділігін жоғалтады.