Жеке меншік жолдар: пайдаға бағытталған, ақылы бағдарламалар. Еуропа, Азия мен АҚШ-та кездеседі. Үкіметтік бақылауға беріледі. Регламент қиындықтар тудыруы мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мемлекеттік емес жол немесе көше
Non government owned road or street
Жекеменшік тас жол – жеке кәсіпорынның пайда табу мақсатында меншіктеп, басқаратын тас жол. Жекеменшік тас жолдар Азия мен Еуропада кең таралған; сондай-ақ, АҚШ-та бірнешеуі тәжірибелік негізде салынған. Әдетте, жекеменшік тас жолдарды қарыз төленгенге дейін белгілі бір кезеңде жол төлемі жинайтын компаниялар салады, одан кейін тас жол мемлекеттік басқаруға беріледі. Бұл үкіметтерге өз бюджеттік шектеулеріне қарамастан, көліктік қажеттіліктерін дереу қанағаттандыруға мүмкіндік береді, сонымен бірге жолдардың мемлекеттік меншігін ұзақ мерзімді перспективада сақтайды. Жекеменшік тас жолдарға кедергі келтіретін фактор – мемлекеттік реттеу бағаның икемділігін шектейді және келіссөздер мен құжаттарды рәсімдеу талаптарын енгізеді, бұл операциялық шығындарды арттырады, сонымен бірге тегін мемлекеттік жолдармен бәсекелесуге мәжбүр етеді. Сонымен қатар, жекеменшік тас жолдарда үкіметтерге тән кейбір артықшылықтар жоқ, мысалы, апаттарға байланысты жауапкершіліктен қорғайтын егемендік иммунитет, жол салу үшін жеке меншікті сатып алуға арналған мәжбүрлі сатып алу құқығы және салықтан босатылған облигациялар шығару мүмкіндігі. Еркін нарықты жақтаушылар еркін нарық жолдарын көбінесе қолдайды, оларды мемлекеттік жолдарға қарағанда қауіпсіз және тиімді деп санайды.
A private highway is a highway owned and operated for profit by private industry. Private highways are common in Asia and Europe; in addition, a few have been built in the United States on an experimental basis. Typically, private highways are built by companies that charge tolls for a period while the debt is retired, after which the highway is turned over to government control. This allows governments to fulfill immediate transportation needs despite their own budget constraints, while still retaining public ownership of the roads in the long term. An obstacle to private highways is that government regulation can stifle price flexibility and introduce negotiation and paperwork requirements that increase operational expenses, while having to compete against free public roads. In addition, private highways lack some advantages that governments have, such as sovereign immunity against liability for accidents, the use of eminent domain power to acquire private property for roads and the ability to issue tax exempt securities. Free market roads are generally advocated by Libertarians, who consider them safer and more cost effective than government operated roads.
Тарих
Федералды көмек көрсету туралы заңда көзделген мемлекетаралық тас жолдар жүйесі федералды қаржыландырылатын, төлемсіз жүйе болды. Саймон Хаким мен Эдвин Блэкстоунның сөзіне сәйкес, "1989 жылы [жеке] тас жолдар АҚШ-тағы 6,1 миллион шақырымдық көшелер мен тас жолдардың барлық 7495 шақырымын, ал мемлекетаралық жүйедегі 44759 шақырымдық тас жолдардың тек 4337 шақырымын құрады". Осы жүйе бойынша мердігерлер жоба үшін пайдаланушы төлемдерінен күтілетін ақша ағынының қазіргі құнына тең сомаға бәсеке ұсынады. Ең төмен баға ұсынған жеңіске жетеді. Боарнет пен ДиМенто бензинге үнемді гибридтердің пайда болуы газ салығы түсімдерінің азаюына себеп болады деп санайды, сондықтан жеке тас жолдар маңыздырақ болады. Көптеген тас жолдар "салу-пайдалану-беру" моделі бойынша салынады, онда меншік құқығы соңында үкіметке өтеді.
