Кіріспе
1962 жылы Ұлттық қақтығыс кезінде пайда болған американдық тандемді роторлы тікұшақ. Boeing CH 47 Chinook – бастапқыда американдық Vertol компаниясы әзірлеген, қазір Boeing Defense, Space & Security компаниясы өндіретін тандемді роторлы тікұшақ. «Чинук» атауы Орегон және Вашингтон штаттарындағы Чинук тайпасынан алынған. «Чинук» тікұшағы алғашқыда Vertol компаниясымен 1957 жылы Vertol Model 107 немесе V 107 деп аталған жаңа тандемді роторлы тікұшақ жобасы ретінде әзірленді. Сол кезде АҚШ Армиясы поршеньді қозғалтқышты Sikorsky CH 37 Mojave тікұшағын газ турбиналық жаңа тікұшақпен алмастыру ниетін білдірді. 1958 жылдың маусым айында АҚШ Армиясы Vertol компаниясынан YHC 1A белгісімен бірнеше V 107 тікұшағын тапсырыс берді. Сынақтан өткен соң, армияның кейбір шенеуніктері оны шабуылдық миссиялар үшін тым ауыр, ал көліктік мақсаттар үшін тым жеңіл деп санады. YHC 1A жетілдіріліп, АҚШ Теңіз корпусының CH 46 Sea Knight тікұшағы ретінде қабылданып, ал Армия ауыр көліктік тікұшақ іздеді және V 107-нің кеңейтілген түрін Vertol Model 114 белгісімен тапсырыс берді. Бастапқыда YCH 1B деп аталған, 1961 жылдың 21 қыркүйегінде өндіріске дейінгі роторлы ұшақ алғашқы ұшуын жасады. 1962 жылы HC 1B тікұшағы CH 47A деп қайта аталды. «Чинук» тікұшағында әртүрлі жүктерді тиеудің бірнеше тәсілі бар: фюзеляждың бірнеше есіктері, фюзеляждың арт жағындағы кең жүк түсіру пандусы және астыңғы жүктерді тасымалдауға арналған үш сыртқы ілгек. 1962 жылы пайдалануға берілген кезде ең жоғары жылдамдығы шамамен 50 км/сағ болатын бұл тікұшақ, сол кездегі басқа тікұшақтардан (жедел және шабуылдық) едәуір жылдам болды және қазіргі таңда АҚШ армиясының ең жылдам тікұшақтарының бірі саналады. «Чинук» тікұшағының жақсартылған және қуаттырақ нұсқалары да әзірленді. Олардың ішіндегі ең маңыздысы – 1982 жылы пайдалануға берілген CH 47D. CH 47C стандартынан жасалған жақсартуларға жаңартылған қозғалтқыштар, композиттік роторлық жүйелер, жұмыс жүктемесін азайту үшін қайта жобаланған кабина, жақсартылған және қосымша электр жүйелері мен авионика, сондай-ақ жаңа ұшуды басқару жүйесі кірді. Бұл тікұшақ 1960 жылдардың басында Lockheed C 130 Hercules жүк ұшағымен бірге әзірленген және 60 жылдан астам уақыт бойы өндірісте және жедел қызметте тұрған сирек ұшақтардың бірі болып табылады. Тікұшақтың әскери нұсқасы әлемнің көптеген елдеріне экспортталды. АҚШ Армиясы және Ұлыбритания Корольдік әуе күштері (Боинг Чинук (Ұлыбританиялық нұсқаларына қараңыз)) оның ең ірі пайдаланушылары болып табылады. «Чинук» тікұшағының азаматтық нұсқасы – Boeing Vertol 234. Ол азаматтық операторлармен жолаушылар мен жүк тасымалына, сондай-ақ әуедегі өрт сөндіруге, орман шаруашылығына, құрылыс және мұнай өндіру салаларын қолдауға пайдаланылады.
Бастапқы дамуы
1956 жылдың соңында АҚШ Армиясы поршеньді қозғалтқыштармен жұмыс істейтін Sikorsky CH-37 Mojave тікұшағын жаңа газ турбиналық тікұшақпен алмастыру ниетін жариялады. Турбиналық қозғалтқыштар UH-1 "Хьюи" тікұшағының маңызды конструкциялық ерекшелігі болды. 1958 жылдың қыркүйегінде өткен жобалау конкурсын қорытындылаған армия мен әскери-әуе күштерінің бірлескен комиссиясы Vertol компаниясы құрастырған орта көліктік тікұшақты сатып алуды ұсынды. Алайда, толыққанды дамытуға қажетті қаржы сол кезде қолжетімді болмады және армия жобалау талаптары бойынша шешімін қабылдау қиындыққа тап болды. Армия авиациясының кейбір өкілдері жаңа тікұшақтың жеңіл тактикалық көлік ретінде жұмыс істеуі керек деп есептеді, бұл оның Piasecki H-21 және Sikorsky H-34 тікұшақтарының міндеттерін алмастыруына және шамамен 15 сарбазды (бір бөлімше) тасымалдауға мүмкіндік беруіне бағытталған еді. Армия авиациясының тағы бір тобы жаңа тікұшақтың әлдеқайда ірі болуын қалаған, оның үлкен артиллериялық жүктемелерді тасымалдауына және жаңа MGM-31 "Першинг" зымыран жүйесін орналастыруға жеткілікті ішкі кеңістігі болуына ықылас білдірді. 