1885 жылғы Луи Риель сот процесі Канадада

Кіріспе

1885 жылы Канадада мемлекетке қарсы қылмыс үшін сот өтті. Луи Риель 1885 жылы Регина қаласында (Канада) сотталды. Ол, қазіргі Саскачеван провинциясы аумағындағы батыс Канаданың метистері мен бірінші ұлт өкілдерінің Канада үкіметіне қарсы қарсылық қозғалысының жетекшісі болған. Солтүстік-Батыс көтерілісі деп белгілі болған бұл қарсылықты Канада әскері басып тастады, нәтижесінде Риель басылып, мемлекетке қарсы қылмысы үшін сотқа тартылды. 1885 жылдың шілде айында өткен, бес күнге созылған сот отырысы оны кінәлі деп таныды. Оған кінәлі екенін мойындау немесе психикалық ауруға шалдыққандығын айту мүмкіндігі берілді. Кейін Риель асылып өлтірілді, бұл оқиға ағылшын тілді канадалықтар мен француз канадалықтары арасындағы қарым-қатынастарға теріс әсер етті.

Солтүстік-Батыс көтерілісі

Солтүстік-Батыс көтерілісі 1885 жылдың қысы мен көктемінде болды. Луи Риль, 1870 жылы Ред-Ривер көтерілісінің негізгі басшыларының бірі, қазіргі Манитобадағы Ред-Риверден шыққан метис еді. Ред-Ривер көтерілісінің маңызды оқиғаларының бірі – Риль құрған уақытша үкіметке қарсы болған Томас Скоттың өлімі болды. Ред-Ривер көтерілісі Манитобаның құрылуына әкелді, бірақ Манитоба метистері жаңа провинцияға канадалық қоныс аударушылардың келуімен маргинализацияланды. Көптеген метистер Солтүстік-Батыс аумақтарына көшіп, Оңтүстік Саскачеван өзенінің бойында қоныстанды. Ал Риль 1875 жылдан бері Монтанада эмиграцияда өмір сүрді. 1884 жылдың көктемінде Габриэль Дюмонт басқаратын төрт метис делегациясы Монтанадағы Рильге барып, оны Солтүстік-Батысқа келіп, метистерге, бірінші ұлттарға және басқа да қоныс аударушыларға Канада үкіметіне шағымдануға көмектесуге шақырды. Шағымдардың ішінде жер иелігінің қамтамасыз етілуі және аумақтарда демократиялық институттардың болмауы кірді. Риль Канадаға оралып, Солтүстік-Батыс аумақтарындағы метистердің және Солтүстік-Батыстағы басқа да топтардың мойындалған басшыларының бірі болды. Аумақтық және федералды үкімет өкілдерімен алғашқы келіссөздер күйрегеннен кейін, 1885 жылдың наурыз айында метистер мен кейбір бірінші ұлттар қаруға көтерілді. Канада үкіметі батысқа әскер жіберді, бұл май айының ортасында Батоштегі шайқаста метистердің жеңілісімен аяқталды. Батоштегі жеңілістен кейін Риль 1885 жылдың 15 мамырында үкімет әскеріне өздігінен бағынды. Ол Солтүстік-Батыс аумақтарының астанасы Регинаға жеткізіліп, сот процесін күтті. Ол тізбекпен байланды. Сондай-ақ, кейіннен Квебектің Бас прокуроры болған Томас Чейз Касгрейн де болды. Чейс Касгрейн айыптаудағы жалғыз француз-канад еді. Қорғауды кейіннен Канаданың Бас судьясы болған Квебектің белгілі адвокаты Чарльз Фицпатрик басқарды. Оған Квебектің заң шығарушы жиналысының мүшесі және Квебектің жоғарғы сотының болашақ бас судьясы Франсуа Ксавье Лемио да қосылды.