The Interstate Highway System provided for in the Federal Aid Highway Act was a federally funded, non toll system. According to Simon Hakim and Edwin Blackstone, "by 1989, [private] roads comprised just 4657 mile (7495 km) of the 3.8 million miles (6.1 million km) of streets and roads in the United States and only 2695 mile (4337 km) out of the 44759 mile (72032 km) of the interstate system." Under this system, contractors would bid an amount equal to the present value of cash flows from user fees they are willing to accept for the project. The lowest bid would win. Boarnet and DiMento believe that private highways will become more important as the rise of gasoline efficient hybrids causes a decline in gas tax revenues. Many highways are constructed under a "build operate transfer" model in which ownership ultimately goes to the government.
Азия
2003 жылға қарай, Гонконг үкіметі бес ақы төлемелі туннельді және бір ақы төлемелі көпірді облигациялар шығару арқылы бағалы қағаздарға айналдыруды жоспарлап отырды. Сондай-ақ, Индияда Карнатака штатындағы Бангалор және Майсур қалалары арасында жеке меншік автожол салынып жатыр. Елдегі көптеген жол жобалары мемлекеттік-жеке серіктестік негізінде жаңартылды, осылайша олар жеке меншік автожолдар сияқты жұмыс істейді. Индонезияда көптеген ақылы жолдар жеке компаниялармен салынып жатыр, ал Бангладеште жеке ақылы жолдар салынуда.
As of 2003, the Hong Kong government was planning to securitize five toll tunnels and a toll bridge through bond issues. India also has a private highway under construction between the two cities of Bangalore and Mysore in the state of Karnataka. A vast number of the country's road projects have been upgraded under a public private partnership, thus operating similar to private highways. In Indonesia, many toll roads are built by private companies, and private toll roads are being built in Bangladesh.
Солтүстік Америка
Мексикада кейбір автомобиль жолдарын жеке компаниялар басқарады. Канадада 108 шақырымдық 407 ETR тас жолы Үлкен Торонто аймағы арқылы провинциялық үкіметпен 99 жылдық жалға алу шарты бойынша жекеменшікпен жұмыс істейді. Бұл тас жолда электрондық төлем жүйесі қолданылады. Көлік құралында төлемдік белгісі (транспондер) жоқ пайдаланушылар автоматты түрде нөмірлік тақтаны тану арқылы анықталады, ал есеп тіркелген нөмірлік тақтаның мекенжайына жіберіледі. АҚШ-та да кейбір жеке тас жолдар бар.
Mexico has some highways operated by private companies. In Canada, the 108 km Highway 407 ETR through the Greater Toronto Area is operated privately under a 99 year lease agreement with the provincial government. The highway uses electronic toll collection. Users who do not have a toll tag (called a transponder) in their vehicle are tracked by automatic number plate recognition, with the toll bill being mailed to the address of the plate on file. There are also some private highways in the United States.
Еуропа
Францияның 11 000 шақырым тас жолының 8 000 шақырымы жеке концессияда. Италияның 3 120 шақырым тас жолы (елдің ақылы жолдарының 56% құрайды) Autostrade Concessioni e Costruzioni Autostrade компаниясының бақылауында. Forbes журналының мәліметінше, "Autostrade 1988 жылы тас жол жүйесін компьютерлендіру арқылы Электрондық дәуірге ерте кірген компания болды". M6 Toll Ұлыбританиядағы алғашқы жеке ақылы тас жол болды. Жоба "43 шақырымдық екі бағытты үш жолақты (қатаң иықпен бірге), 485,5 миллион фунт стерлингтік тас жол" деп сипатталды.
Of the 11,000 kilometers of France's highways, 8,000 km are under private concession. 3,120 kilometers of Italy's highways (comprising 56% of the country's toll roads) are controlled by Autostrade Concessioni e Costruzioni Autostrade. According to Forbes, "Autostrade was an early Electronic Age entry, computerizing to its highway system in 1988". The M6 Toll was the first private toll motorway in the United Kingdom. The project was described by as a "43 km dual three lane (plus hard shoulder), £485.5 million motorway" with six toll stations.