1958 жылдың маусым айында АҚШ Армиясы Vertol компаниясымен шағын партияда роторлы ұшақтарды сатып алу бойынша келісімшарт жасады, оған YHC-1A деген белгі берілді. Бұйрық бойынша YHC-1A тікұшағы 20 сарбазға дейін тасымалдай алатын еді. Соның нәтижесінде армия Vertol компаниясына V-107 тікұшағының кеңейтілген нұсқасын жасауға тапсырыс берді, ол компания ішінде Model 114 деп белгіленді және HC-1B деген атау алды. 1961 жылдың 21 қыркүйегінде Boeing Vertol YCH-1B тікұшағының алғашқы сынақ ұшуы өтті. 1962 жылы HC-1B тікұшағы 1962 жылғы АҚШ-тың үш түрлі әскерлік авиациялық жүйесінің номенклатурасы бойынша CH-47A деп қайта аталды, сондай-ақ ол Тынық мұхитының солтүстік-батыс жағалауындағы Чинук тайпасының атымен "Чинук" деп аталды. CH-47 тікұшағы екі турбовалды қозғалтқышпен жабдықталған, олар тікұшақтың артқы тірегінің екі жағына орнатылған және жетекті біліктер арқылы роторлармен байланысқан. Бастапқы үлгілер әрқайсысы Lycoming T55 қозғалтқыштарымен жабдықталған. Роторлардың қарама-қарсы айналуы антитоқ роторының қажеттілігін жояды, бұл барлық қуатты көтеру және итеру үшін пайдалануға мүмкіндік береді. Роторлардың кез келгенінің көтеру күшін реттеу мүмкіндігі жүкті көтеру және түсіру кезінде маңызды болатын ауырлық орталығының өзгеруіне сезімталдықты азайтады. Белгілі бір нүктеде тоқтағанда, екі роторлы тікұшақ бір роторлы тікұшаққа қарағанда салмақ қосылғанда немесе алынғанда, мысалы, сарбаздар арқанмен түскенде немесе көтерілгенде немесе басқа жүк түсірілгенде тұрақтырақ болады. Егер бір қозғалтқыш істен шықса, екіншісі екі роторды да қозғалта алады. "Чинук" тікұшағының өлшемдері "Хьюи" тікұшағының өсуімен және армия тактиктерінің бастапқы шабуылдарды бөлімшелерге негізделген құрылыммен жүргізу талабымен тікелей байланысты болды. Армия "Хьюи" және "Чинук" тікұшақтарын дамытуға мүдделі болды, бұл олардың әуе мобильдігін арттыруға ықпал етті. Соңғы буын CH-47F болып табылады, ол техникалық қызмет көрсетуді азайтуға, цифрлық басқару жүйесіне және екі Honeywell қозғалтқышына жаңартулар енгізген. "Чинук" тікұшағының коммерциялық нұсқасы, Boeing Vertol Model 234, бүкіл әлемде орман шаруашылығында, құрылыста, орман өрттерін сөндіруде және мұнай өндіру операцияларын қолдауда қолданылады. 2006 жылдың желтоқсан айында Columbia Helicopters Inc компаниясы Boeing компаниясынан Model 234 үлгісінің типтік сертификатын сатып алды. "Чинук" тікұшағын АҚШ-тан тыс компаниялар да құрастыруға лицензия алды, мысалы, Италиядағы Agusta (қазір AgustaWestland) және Жапониядағы Kawasaki компаниялары.
Вьетнам соғысы
Армия ақырында стандартты орта көлік тікұшағы ретінде үлкен "Чинук" ұшағын таңдады, ал 1966 жылдың ақпанына қарай 161 ұшақ армияға жеткізілді. 1-ші кавалерия дивизиясы 1965 жылы келген кезде өзінің органикалық "Чинук" батальонын (үш "Чинук" ротасы) алып келді, ал 147-ші авиациялық орта вертолет ротасы 1965 жылдың 29 қарашасында Вьетнамға келді. Бұл соңғы рота бастапқыда 1-ші жаяу әскер дивизиясына тікелей қолдау көрсетті. CH 47 экипаждары әр алдыңғы есіктің алдына M60 пулеметін орнатуды тез үйренді. Кейде олар жүк есігінің артқы жағында М2 пулеметін орнатып, атуды жүзеге асыратын. Вьетнамдағы ең керемет миссиясы – "Чинук" арқылы артиллерия батареяларын басқа жолмен қолжетімді емес қауіпті таулы орындарға орналастыру және оларды үлкен мөлшерде оқ-дәрімен қамтамасыз ету болды. Мүмкін, "Чинук" ұшағының ең тиімді пайдалануы – басқа ұшақтарды құтқару болды. Соғыстың ең қарқынды кезеңінде АҚШ армиясының Вьетнамда 21 "Чинук" ротасы болды. Ұшқыштар CH 47A-ның беріліс жүйесі екі газ турбинасын толық қуатымен жұмыс істей алмайтынын, ал жоғары ылғал мен жылу төменгі жерлерде максималды көтеруді 20%-дан астамға, ал таулы жерлерде 30%-ға азайтатынын анықтады. 1968 жылы CH 47B-де күштірек, жақсартылған беріліс және күшейтілген фюзеляждар пайда болды, бірнеше айдан кейін CH 47C пайда болды. Вьетнамдағы CH 47 ұшақтары, әдетте, өзін-өзі қорғау үшін ұшақтың екі жағында бір 0,308 дюймдік (7,62 мм) M60 пулеметпен қаруланды, ал ротордың қақпақтарына оқ атуды болдырмау үшін тоқтатулар орнатылды. Сондай-ақ, қозғалтқыштың сенімділігін арттыру үшін шаң сүзгілері қосылды. АҚШ пен Оңтүстік Вьетнам флоттарының 750-ге жуық "Чинук" тікұшақтарынан 200-ге жуығы ұрыс кезінде немесе соғыс кезіндегі жедел апаттарда жоғалған. АҚШ армиясының CH 47-лері 1-Австралиялық арнайы топқа қажеттілік бойынша қолдау көрсетті. Төрт CH 47 бронь және жетілдірілген қозғалтқыштармен ACH 47A-ға айналдырылды. Оның қарулануы екі M24A1 20 мм-лік қанат, бір мұнарасы 40 мм-лік автоматты граната шығарушы, бес .50 пулемет және екі қару модулі XM159B / XM159C 70 мм-лік зымыран шығарушы немесе 7.62 мм-лік мини-пулеметтер. 1966 жылы Вьетнамға келіп, алты ай бойы Ан Хе әскери әуеайлағында сынақтан өтті. Олар ұрыста жақсы жұмыс істеді, бірақ олардың жоғары техникалық қызмет көрсету шығындары және әскер мен жүк тасымалында пайдалану сұранысы күшті болды. Үш АХ-47 ұшағы жоғалды. Бір ұшақ CH 47 ұшағымен соқтығысқан. Екіншісі 20 мм-лік пулдағы ұстап тұру шынайы шайқалып, алдыңғы ротордың қақпақтары арқылы өз қаруы атып түскен кезде құлаған. Үшіншісі жаудың отына ұшырап, экипаж қашып кеткеннен кейін жау миномет раундысымен жойылған.