The North West Rebellion occurred in the winter and spring of 1885. Louis Riel, a Métis from Red River in what is now Manitoba, had been one of the primary leaders of the Red River Rebellion in 1870. One of the divisive events of the Red River Rebellion had been the execution of Thomas Scott, who had opposed the provisional government which Riel had been instrumental in creating. The Red River Rebellion had resulted in the creation of Manitoba, but the Métis of Manitoba had found themselves marginalised as Canadian settlers moved into the new province. Many of the Métis had moved to the North West Territories, settling along the South Saskatchewan River. As for Riel, he had been living in exile in Montana since 1875. In the spring of 1884, a delegation of four Métis, led by Gabriel Dumont, visited Riel in Montana and urged him to come to the North West, to help the Métis, First Nations, and other settlers to express their grievances to the Canadian government. The grievances included the need for security of land titles, and the lack of democratic institutions in the Territories. Riel returned to Canada and became one of the acknowledged leaders of the Métis in the North West Territories, as well as other groups in the North West. After the breakdown of initial parleys with representatives of the territorial and federal governments, the Métis and some First Nations took up arms, in March, 1885. The Canadian government sent troops west, which culminated in a battle at Batoche, where the Métis forces were defeated in mid May. Following the defeat at Batoche, Riel surrendered himself to the government forces on May 15, 1885. He was taken to Regina, the capital of the North West Territories, where he was imprisoned awaiting trial. He was manacled with a ball and chain. and Thomas Chase Casgrain, who eventually became the Attorney General of Quebec. Chase Casgrain was the lone French Canadian in the prosecution. The defence was led by Charles Fitzpatrick, a notable lawyer from Quebec who subsequently became Chief Justice of Canada. He was joined in the defence by François Xavier Lemieux, a member of the Legislative Assembly of Quebec and future chief justice of the Superior Court of Quebec;

Riel then delivered the first of two lengthy speeches, defending his own actions and affirming the rights of the Métis people. He rejected his lawyer's attempt to argue that he was not guilty by reason of insanity, asserting,

"Life, without the dignity of an intelligent being, is not worth having." Riel defended his use of religious themes, but insisted that all his political actions were aimed at practical results. He denounced the Government of Canada for its complete lack of regard for the peoples and interests of the West. "Although the Province of Ontario is great", he said, "it is not as great as the North West." Robinson then gave the closing address for the Crown. It was brief and low key. His main point was that the defence and Riel were offering two contradictory accounts: "My learned friends must make their choice between their defences. They cannot claim for their client what is called a niche in the temple of fame and at the same time assert that he is entitled to a place in a lunatic asylum." The defence then applied for leave to appeal to the Judicial Committee of the Privy Council in Britain (at that time the highest court of appeal for the British Empire). The Judicial Committee denied leave to appeal.

Риль өзінің іс-әрекеттерін қорғайтын және метистердің құқықтарын бекітейтін екі ұзақ сөйлемінің біріншісін жасады. Ол өзінің адвокатының ақылсыздықтан айып тартпайтынын дәлелдеу әрекетімен келіспеді, оның орнына: "Ақылды жаратылыстың қадір-қасиеті жоқ өмір сүруге тұрған жоқ" деді. Риль діни тақырыптарды қолдануын қорғады, бірақ барлық саяси әрекеттерінің мақсаты практикалық нәтижелерге жету екенін мәлімдеді. Ол Канада үкіметін Батыс халқы мен мүдделеріне ешқандай құрмет көрсетпегені үшін айыптады. "Онтарио провинциясы үлкен болса да, Солтүстік-Батыс сияқты үлкен емес", - деді ол. Содан кейін Робинсон Корольдік тарапынан соңғы сөз сөйледі. Ол қысқа және қарапайым болды. Оның басты аргументі қорғау және Рильдің екі қайшы пікір ұсынғаны болды: "Менің құрметті әріптестерім олардың қорғанысы арасында таңдау жасауы керек. Олар клиенттеріне атақ-даңқ ғибадатханасында орын алуға үміт білдіре алмайды, сонымен бірге ол ақыл-есі дұрыс емес адам деп есептеледі". Содан кейін қорғау Британиядағы Құпия кеңестің сот комитетіне (сол кезде Британ империясының ең жоғары апелляциялық соты) шағымдануға рұқсат сұрады. Сот комитеті апелляциялық шағымды қабылдамады.

