Кіріспе
Sikorsky S 92 – Sikorsky Aircraft компаниясының азаматтық және әскери тікұшақ нарығы үшін салған американдық екі қозғалтқышты, орташа көтергіштікке ие тікұшақ. S 92 Sikorsky S 70 тікұшағының негізінде жасалған және ұшуды басқару және ротор жүйелері сияқты ұқсас бөліктерге ие. H 92 Superhawk – S 92 тікұшағының әскери нұсқасы, ол 22 сарбазды тасымалдауға қабілетті. H 92 іздеу-құтқару және атқарушылардың тасымалы сияқты арнайы міндеттерге бейімделуі мүмкін. CH 148 Cyclone – Канада Корольдік Әуе күштері үшін, Канада Корольдік Теңіз күштерінің теңіз операцияларын қолдау мақсатында әзірленген, кемедегі теңіз тікұшағының нұсқасы. Sikorsky VH 92 – АҚШ Теңіз корпусының Marine One U.S. Президенттік көлік паркін жаңарту үшін әзірленіп жатқан нұсқасы.
The Sikorsky S 92 is an American twin engine medium lift helicopter built by Sikorsky Aircraft for the civil and military helicopter markets. The S 92 was developed from the Sikorsky S 70 helicopter and has similar parts such as flight control and rotor systems. The H 92 Superhawk is a military version of the S 92 in the utility transport role, capable of carrying 22 troops. The H 92 can also be configured for specific missions, including search and rescue and executive transportation. The CH 148 Cyclone is a shipboard maritime helicopter variant developed for the Royal Canadian Air Force to support naval operations of the Royal Canadian Navy. The Sikorsky VH 92 is a variant under development to replace the United States Marine Corps' Marine One U. S. Presidential transport fleet.
Даму
1973 жылғы мұнай дағдарысынан кейін ірі мұнай және газ компаниялары теңізде барлау жұмыстарын күшейтті, осылайша S 92 сияқты жеткілікті мүмкіндіктерге ие ұшақтарға қажеттілік туды. Sikorsky Aircraft компаниясы 1992 жылы жоспарланған тікұшақтың S 92 макетін алғаш рет көрсетті. S 92 1993 жылдан бастап сатылымға ұсынылатын болды, бірақ халықаралық тікұшақ нарығының төмендеуіне байланысты бұл кейінге шегерілді. 1995 жылы Sikorsky халықаралық серіктестермен бірлесіп Team S 92 құрамын құрып, сол жылы Париж әуешолуында тікұшақ бағдарламасын іске қосты. Sikorsky S 92 ұшағын Aerospatiale/Eurocopter Super Puma сияқты азаматтық ұшақтармен бәсекелесу үшін әзірледі. Тікұшақ S 70/H 60 компоненттеріне негізделген динамикалық бөліктері бар жаңа ұшақ корпусын пайдаланады. S 92 алғашқы рейсін 1998 жылдың 23 желтоқсанында Флорида штатының Вест Палм-Бич қаласындағы Sikorsky даму ұшу орталығында жасады. 2000 жылдың шілдесінде Sikorsky S 92 дизайнына өзгерістер енгізетінін хабарлады. #3 прототипінің фюзеляжы пилот кабинасынан кейін 40 см-ге ұзартылды, құйрық тірегі 41 см-ге қысқартылды, ал көлденең стабилизатор құйрық роторына қарама-қарсы сол жақтан құйрық тірегінің табанына оң жаққа орналастырылды. Құйрық бөлігіне енгізілген өзгерістер ұшу сынақтары кезінде анықталған тұрақсыздық мәселесін шешті және ұшақтың Нордикалық стандартты тікұшақ бағдарламасының (NSHP) кемеде сақтауға қойылатын талабын орындауға мүмкіндік берді. Фюзеляждың ұзартылуы және құйрық тірегінің қысқартылуы