Иран
1970 жылдары АҚШ пен Иран арасындағы қарым-қатынас тығыз болды, оның нәтижесінде Иран қарулы күштері американдық әскери ұшақтарды, ең әйгілісі F-14 Tomcat-ты модернизация бағдарламасы аясында пайдалана бастады. Boeing және Agusta арасындағы келісімге сәйкес, 1971 жылы Иран Императорлық Әуе күштері 20 Agusta CH-47C тікұшағын сатып алды. 1972 мен 1976 жылдар аралығында Иран армиясының әскери авиациясы Agusta компаниясынан 70 CH-47C тікұшағын сатып алды. 1978 жылдың соңында Иран Elicotteri Meridionali компаниясына тағы 50 тікұшаққа тапсырыс берді, бірақ төңкерілгеннен кейін бұл тапсырыс дереу күшін жойды; Иранның бірнеше рет сұрауымен олардың 11-і жеткізілді. 1978 жылғы Иранның "Чинук" тікұшағын атып түсіру оқиғасында төрт ирандық CH-47C Түрікменстан әскери округінің аумағындағы советтік әуе кеңістігіне еніп кетті. Олар МиГ-23М истребителімен тоқтатылды, оның нәтижесінде бір CH-47 атып түсіріліп, сегіз экипаж мүшесі қаза тауып, екінші тікұшақ жерге қонды. 1979 жылы Иран күрд бүлікшілеріне қарсы күресте "Чинук" тікұшақтары қолданылды. Иран-Ирак соғысы кезінде Иран АҚШ-тан сатып алынған жабдықтарын кеңінен пайдаланды және 1980-1988 жылдар аралығында кем дегенде сегіз CH-47 тікұшағын жоғалтты, әсіресе 1983 жылдың 15 шілдесінде болған қақтығыста, ирактық Mirage F1 истребителі майданға әскер тасымалдап бара жатқан үш ирандық "Чинук" тікұшағын жойды. 1982 жылдың 22 наурызында, соғыстың маңызды операциясы – "Фатх-ол-Мобин" операциясында, ирандық "Чинук" тікұшақтары ирактық шеп сызығының артына қонды, артиллерияны басып тастап, ирактық штабты басып алды; бұл шабуыл ирак әскерлерін күтпеген жерден шақырды. Иранға қару-жарақ ембаргосы салынғанмен, ол "Чинук" паркін жұмыс істеуге үлгерді. Panha компаниясы кейбір "Чинук" тікұшақтарын қайта құрды. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, Иранда 20-45 "Чинук" тікұшағы қолданыста болды.
Ливия соғыстары
1976 жылы Ливия Әуе күштері 24 итальяндық CH 47C тікұшағын сатып алды, олардың 14-і 1990 жылдары Ливия армиясына берілді. Ливия Әуе күштері CH 47 паркін басқару үшін батыстық ұшқыштар мен техниктерді тартты. Ливиялық "Чинук" тікұшақтары 1980 жылдары Ливия жер күштерін жабдықтау үшін Чадқа көлік және қолдау миссияларын орындады. "Чинук" кейде Ливияның арнайы күштерін Солтүстік Чадтағы шабуыл операцияларында тасымалдау үшін қолданылды. 2002 жылы Ливия 16 тікұшақты Біріккен Араб Әмірліктеріне сатты, себебі Батыс эмбаргосы және қаражаттың жетіспеуіне байланысты оларды күтіп ұстау қиын болды. БАӘ-ға жасалған сауда 939 миллион долларлық пакетті құрады, ол жабдықтарды, бөлшектерді және оқытуды қамтыды. 2011 жылы басталған Ливия азаматтық соғысы кезінде қанша CH 47 тікұшағы әлі де бар екені немесе қызмет ететіні белгісіз.
Фолкленд соғысы
Чинук 1982 жылы Фолкленд соғысы кезінде Аргентина және Ұлыбритания тарапынан қолданылды. Аргентина әуе күштері мен Аргентина армиясы әрқайсысы екі CH 47C тікұшағын жұмылдырды, олар көлік жұмыстарында кеңінен пайдаланылды. Армияға тиесілі тікұшақтардың бірі RAF GR3 Harrier ұшағының 30 мм оқтарымен жерде жойылды, ал екіншісі британдықтар тарапынан басып алынып, соғыстан кейін қайта қолданылды. Аргентина әуе күштеріне тиесілі екі тікұшақ та Аргентинаға оралды және 2002 жылға дейін пайдалануда болды. 1982 жылдың 25 мамырында «Атлантик Конвейер» Аргентинаның «Супер Этендард» ұшағынан атылған «Exocet» зымырасының соққысына ұшырағанда үш британдық «Чинук» тікұшағы қирады. Фолкленд аралдарында бір рет 81 сарбазды тасыған «Браво Ноябрь» атымен белгілі британдық «Чинук» тікұшағы ғана аман қалды. 2022 жылдың сәуір айынан бері ол Корольдік әуе күштері мұражайында (Косфорд) қойылған.
Ауғанстан мен Ирак соғыстары
1990-91 жылдардағы "Шөлдегі қалқан" операциясы және одан кейінгі "Шөлдегі дауыл" операциясы кезінде әртүрлі мемлекеттердің шамамен 163 CH 47D тікұшағы Сауд Арабиясына, Кувейтке және Иракқа жөнелтілді. CH 47D Ауғанстандағы "Тұрақты бостандық" операциясы мен Ирактағы "Ирак бостандығы" операциясында кеңінен қолданылды. "Чинук" тікұшақтары әуе шабуылдарына қатысады, әскерлерді бекіністерге жеткізеді, содан кейін тағам, су және оқ-дәрі жеткізеді. Бұл тікұшақ Ұлыбритания қарулы күштерінде жарақат алғандарды эвакуациялау үшін таңдалып алынады. Соғыс аймақтарында, әдетте, AH 64 Apache сияқты шабуылдық тікұшақтармен бірге ұшып, қорғалады. Оның көтеру қабілеті Ауғанстанның таулы аймағында ерекше бағалы, себебі биіктік пен температура UH 60 Black Hawk сияқты тікұшақтардың қолданылуын шектейді; мәлімдемеге сәйкес, бір "Чинук" тікұшағы әуе шабуыл көлігі рөлінде бес UH 60 тікұшағын алмастыра алады. Ұлыбритания, Италия, Нидерланды, Испания, Канада және Австралияға тиесілі "Чинук" тікұшақтары Ауғанстан соғысына қатысты. "Чинук" көне болғанына қарамастан, оның жоғары сенімділігі мен Ауғанстан сияқты қиын жағдайларда жұмыс істеу қабілетінің арқасында әлі де үлкен сұранысқа ие. 2011 жылдың мамыр айында Забул провинциясында Австралия армиясына тиесілі CH 47D тікұшағы апатқа ұшырап, бір адам қаза тауып, бесеуі аман қалды. Тікұшақты табу мүмкін болмады және ол сол жерде жойылды. Бұл шығынды өтеу үшін ADF флотына екі бұрынғы АҚШ армиясының CH 47D тікұшағы қосылды, олардың 2016 жылы CH 47F енгізілгенге дейін қызмет ететіні күтілуде. 2011 жылдың 6 тамызында Кабул маңында "Чинук" тікұшағы апатқа ұшырап, барлығы 38 адам қаза тапты. Хабарларға сәйкес, "Чинук" тікұшағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бір тобына көмек көрсетуге тырысқан кезде Талибан жасаған зымыранға түсірілген. Қаза тапқан 38 адамның ішінде 22 әскери-теңіз арнайы күштерінің операторы, бес АҚШ армиясының авиация сарбазы, үш АҚШ әуе күштерінің арнайы операциялар қызметкері және жеті Ауған Ұлттық Армиясының коммандосы болды. Апатта азаматтық аудармашы мен АҚШ әскери қызметтік иті де қаза тапты. Бұл апат "Тұрақты бостандық" операциясы кезіндегі ең ірі трагедия болып есептеледі. АҚШ күштері үшін бұған дейінгі ең үлкен бір күндік шығын 2005 жылдың маусым айында Кунар провинциясындағы Кабул маңында құлаған "Чинук" тікұшағына қатысты, онда 16 адамнан тұратын АҚШ арнайы операциялар тобы барлығы қаза тапқан. "Чинук" тікұшақтары 2021 жылы Ауғанстандағы әскери операциялардың аяқталуына байланысты Кабул әуе көпіріне қатысты.
Апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету
"Чинук" ұшағының ірі көлемдегі, ілініп тасымаланалатын жүктерді тасымалдау мүмкіндігі табиғи апаттардан кейін жедел көмек көрсетуде маңызды рөл атқарды. Көптеген операторлар гуманитарлық көмек көрсету үшін өздерінің "Чинук" парктерін шетелдегі қиын жағдайға тап болған елдерге жөнелтті. 2004 жылғы Азиядағы цунамиден кейін Сингапур Республикасы Әуе күштері көрші Индонезиядағы көмек жұмыстарына өздерінің "Чинук" ұшақтарын пайдаланды; сондай-ақ, 2005 жылғы Кашмир жер сілкінісінен кейін Корольдік Әуе күштері солтүстік Пәкістанға бірнеше "Чинук" ұшағын жөнелтіп, қалпына келтіру жұмыстарына көмектесті. Сол кездегі президент Джордж Буш әскери күштерге көмек көрсетуді бұйырды. "Чинук" ұшақтары президенттің бұйрығынан кейін бір күн өткен соң, апат аймағынан тыс орналасқан Майами Опа-Локка атқарушы әуежайына келді. Бастапқыда, олар Хоумстед және Флорида-Сити үстінен кең айналым жасап, өздерінің қатысуын жариялады, бұл тәртіпсіздік пен тонауды тоқтатуға көмектесті. "Чинук" ұшақтары бастапқыда Опа-Локкадан күніне он екі рейс жасады, бірақ уақыт өте келе рейстер саны артты, көбінесе Хоумстед және Опа-Локка әуе базаларындағы тарату операцияларын қолдады, сондай-ақ ішкі сақтау арқылы көмек жүктерін жеткізді, ілмелі жүктерді пайдаланбады. Бұл екі ондаған тарату орталығы мен жүк көліктеріне көмектесті, себебі құлаған ағаштар мен электр сымдарының кесірінен ең зардап шеккен аймақтарға жүк көліктері жетпейді. Олар шамамен үш апта бойы күн сайын апат аймағындағы жабдықтар мен қызметкерлерді, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдары мен үкімет шенеуніктерін, оның ішінде сол кездегі конгрессмен Билл Нельсонды тасымалдады. Нәтижесінде, "Чинук" ұшақтары аймақтағы 64 тарату пунктін жабдықтап, шұғыл көмек кезеңі аяқталғанға дейін 1,2 миллион фунт жабдық тасымалдады. Ұшқыштарды жоғары радиация деңгейінен қорғау үшін әрбір "Чинук" ұшағының еденіне қорғасын плиталар орнатылды. Мұндай шараларға қарамастан, ұшқыштар реакторлардан қашықтықты сақтауға және аудандағы ұшу уақытын 45 минуттан асырмауға тиіс болды, артық радиацияға ұшырамас үшін.
Басқа операциялар мен рөлдер
2023 жылдың сәуірінде бірнеше "Чинук" тікұшақтары арнайы күштермен бірге Суданның Хартум қаласындағы АҚШ елшілігін эвакуациялауды жүзеге асырды. (Сонымен қатар, Судандағы соғыс (2023 – қазіргі уақытқа дейін)). "Чинук" тікұшақтары MINUSMA үшін Малиге жөнелтілді. Қызметке енгізілген сәттен бастап, "Чинук" медициналық эвакуация, апат салдарынан көмек көрсету, іздеу-құтқару операциялары, ұшақтарды құтқару, өрт сөндіру және ауыр құрылыс жұмыстарына көмек көрсету сияқты әртүрлі қосымша міндеттерді орындап келеді. 2020 жылдың ақпан айында Үндістан Әуе Күштері Қытай және Пәкістанмен шекарада дислокацияланған Үндістан күштеріне көмек көрсету үшін Ладак және Сиачен мұздықтары сияқты аймақтарда "Чинук" тікұшақтарын пайдалана бастады. Сондай-ақ, Үндістанның Ғарыш зерттеулер ұйымы өзінің қайта пайдалануға болатын ұшыру құралы технологиясын демонстрациялау бағдарламасын дамыту барысында Үндістан Әуе Күштерінің "Чинук" тікұшақтарын пайдаланды. "Чинук" тікұшақтары RLV LEX 01 және RLV LEX 02 сынақтарында сәйкесінше 2023 жылдың 2 сәуірі мен 2024 жылдың 22 наурызында екі сынақ үлгісін әуеден түсірді.