Саяси үндеулер

Сонымен қатар, федералды үкіметке кешірім беру туралы көптеген саяси шақырулар жасалды. Премьер-министр Макдональдқа Риелді ағылшын протестанттарының қысымға алған француз католиктерінің азшылығы деп санайтын, көңіл жағдасындағы квебектерден көптеген хаттар мен петициялар келіп түсті. Макдональд саяси қысымға байланысты үкімді жеңілдету үшін араласудан бас тартты және Риел "Квебектегі әрбір иттің оның пайдасына қарығанмен де" асылатынын мәлімдеді.

Атқару

1885 жылғы 16 қарашада қазіргі RCMP оқу академиясы орналасқан жерде, қазіргі RCMP мұра орталығының жанында өлім жазасы орындалды. "Біз Риелді мемлекетке опасыздық жасағаны үшін соттадық", - деді бір қазылар алқасының мүшесі елу жыл өткен соң, "ал ол Скотты өлтіргені үшін дарға асылды". Бұл адвокаттар мен айыпталушы арасындағы айқын дауға байланысты болды. Сот барысында Риелдің адвокаттары оның кеңесін ескермеді және оның өтініштерін қабылдамады (куәлерді өзі сұраққа тарту туралы өтінішті қоса алғанда), тіпті сот процесінің ортасында оны тастап кетумен қорқытты. Джордж Гулет сот процесіне қатысты келесі мәселелер әлі де шешілмегенін айтады: "Риелді айыптап, өлім жазасына кескен 534 жылдық ағылшын заңы. Риелдің өз адвокаттары тарапынан ұшыраған зәбір-зекетер және осы адвокаттардың анық кемшіліктері [sic]. Әділет министрі Александр Кэмпбеллдің премьер-министр Джон А. Макдональдқа жолдаған хаттарында Риел ісіне қатысты заңсыз саяси және сот араласуы ашық көрінеді. Сотталғандардың бірауыздан рақымшылық туралы жасаған ұсынысын премьер-министр Джон А. Макдональд қабылдады ма, жоқ па? Риелді өлім жазасына кесу алдында тексеру үшін медициналық комиссия тағайындалды және Макдональдтың комиссия есептерінде манипуляция, алдау және жалғандық жасауға жасаған айқын тырыстары." Соттың әділдігін дәлелдеу үшін Сальхани былай деді: "Ол сотта сөйлеген сөзінде өзінің ақылсыз екенін жоққа шығарғаны, оның ақылсыздығының ең күшті дәлелі болды".

Мұра

Луи Риелдің соты – Джон Коултердің 1967 жылы Канаданың жүз жылдығына арналған жоба ретінде жазған пьесасы. Регина сауда палатасының тапсырысымен және сот хаттамаларына негізделген бұл пьеса жыл сайын жазда Регина қаласында қойылады, соңғы қойылым 2021 жылы, 55-ші жылдық өндіріс ретінде өтті, осылайша Солтүстік Америкадағы ең ұзақ тарихи драмалық қойылымы атағын алды. 2008 жылдың көктемінде Туризм, саябақтар, мәдениет және спорт министрі Кристин Телл Дак-Лейк поселкесінде: "1885 жылғы Солтүстік-Батыс көтерілісінің 125 жылдығын атап өту – бұл далалық метистер мен бірінші ұлт өкілдерінің үкіметтік күштермен күресі және оның бүгінгі Канаданы қалыптастыруы туралы әңгіме айтуға тамаша мүмкіндік" деп мәлімдеді. Ең бастысы, оның сотынан кейін 135 жылдан астам уақыт өткен соң, Риел Канаданың ең танымал және көп жазылған тарихи тұлғаларының бірі ретінде мойндалды, ол өзінің қарсыласы, премьер-министр Джон А. Макдональдты "айқын басып өтті"; сондай-ақ, Риелдің соты "күнделікті өмірде де әртүрлі мәдени көзқарастар мен бейнелер арасындағы бәсекелестік ретінде жалғасуда".