ұшақтың ауырлық орталығын (АО) алға жылжытты, бұл ұшу кезінде тегіс күйге қол жеткізуге мүмкіндік берді. Ұзартылған фюзеляж үш орындыққа қосымша қатар орнатуға, сондай-ақ іздеу-құтқару (SAR) тапсырыс берушілері үшін үлкен жолаушы есігін орнатуға мүмкіндік берді. Sikorsky келесі екі прототипке де осы өзгерістерді енгізіп, оларды өндіріс стандарты ретінде қабылдады. Кейбір хабарламалар бойынша, бұл өзгерістер шын мәнінде құрылымдық кемшіліктерден туған зақымды жою мақсатында жасалған. S 92 Sikorsky компаниясының Пенсильвания штатындағы Coatesville зауытында құрастырылып, жабдықталады. S 92 2002 жылдың 19 желтоқсанында Федералдық авиация басқармасының (FAA) 29-тармағы бойынша типтік сертификатын, ал 2004 жылдың 8 маусымында Халықаралық еуропалық авиациялық қауіпсіздік агенттігі/Бірлескен авиациялық органдардың (EASA/JAA) сертификатын алды. 2009 жылдың маусым айында Sikorsky Aircraft компаниясы Тата Advanced Systems компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрып, S 92 тікұшақтарын Үндістанда экспорттық және ішкі нарықтар үшін өндіруді жоспарлады. 2010 жылға дейін Хайдарабадта 200 миллион АҚШ доллары көлемінде өндіріс орны іске қосылады. Бастапқыда TASL компаниясы S 92 үшін толық кабиналарды Sikorsky компаниясына жеткізеді. Алғашқы кабина 2010 жылдың қараша айында жеткізілді.
Дизайн
S 92 – екі GE CT7 8A турбошақты қозғалтқышымен жабдықталған көп мақсатты тікұшақ. Оның алюминийден жасалған фюзеляжі және композиттік элементтері бар. Төрт қанатты, толық икемделген композиттік негізгі ротор пернесі Сикорский S 70-нен кеңірек және радиусы ұзақ. Перненің конустық ұшы кері бұрылып, төмен қарай бұрылады, бұл шуды азайтуға және көтеру күшін арттыруға мүмкіндік береді. Ротор жүйесінің көп бөлігі, пернелерден басқа, титаннан жасалған. S 92 активті дірілді басқару жүйесімен жабдықталған, ол діріл датчиктері мен конструкциялық орнатылған күш генераторларын пайдаланып, ұшу жайлылығын арттырады және сертификаттау талаптарынан төмен акустикалық деңгейлерді қамтамасыз етеді. Норвегияның Flymedisinsk институты жүргізген 2008 жылғы зерттеуде S 92-нің діріл деңгейі Eurocopter EC225 Super Puma-дан 42 пайызға жоғары екені анықталды; Сикорский бұл нәтижеге келіспеді, зерттеуде олардың ең соңғы дірілге қарсы технологиясы қолданылмағанын мәлімдеді. 2011 жылдың ақпан айында Норвегия газетінің сайтында жарияланғандай, шу мен діріл деңгейі денсаулыққа қауіпті болуы мүмкін, құлақтағы шу мен жүрек ауруларын тудыруы мүмкін. Тікұшақтың дизайнына ақауларға төзімділік, құс соққысынан қорғану және қозғалтқыштың жарылуын болдырмау сияқты қауіпсіздік шаралары енгізілген. FAA FAR 29 ережесіне сәйкес FAA сертификаттау кеңесі S 92-ні "дүниедегі ең қауіпсіз тікұшақ" деп атады. S 92 негізгі беріліс қорабындағы май қысымының жоғалуына қатысты Федералдық авиация ережелерінің "құрғақ" талаптарына толыққанды жауап бере алмады, бірақ мұндай жағдайдың болу ықтималдығы төмен болғандықтан, ерекше рұхсат алып сертификатталды; бұл 2009 жылы Cougar Helicopters рейсі 91-нің апатқа ұшырауына себеп болған факторлардың бірі болды.