CH-47F тапсырыстары
2007 жылдың ақпанында Нидерланды Корольдік Әуе күштері CH 47F үлгісінің алғашқы халықаралық тапсырыс берушісі болды, бұл олардың Chinook тікұшақтарының паркін 17-ге дейін кеңейтті. 2009 жылдың 10 тамызында Канада Канада Құралды Күштері үшін 15 кеңейтілген және жаңартылған CH 47F тікұшағын сатып алуға келісім жасады, кейіннен 2013–2014 жылдары олар CH 147F канадтық белгісімен жеткізілді. 2009 жылдың 15 желтоқсанында Ұлыбритания өзінің болашақ тікұшақ стратегиясын жариялады, онда 2012 жылдан бастап 24 жаңа CH 47F тікұшағын сатып алу көзделген. Австралия 2010 жылдың наурыз айында 2014–2017 жылдар аралығында өзінің алты CH 47D тікұшағын алмастыру үшін жеті CH 47F тікұшағын тапсырыс берді. 2015 жылдың қыркүйек айында Үндістан 15 CH 47F Chinook тікұшағын сатып алуды мақұлдады. 2016 жылдың 7 қарашасында Сингапур 1994 жылдан бері пайдаланылып келе жатқан ескі Chinook тікұшақтарын CH 47F үлгісімен алмастыратынын хабарлады, бұл Сингапур Республикасы Әуе күштеріне іздеу-құтқару (SAR), аэромедициналық эвакуация (AME) және гуманитарлық көмек және апаттан қорғау (HADR) сияқты әртүрлі операцияларға қажеттіліктерін қанағаттандыруға мүмкіндік береді. Германия үкіметі 2022 жылдың маусым айында CH 47F Block 2 тікұшағының Sikorsky CH 53G Sea Stallion тікұшақтарын алмастыруға арналған ауыр тікұшақ бағдарламасының жеңімпазы атанғанын жариялады. Германия ауыр жүк көтеру мүмкіндігін арттыру мақсатында 60 тікұшақ сатып алуды жоспарлап отыр. Испанияда 17 CH 47 тікұшағы бар, оларды CH 47F стандартына жаңарту жоспарлануда. 2023 жылға дейін 13 CH 47D тікұшағы CH 47F үлгісіне жаңартылды, сонымен қатар 4 жаңа CH 47F тікұшағы да сатып алынды.
Нұсқалар
Chinook-тың ондаған жылдар бойы көптеген түрлері болды. Оның ішінде қозғалтқыштар мен авиациялық құралдар сияқты үлкен жаңартулар жасалған түрлері, арнайы операциялар сияқты нақты міндеттерге арналғандары, сондай-ақ жекелеген елдер үшін жасалған, мысалы, Жапония үшін және Жапонияда құрастырылған J үлгісі бар.
HC-1B
1962 жылға дейін Model 114 дамыту ұшағының аталған атауы, кейіннен CH-47 Chinook деп қайта аталды.
CH-47A
Кез келген ауа райында, орташа көтергіштікке ие CH 47A Chinook бастапқыда Lycoming T55 L 5 қозғалтқыштарымен жабдықталған, олар кейін T55 L 7 қозғалтқыштарымен немесе T55 L 7C қозғалтқыштарымен ауыстырылды. CH 47A-ның максималды жалпы салмағы , ал максималды жүк көтергіштігі шамамен болды. CH 47A Chinook-ты АҚШ армиясына жеткізу 1962 жылдың тамызында басталды. Барлығы 354 дана салынды.
ACH-47A
ACH 47A бұрын Қаруланған/Қоршалған CH 47A (немесе A/ACH 47A) деп аталған, кейін АҚШ армиясының шабуылдық жүк тікұшағы ретінде ACH 47A деп белгіленді және ресми емес атауы "Guns A Go Go" болды. 1965 жылдың соңында Boeing Vertol компаниясы төрт CH 47A тікұшағын жауынгерлік тікұшаққа түрлендірді. Үшеуі сынақтар үшін Оңтүстік Вьетнамдағы 53-ші авиациялық бөлімшеге жіберілді, ал қалғаны қару-жарақ сынақтары үшін АҚШ-та қалды. 1966 жылға қарай 53-ші бөлімше 1-ші авиациялық бөлімше (Уақытша) болып қайта аталды және 1-ші кавалерия дивизиясының 228-ші шабуылдық қолдау тікұшақ батальонына (Аэромобиль) қосылды. 1968 жылға қарай тек бір жауынгерлік тікұшақ қалды, ал көлік қажеттіліктері одан әрі түрлендіруге мүмкіндік бермеді. Ол АҚШ-қа қайтарылып, бағдарлама тоқтатылды. ACH 47A XM32 және XM33 қару-жарақ жүйелерімен жабдықталған бес 7.62 × 51 мм M60D пулемет немесе .50 калибрлі (12.7 мм) M2HB ауыр пулемет, екі 20 мм M24A1 зеңбірек, екі 19 түтікке арналған бүгілетін қанатты әуе ракеталары (XM159B/XM159) немесе кейде екі M18/M18A1 7.62 × 51 мм қару-жарақ контейнері және XM5/M5 қару-жарақ жүйесінде 40 мм M75 гранататқыш (көбінесе UH 1 сериялы тікұшақтарында кездеседі) тасыды. Сирек кездесетін кинохроникалық кадрлардағы бір тікұшақ Оңтүстік Вьетнамдағы Бонг Сондағы шабуыл кезінде 8-ші кавалерия полкіне қолдау көрсеткенін көрсетеді. Құтқарылған "Easy Money" тікұшағы қалпына келтіріліп, Алабама штатындағы Redstone Arsenal-да қойылған.
CH-47B
CH-47B – Boeing CH-47C үлгісінің негізгі жақсартуларын жасап жатқан кездегі аралық жаңарту болды. CH-47B екі Lycoming T55-L-7C қозғалтқышымен жабдықталған. Оның артқы ротор тірегі дөңгеленді, ротордың асимметриялық пернелері қайта жасалды, ал ұшу сипаттамаларын жақсарту үшін артқы рампа мен фюзеляж бойында стабилизаторлар орнатылды. Ол M24 қару-жарақ жүйесінде екі есікке орнатылған M60D 7,62 мм НАТО пулеметтерімен және M41 қару-жарақ жүйесінде рампаға орнатылған M60D пулеметімен жабдықталуы мүмкін. Кейбір CH-47 "бомба тасушылары" Вьетконг бекіністеріне артқы жүк рампасынан көз жасы ағызушы газ немесе напалм тастауға жабдықталған. CH-47B көтергіш және жүк ілгішімен жабдықталуы мүмкін. "Чинук" ұшақтарды құтқару операцияларында, әсіресе "Түтін құбыры" миссияларында өте құнды болып шықты. "Құлып" соғыс кезінде 3,6 миллиард доллардан астам құны бар 12 000 ұшақты құтқарып алды; барлығы 108 дана салынды.
CH-47C
CH-47C жақсартылған қуатты қозғалтқыштармен және берілістермен жабдықталған. Үш қосалқы нұсқасы құрастырылды, алғашқысы Lycoming T55-L-7C қозғалтқыштарымен. "Super C" нұсқасы Lycoming T55-L-11 қозғалтқыштарымен жабдықталды, олардың максималды жалпы салмағы арттырылып, тұрақтандыру жүйесі жақсартылды. T55-L-11 қозғалтқыштарының сенімділігі төмен болды, себебі олар жүк көтеру қабілетін арттыру үшін асығыс түрде енгізілген еді; осыған байланысты, олар уақытша Lycoming T55-L-7C қозғалтқыштарымен ауыстырылды. "Super C" стандартты "C" нұсқасынан арттырылған максималды жалпы салмағы бойынша ерекшеленеді. Гидравликалық ұшуды күшейту жүйесінің резервтік еместігіне байланысты FAA бұл типті азаматтық авиацияға бекітпеді. Гидравликалық жүйе келесі CH-47D үшін қайта жобаланып, Boeing Model 234 сертификатын алуға мүмкіндік берді. Барлығы 233 CH-47C тікұшағы құрастырылды. Канада сегіз CH-47C сатып алды, ал олардың жеткізілімі 1974 жылы басталды. "CH-147" канадтық тағайындамасын алған бұл тікұшақтар экипаж есігінің үстіне қуатты көтергішпен жабдықталды, сондай-ақ артқы кабинада ұшу инженерінің станциясы орнатылды; операторлар бұл конфигурацияны "Super C" деп атады. CH-47C Вьетнам соғысы кезінде кеңінен қолданылды, соңында ол ескі Piasecki H-21 Shawnee тікұшағын жауынгерлік шабуылға қолдау көрсету рөлінде алмастырды.
CH-47D
CH-47D бұрынғы модельдермен бірдей фюзеляжға ие, бірақ қозғалтқыштары қуаттырақ. Алғашқы CH-47D үлгілері екі T55 L 712 қозғалтқышымен жабдықталған. Көбінесе қолданылатын қозғалтқыш – кейінірек шыққан T55 GA 714A. Үштік ілгек жүк жүйесінің арқасында CH-47D ішкі және сыртқы жүктерді (мысалы, 40 футтық (12 м) контейнерлер) тасымалдай алады. Ол 1979 жылы қолдануға енгізілді. Әуе шабуылы операцияларында ол көбінесе 155 мм М198 гаубицасын, 30 оқтан тұратын оқ-дәрі жиынтығын және 11 адамдық экипажды тасымалдау үшін негізгі құрал ретінде қолданылады. CH-47D-де GPS жүйесі сияқты жетілдірілген авиациялық құралдар орнатылған. АҚШ Армиясының барлық CH-47D-лері бұрынғы A, B және C үлгілерінен модернизацияланды, жалпы саны 472 дана. Соңғы АҚШ Армиясының CH-47D-сі 2002 жылы Техас штатындағы Форт-Худта орналасқан АҚШ Армиясының резервтеріне тапсырылды. Нидерланды Канада Құралды Күштерінің жеті CH 147C-ін сатып алып, оларды CH-47D стандартына дейін жаңартты. 1995 жылы тағы 6 жаңа CH-47D жеткізілді, барлығы 13 дана. Голландиялық CH-47D-лер АҚШ Армиясының CH-47D-лерінен жақсырақ, оларға Bendix ауа райы радарын орнату үшін ұзартылған мұрын, «шыныдан жасалған кабина» және жақсартылған T55 L 714 қозғалтқыштары кіреді. 2011 жылғы мәліметтерге сәйкес, Нидерланды олардың 11-ін кейінірек CH-47F стандартына дейін жаңартуды жоспарлаған. 2011 жылғы мәліметтерге сәйкес, Сингапурда 18 CH 47D/SD, оның ішінде он екі «Super D» Chinook тікұшағы қолданыста бар. 2008 жылы Канада Ауғанстан үшін Канадалық Тікұшақ Күштеріне АҚШ-тан 252 миллион долларға 6 CH 47D сатып алды. Бір CH-47D апатқа ұшырағаннан кейін, қалған бесеуі 2011 жылы Канаданың Ауғанстандағы миссиясы аяқталғаннан кейін сатылып, жеті CH 147F тікұшағымен ауыстырылды.
MH-47D
MH-47D арнайы күштер операциялары үшін әзірленді және ұшу кезінде отын толықтыру мүмкіндігіне, жылдам арқанмен түсу жүйесіне және басқа да жаңартуларға ие. MH-47D АҚШ Армиясының 160-шы арнайы операциялар авиациялық полкі қолданды. Жиырма екі MH-47D тікұшағы өндірілді. Олардың алтауы CH-47A-дан, ал қалған алтауы CH-47C үлгісінен түрлендірілді.
MH-47E
MH 47E ұшағы АҚШ Армиясының арнайы операциялары күштері қолданған. 1991 жылы жасалған E үлгісінің прототипінен бастап, барлығы 26 арнайы операцияларға арналған ұшақ өндірілді. Барлық ұшақтар Кентукки штатындағы Форт-Кэмпбеллде орналасқан 2–160th SOAR(A) "Nightstalkers" бөліміне берілді. E үлгілері CH 47C ұшақтарының фюзеляждарынан өзгертілді. MH 47E, MH 47D сияқты мүмкіндіктерге ие, бірақ CH 47SD-ге ұқсас үлкен жанармай сыйымдылығымен және жер бетін бақылау/жерден қашықтау радарымен жабдықталған. 1995 жылы Ұлыбритания Корольдік әуе күштері сегіз Chinook HC3 ұшағына тапсырыс берді, бұл арнайы операцияларға арналған, MH 47E-ден төмен бағалы нұсқа болды. Олар 2001 жылы жеткізілді, бірақ HC3-ге тән болған авиациялық жабдықтарының техникалық мәселелеріне байланысты пайдалануға енгізілмеді. 2008 жылы HC3 ұшақтарын HC2 стандартына қайтару жұмыстары басталды, осылайша оларды қызметке қосуға мүмкіндік болды. 2017 жылға қарай олар сандық автоматтандырылған ұшуды басқару жүйесімен жаңартылып, HC5 стандартына жеткізілді.