Жарыстар
Сикорски H 92 іздеу және құтқару нұсқасын 2006 жылы басталған АҚШ Әуе күштерінің CSAR X жауынгерлік іздеу және құтқару бәйгесіне ұсынды. Оның бәсекелестері AgustaWestland EH101 және HH 47 болды, бірақ 2012 жылдың желтоқсанына дейін қалған барлық өндірушілер жарыстан шықты. “Flight International” журналы Сикорскинің MH 60 арнайы операциялар тікұшағының нұсқасын ұсынуын күтеді. Сикорски компаниясы NHIndustries NH90 компаниясының «Nordic Standard Helicopter Programme» бағдарламасындағы басым жеткізуші статусын сот арқылы шайқасып, ашық конкурс өткізілді. Сикорски S 92 Норвегияның 2015 жылы Royal Norwegian Air Force Westland Sea King Mk.43B тікұшағын алмастыру жоспарланған «Норвегияның кез келген ауа райындағы іздеу және құтқару тікұшағы» (NAWSARH) конкурсына үміткер ретінде қатысты. NAWSARH келісімшартына 10-12 тікұшаққа AgustaWestland AW101, Bell Boeing V 22 Osprey, Eurocopter EC225 және NHIndustries NH90 да үміткер болды. V 22 2012 жылы жарыстан шығарылды. S 92 2013 жылдың шілдесінде бәйгеден алынып тасталды, ал кейіннен AgustaWestland 16 AW101 тікұшағына тапсырыс алып жеңіске жетті. 2010 жылдың ақпанында Ұлыбритания 40 Sea King іздеу және құтқару тікұшағын 25-30 S 92 тікұшағымен алмастыру үшін 6 миллиард фунт стерлингтік келісім бойынша S 92 тікұшағын таңдады; бірақ, кейін таңдалған жеткізуші Сотерияның ұсынысындағы бұзушылықтарға байланысты одан бас тартты. Содан кейін Ұлыбритания үкіметі Bristow Group компаниясымен 10 базадан 11 S 92 (және 11 AW189) тікұшағын пайдалануға 2,5 миллиард фунт стерлингтік келісім жасады. Ирландияның жағалау күзеті 2012 жылдан бастап Sikorsky S 61N паркін S 92 тікұшағымен алмастырды. Тікұшақтарды CHC Helicopter компаниясы басқарады. 2016 жылы Statoil компаниясымен келісімшарт бойынша құлаған Eurocopter EC225 Super Puma тікұшағының трагедиясынан кейін, компания бұл үлгіні енді пайдаланбайтынын және өз қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін Sikorsky S 92 тікұшағын қолданатынын мәлімдеді, сондай-ақ, CHC Helikopter Service сияқты келісімшартты операторлар осындай жабдықты пайдалануға міндетті болады.
S-92A
S 92A – азаматтық нұсқасы және бірнеше нұсқада қолжетімді. Азаматтық тасымалдау нұсқасы 19 жолаушыға арналған, ұшақ салонымен жабдықталған. Көмекші тасымалдау нұсқасы 22 орындықтан тұрады, олар екі жаққа қаратылған, ал кабинаның толық ені бойынша артқы рампасы бар. Кабинаның ішкі кеңістігі үш әуе компаниясы стандартындағы LD3 жүк контейнерін орналастыру үшін де конфигурациялануы мүмкін. Артқы рампа бөлімінде қосымша жүк салуға арналған орын бар. Әзірлеу кезінде бұл модель S 92C Helibus деп аталды.
H-92 Суперхок
H 92 Superhawk – S 92 әскери түрі. Ол АҚШ Әуе күштеріне, Теңіз жаяу әскерлері корпусына және Жағалау күзетіне көрсетілді. H 92 ұшағында жоғары қуатты GE CT7 8C қозғалтқыштары орнатылған, ал S 92-ден айырмашылығы, оны сым арқылы басқару жүйесімен жабдықталған. Іздеу және құтқару түрінде орындықтарға, жарақаттанушыларды тасымалдауға арналған төсектерге, қосымша отын бактарына және SAR төтенше жағдай жабдықтарына орын қарастырылған. 2004 жылдың шілдесінде H 92 Superhawk Канаданың Теңіздік тікұшақ бағдарламасы (MHP) аясында CH 148 Cyclone деп таңдалды. Канада 2004 жылдың қараша айында 28 тікұшаққа тапсырыс берді. Бағдарлама бірнеше рет кешіктірілді. 2019 жылдың қараша айына дейін он тоғыз CH 148 Cyclone тікұшағы жасалып, Канада үкіметіне тапсырылды және қабылданды. Канада әскері 2018 жылдың маусым айында алғашқы операциялық мүмкіндікке қол жеткізгенін мәлімдеді және 2022 жылға дейін толық операциялық мүмкіндікке ие болуды күтеді.