CH-47F
2001 жылы CH 47F, CH 47D үлгісі жаңартылып, алғашқы ұшуын жасады. Бірінші өндіріс үлгісі Боингтің Пенсильвания штатындағы Ридли Парк зауытында құрастырылып, 2006 жылдың 23 қазанында алғаш рет ұшты. Жаңартуларға Honeywell қозғалтқыштары және ұшақ корпусы кірді, олар техникалық қызмет көрсетуді азайту үшін жақсырақ интеграцияланған құрылымға ие. Фрезерленген құрылым тербелісті, сондай-ақ тексеру және жөндеу қажеттілігін азайтады, қызмет мерзімін ұзарту үшін иілу нүктелерін жояды. CH 47F сағатына 200 шақырымнан астам жылдамдықпен, үлкен жүк көтерілімімен ұша алады. Жаңа авиациялық құралдарға Rockwell Collins Common Avionics Architecture System (CAAS) пилот кабинасы және BAE Systems Digital Advanced Flight Control System (DAFCS) жүйесі кіреді. 2008 жылдың тамызына дейін Боинг АҚШ Армиясына 48 CH 47F ұшағын жеткізді. Сол кезде Боинг 191 Chinook үшін Армиямен 4,8 миллиард долларлық келісімшарт жасағанын хабарлады. Advanced Chinook Rotor Blades (ACRB) – бұрын тоқтатылған RAH 66 Comanche тікұшағынан алынған, ыстық және биік ауа райында көтергіштік қабілетін 2000 фунтқа арттыруға арналған; алайда, АҚШ Армиясы ACRB-ні енгізуден бас тартты, себебі сынақтар кезінде тұрақты діріл байқалды. Боинг дірілдің қауіпсіздікке қауіп төндіретінін жоққа шығарды және оны демпферлермен шешуге болатынына сенді. Сонымен қатар, артқы ротор артқа бұрылғанда тоқтап қалатын жағдайлар тіркелді. АҚШ Армиясы 2025 жылдан кейін Block 3 жаңартуын жоспарлап отыр, ол болашақтағы қолжетімді турбиналық қозғалтқыш (FATE) бағдарламасы бойынша дамытылған беріліс және күштік жүйесінің қуатын арттыратын жаңа кластағы қозғалтқышты және ұзартылған фюзеляжды қамтуы мүмкін. Болашақ тік көтергіш бағдарламасы 2030 жылдардың ортасында Армияның тікұшақ паркін жаңартуды жоспарлап отыр, бастапқыда орта көтергіштік тікұшақтарына назар аударады, сондықтан CH 47 алғашқы қызметке енгізілгеннен кейін 2060 жылдан астам уақыт бойы қолданыста болады деп күтілуде. MH 47G сонымен қатар CH 47F-тің барлық жаңа бөлімдерін қамтиды. Жаңарту бағдарламасы MH 47D және MH 47E арнайы операциялар тікұшақтарын MH 47G дизайндық ерекшеліктеріне сәйкес жаңартады. 2003 жылдың соңына дейін барлығы 25 MH 47E және 11 MH 47D тікұшағы жаңартылды. Соңғы MH 47G 2011 жылдың 10 ақпанында АҚШ Армиясының Арнайы Операциялар Командасына (USASOC) жеткізілді. MH 47D/E тікұшақтарын MH 47G стандартына 2015 жылға дейін жаңарту жоспарланған. 2020 жылдың 1 қыркүйегінде Боинг USASOC-ке алғашқы MH 47G Block II тікұшағын, алғашқы тапсырыс бойынша 24 дананы жеткізгенін хабарлады, соңғы талап 69 дананы құрайды. MH 47G Block II CH 47F Block II-дің барлық жақсартуларын, сондай-ақ ұшу кезінде жанармай құю мүмкіндігін, жан-жақты қорғаныс құралдарын және төменгі биіктікте/жаман ауа райында пилоттауға көмектесетін құралдарды, мысалы, алға қарап инфрақызыл және көп режимді/жерді бақылайтын радарды қамтиды. Оның құралында екі 7,62 мм М134 Minigun және екі М240 7,62 мм пулеметі бар. Британдық қорғаныс министрлігі АҚШ бұл үлгіні экспорттамайтынын растады, бірақ екі ел 2017 жылы MH 47G туралы талқылау жүргізді. 2018 жылдың 19 қазанында Қорғаныс қауіпсіздік ынтымақтастық агенттігі Конгресске Ұлыбританияға 16 H 47 Chinook (Extended Range) тікұшағын сату мүмкіндігі туралы хабарлады.
CH-47J
CH 47J – Жапонияның Жер күштерінің (JGSDF) және Жапонияның Әуе күштерінің (JASDF) орташа көліктік тікұшағы. CH 47J мен CH 47D арасындағы айырмашылықтар қозғалтқыш, ротор тежегіші және авиациялық жабдықтарында, олар АҚШ күштері сияқты жалпы көлік, іздеу-құтқару және төтенше жағдайларда қолданылады. 1993 жылы ұсынылған CH 47JA – CH 47J тікұшағының ұзақ қашықтыққа арналған нұсқасы, ол үлкейтілген жанармай багі, мұрын бөлігінің астында орналасқан AAQ 16 FLIR және жартылай цифрлық пилот кабинасымен жабдықталған. Екі нұсқа да 2001 жылдың сәуір айына дейін 61 тікұшақ өндірген Kawasaki Heavy Industries компаниясымен Жапонияда лицензия бойынша шығарылады. Жапония қорғаныс агенттігі 54 тікұшаққа тапсырыс берді, оның 39-ы JGSDF-ке, ал 15-і JASDF-ке. Boeing ұшуға дайын тікұшақтарды жеткізді, ал Kawasaki толық авиациялық жабдықтарды, интерьерді және соңғы бояуды қосты. CH 47J Chinook (N7425H) үлгісі 1986 жылдың қаңтарында алғашқы рейсін жасады және сәуір айында Kawasaki компаниясына жіберілді. Boeing 1985 жылдың қыркүйегінде Kawasaki-де құрастыру үшін бес CH 47J жиынтығын жеткізуді бастады. Алайда, 2007 жылдың ақпанында келісімшартқа наразылық білдіріліп, GAO CSAR X жобасын қайта конкурстық негізде өткізуді бұйырды. CSAR X бағдарламасы 2009 жылы қайта тоқтатылды. 2010 жылдың ақпанында АҚШ Әуе күштері ескірген HH 60G тікұшақтарын ауыстыру жоспарларын жариялады және үлкен тікұшақтарды қажет ететін екінші деңгейдегі жауынгерлік іздеу-құтқару талаптарын кейінге шегерді. Ұзақ процестен кейін Әуе күштері үлкен Chinook тікұшағын таңдамады, ал HH 60W 2020 жылға қарай ескі тікұшақтардың орнына пайдалануға берілді.
Теңіз қыны
АҚШ Әскери-теңіз күштері көп жылдар бойы ауыр жүк көтеруге арналған CH 53 бір роторлы тікұшағының түрлі нұсқаларын қолданып келді. CH 47 тікұшандары АҚШ арнайы күштері және басқа халықаралық операторлар үшін кемеден базалық операцияларды жүзеге асырып тұрады. Бюджеттік қиындықтар, техникалық мәселелер және CH 53K тікұшағының кешігуіне байланысты, Пентагонның бағалау кеңсесі директоры АҚШ Әскери-теңіз күштеріне CH 47 тікұшағының теңіздік нұсқаларын қарастыруды бұйырды. Теңіздік нұсқалар теңіздің коррозиялық ортасынан қорғалған болуы керек және әуе тасымалдағыштар мен десанттық кемелерден жұмыс істей алуы тиіс.
Басқа экспорттық үлгілер
Корольдік әуе күштерінің CH 47C нұсқасы Chinook HC1 деп аталады; CH 47D нұсқалары Chinook HC2 және HC2A деп аталады. (Толық ақпарат алу үшін Boeing Chinook (Ұлыбританиялық нұсқалары) қараңыз)) Италия армиясы үшін экспортталған CH 47C Chinook нұсқасы "CH 47C Plus" деп аталды. HH 47D – Корея Республикасы Әуе күштері үшін іздеу-құтқару нұсқасы. CH 47DG – Грекия үшін CH 47C-нің жаңартылған нұсқасы. CH 47SD (сондай-ақ "Super D" деп белгілі) – Сингапур үшін CH 47D-нің модификацияланған нұсқасы, кеңейтілген жанармай бактерілерімен және арттырылған жүк көтергіштігімен жабдықталған; CH 47SD Сингапур Республикасы Әуе күштері, Грекия армиясы және Қытай Республикасы армиясы қолданысында. 1974 жылы сегіз CH 47C Канада әскерлеріне жеткізілді. Бұл тікұшақтар 1991 жылға дейін Канада қызметінде CH 147 деген атаумен болды. Содан кейін бұл ұшақтар Нидерландыға сатылып, Нидерланды Корольдік Әуе күштерінде CH 47D ретінде пайдаланылды. Барлық ұшақтар 2021 жылы қызметтен шығарылып, CH 47F-ке алмастырылды.
The export version of the CH 47C Chinook for the Italian Army was designated "CH 47C Plus". The HH 47D is a search and rescue version for the Republic of Korea Air Force. The CH 47DG is an upgraded version of the CH 47C for Greece. While the CH 47SD (also known as the "Super D") is a modified variant for Singapore of the CH 47D, with extended range fuel tanks and higher payload carrying capacity; the CH 47SD is in use by the Republic of Singapore Air Force, Hellenic Army and the Republic of China Army. Eight CH 47Cs were delivered to the Canadian Forces in 1974. These helicopters were in Canadian service until 1991, with the designation CH 147. These aircraft were subsequently sold to the Netherlands and operated by the Royal Netherlands Air Force as CH 47Ds. All aircraft were phased out in 2021 and replaced by CH 47Fs.
Азаматтық үлгілер
234LR үлгісі (ұзақ қашықтық): Коммерциялық көлік тікұшағы. 234LR үлгісі жолаушыларға, жүкке немесе жолаушылар мен жүктерді бірге тасымалдауға бейімделуі мүмкін. 234ER үлгісі (көлемі ұлғайтылған): Коммерциялық көлік нұсқасы. MLR үлгісі (көп мақсатты, ұзақ қашықтық): Коммерциялық көлік нұсқасы. 234UT үлгісі (көмекші көлік): Көмекші көлік тікұшағы. 2020 жылы біреуі жеткізілді, ал тағы 11-і жеткізілуге тиіс.
Деривативтер
1969 жылы тәжірибелік BV 347 тікұшағының жасалу жұмысы басталды. Ол ұзартылған фюзеляжы, төрт қанатты роторлары, фюзеляждың үстіне орнатылған ажыратылатын қанаттары және басқа да өзгерістері бар CH 47A тікұшағы болды. Ол алғаш рет 1970 жылдың 27 мамырында ұшырылып, бірнеше жыл бойы сынақтан өтті. 1973 жылы Армия "Боинг" компаниясымен XCH 62A деп аталған "Ауыр көтергіш тікұшақ" (HLH) жобасын жасау туралы келісім жасасты. Ол S 64 Skycrane (CH 54 Tarhe) сияқты конфигурациядағы, дәстүрлі корпусы жоқ, үлкейтілген CH 47 тікұшағына ұқсады, бірақ жоба 1975 жылы тоқтатылды. Бағдарлама 1980 жылдары сынақ ұшуларын қайта бастады, бірақ Конгресс оны қаржыландырмады.
Аргентина
H 91 CH 47C Аргентинаның Морон қаласындағы, Буэнос-Айрес Ұлттық Әуе Құралдары Мұражайында қойылған.
Австралия
A15 104 CH 47D Австралия армиясының Оки қаласындағы Ұшу мұражайында, Квинсленд штатында көрсетілген.
Канада
147201 CH 47D, Канаданың Ұлттық әуе күштері мұражайында, Онтарио штатының Трентон қаласында қойылған. 147206 CH 47D Петавава әскери базасында (CFB) қақпа күзетшісі ретінде сақталған.
Италия
MM80840 CH 47C Сомма Ломбардодағы Воландияда көрсетілген.
Ұлыбритания
83 24104 АҚШ армиясының бұрынғы CH 47D алдыңғы бөлігі Лондон Корольдік әуе күштері мұражайында көрсетілген, ол "Bravo November" деп өзгертілген.
Америка Құрама Штаттары
59 4984 YCH 47B Вирджиния штатының Форт-Эустис қаласындағы АҚШ Армиясының көлік мұражайында қойылған. 60 3451 CH 47A Алабама штатының Форт-Новосел қаласындағы АҚШ Армиясының авиация мұражайында қойылған. 61 2408 CH 47A Кентукки штатының Форт-Кэмпбелл қаласындағы Дон Ф. Пратт ескерткіш мұражайының қарсы жағындағы саябақта орналасқан. 64 13149 ACH 47A Алабама штатындағы Редстоун Арсеналында қойылған. 65 7992 347 үлгісі Алабама штатының Форт-Новосел қаласындағы АҚШ Армиясының авиация мұражайында қойылған. 85 24346 CH 47D Канзас штатының Топека қаласындағы Topeka аймақтық әуежайындағы (Forbes Field) Ұрыс Әуе мұражайында қойылған. 89 00153 CH 47D Калифорния штатының Атвотер қаласындағы Castle Air мұражайында қойылған. 90 00222 CH 47D Кентукки штатының Форт-Нокс қаласында сыртта қойылған.
Вьетнам
65 8025 CH 47A Кхе Санх ұрыс музейінде көрсетілген. 66 0086 CH 47A Хо Ши Мин қаласында (Сайгон) Соғыс қалдықтары музейінде қойылған. 66 19082 CH 47A Ханойдағы Вьетнам әскери тарих мұражайында көрсетілген.