VH-92
S 92A нұсқасы, VH 92 деп белгіленеді, АҚШ Президентін тасымалдау үшін келесі Marine One болады.
Ерекше оқиғалар мен оқиғалар
2 шілде 2008 жылы Австралиядағы мұнай платформасына қызмет көрсеткен S 92A тікұшағы май сорғысының бұрандаларының сынуына байланысты қорапша майының қысымын жоғалтып, шұғыл қонуға мәжбүр болды. Осы оқиғаға байланысты Sikorsky компаниясы титан қорапша бұрандаларын болат бұрандалармен алмастыру туралы хабарлама жариялады. Cougar Helicopters S 92 тікұшағына бұл жөндеу келесі жылы апатқа ұшырар алдында жасалмаған еді. 19 шілде 2008 жылы Rev. Сун Мён Мун Оңтүстік Кореяда апатқа ұшырады. Тікұшақ нашар ауа-райында ұшып бара жатып, төбеге құлап түсті. Апаттағы 16 адам жеңіл жарақат алды. 12 наурыз 2009 жылы Cougar Helicopters рейсі 91, Cougar Helicopters компаниясына тиесілі S 92A тікұшағы, 18 жолаушы мен экипаж мүшелерін алып, Ньюфаундленд жағалауындағы мұнай платформаларына бағытталғанда суға құлап, батып кетті. Солтүстік Атлантикадан бір адам ауыр жарақатпен құтқарылды, ал қалғандары қаза тапты. Апаттың 16 себебі анықталды. Басты себебі – әлі болатқа алмастырылмаған титан қорапша бұрандаларының сынуы немесе зақымдануы болды. 28 желтоқсан 2016 жылы CHC Helicopter компаниясымен жұмыс істейтін S 92 (тіркеу нөмірі G WNSR, сериялық нөмірі 920250) тікұшағы Солтүстік теңіздегі екі мұнай орнатылысы арасындағы әдеттегі шаттл рейсі кезінде "күтпеген басқару жауаптарына" тап болды. Ұшқыштар West Franklin платформасына шұғыл қону жасады. Қону кезінде тікұшақ тікұшақ алаңында айналып, дөңгелектері мен роторлық қанаттарына зақым келтірді. Тікұшақ алаңы да шұғыл қону кезінде зақымдалды. 9 қаңтар 2017 жылы Sikorsky компаниясы құйрық роторлары тексерілгенге дейін барлық S 92 тікұшақтарын жерге отырғызу туралы хабарлама жариялады. Тексеру жұмысына шамамен 11 сағат жұмыс уақыты қажет. Авиациялық апаттарды тергеу бюросы 11 қаңтар 2017 жылы құйрық роторының биіктік өзгерту білігінің арқауының тоқтағанын хабарлады. Арқаудың қатты қызу және тозу белгілері байқалды. Арқаудың бұзылуы құйрық роторының сервоприводын зақымдады. Құйрық роторының сервоприводына келген зақым құйрық роторының басқаруын жоғалтуға себеп болды. Денсаулықты және пайдалануды бақылау жүйелері ақауды ұшудан бір күн бұрын анықтаған, бірақ техникалық қызметкерлер оны жойған жоқ. 14 наурыз 2017 жылы Ирландияның батыс жағалауында төрт экипаж мүшесімен бірге Ирландияның жағалау күзетімен келісімшарт бойынша жұмыс істейтін CHC Helicopter компаниясының S 92 тікұшағы апатқа ұшырады. Бастапқыда үш экипаж мүшесі жоғалып кеткен. Капитан Дара Фицпатрик судан құтқарылды, бірақ кейін ауруханада қайтыс болды. Тікұшақ нашар ауа-райында картада көрсетілмеген аралға құлады. Тікұшақтың фюзеляжы табылды. Капитан Марк Даффидің денесі 26 наурызда тікұшақтың кабинасынан табылды. 28 ақпан 2024 жылы Норвегияның Берген қаласының батысында Bristow Group S 92 іздеу-құтқару тікұшағы алты экипаж мүшесі мен жолаушысымен бірге апатқа ұшырады.