Кіріспе

1990 жылы Тринидад және Тобаго үкіметін құлатуға жасалған исламишіл экстремистердің сәтсіз әрекеті

Джамаат әл-Муслиминнің төңкеріс талпынысы – 1990 жылғы 27 шілдеде Тринидад және Тобаго үкіметін құлатуға бағытталған әрекет. Алты күн бойы радикалды экстремистік исламистік топ – Джамаат әл-Муслимин Қызыл үйді және мемлекеттік телеарна – Тринидад және Тобаго телеарнасының (ТТТ) штаб-пәтерін басып алып, кешіргендерді (оның ішінде премьер-министр А.Н.Р. Робинсонды және басқа да үкімет шенеуніктерін) ұстады. 1 тамызда көтерілісшілер капитуляциялады. Олар мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталды, бірақ Апелляциялық сот оларды босатуға бұйырды. Төңкеріс кезінде 24 адам қаза тауып, көптеген адамдар жарақат алды.

No 1 Мукурапо жолы бойынша жанжал

Джамаат әл-Муслимин 1982 жылы бұрынғы полиция қызметкері және ислам дініне кірген Ясин Әбу Бакр құрды. Олар Порт-оф-Спейн қаласындағы №1 Mucurapo Road мекенжайында, Порт-оф-Спейн қалалық корпорациясына тиесілі жерде бекініс орнатты. 1969 жылы Тринидад және Тобаго үкіметі бұл жерді Ислам миссионерлер гильдиясына (ИМГ) берген, бірақ жер қаланың, емес орталық үкіметтің меншігінде болғандықтан, берілу рәсімі аяқталған жоқ. 1984 жылы сот Муслиминге мүлікті босатуды және жоспарлау рұқсатысыз салынған ғимараттарды, соның ішінде аяқталмаған мешітті бұзуды бұйырды. Әбу Бакр бұйрыққа бағынбады және 1985 жылы соттың қарама-қайшылығы үшін 21 күндік түрме жазасын өтеді.

Есірткіге қарсы іс-қимыл

1980 жылдардың ортасында «Муслимин» ұйымы есірткі саудасына қарсы өздік күшпен күреске шықты. «Муслимин» мүшелері есірткі сатушыларды «есірткі аймақтарынан» қудырып, кокаин, марихуана және қару-жарақтарды тәркіледі. Олар өз мүшелерін жарымәскери күшке біріктіріп, беделін пайдаланып, Порт-оф-Испанияның наразы афро-тринидадтық жастарын көптеп қатарға қосты.

Саяси және экономикалық ахуал

1986 жылдың желтоқсанындағы жалпы сайлауда жеңіске жеткеннен кейін Ұлттық қайта құру альянсы (НАР) үкіметі мұнай өндірісінің төмендеуі және мұнай бағасының құлауы салдарынан туындаған экономикалық құлдыраумен күресу үшін шаралар қабылдады. NAR үкіметі елдегі экономикалық құлдырауды тоқтату мақсатында шығындарды қысқарту, салықтарды көтеру және Тринидад және Тобаго долларын девальвациялау бағдарламасын іске қосты. 1987 жылы мемлекеттік қызметкерлерге арналған өмірлік деңгейді өтеу (COLA) тоқтатылды, ал 1990 жылы олардың жалақысы 10%-ға төмендетілді. 1990 жылғы бюджетте қосылған құн салығы (ҚҚС) да енгізілді. Билік партиясы ішіндегі келіспеушіліктер NAR үкіметінде жарылысқа әкелді. 1988 жылдың наурыз айында Біріккен Еңбек фронтының бұрынғы төрт мүшесі, Кабинеттен қуылғаннан кейін, «Махаббат, Бірлік және Ұялыстық» (CLUB 88) қауымын құрды, содан кейін 16 наурыз 1988 жылы «Біріккен Ұлттық Конгресс» партиясын құрды. Үкіметтің Әлеуметтік қамқорлық департаменті мен мемлекеттік ауруханалар өз қызметтеріне деген сұраныстың өсуіне төтеп беруге жеткіліксіз ресурстарға ие болды. Муслимин қауымы азық-түлік, көзілдірік жақтауларын ұсынып, медициналық және стоматологиялық кездесулерді ұйымдастырды. Жұмыссыздар мен үйсіздерге, әсіресе жас ерлерге, олар тұрақтылық пен қатысу сезімін ұсынды. 1988 жылы полиция Джамаат әл-Муслимин қауымын тінту кезінде қару-жарақ пен оқ-дәрілерді тәркілеп, 34 мүшесін қамауға алды. Мүшелерге ұрлық, қарақшылық, қару-жарақтарды заңсыз иелену, зорлау және кісі өлтіру айыптары тағылды. Бұл оқиға Джамаат әл-Муслимин мүшелерін үкіметтің қанаушылықпен әрекет етіп, олардың жерін заңсыз басып алғанына сендірді. Мемлекеттік төңкеріс әрекетінен бұрын Әбу Бакр сотқа бағынбау және заңсыз демонстрациялар жасағаны үшін бірнеше рет қамауға алынды. 2014 жылғы сұхбатында бұрынғы байланыс министрі Джеральд Хадидтің айтуынша, төңкеріс әрекетіне екі күн қалғанда премьер-министр Робинсонға сол күні оның үкіметін құлатуға тырысуы мүмкін екені туралы ескертілді және ол жоспарланған отырысты кейінге жылдыруды сұрады. Алайда Робинсон өзінің қызметке ант бергенін және ықтимал қауіп алдында одан бас тартпайтынын мәлімдеп, бас тартты.

Төңкеріс жасауға әрекеттену

1990 жылы 27 шілдеде Джамаат әл Муслимин Тринидад және Тобаго үкіметіне қарсы төңкеріс жасауға тырысты. Олардың алғашқы әрекеті – сағат 17:50-де полиция штабын бомбалау болды, ол түске қарай өрттен толыққанды қирады. Соған бірдей уақытта Білал Абдулла басқарған қырық екі бүлікші Парламент ғимаратына шабуыл жасап, Робинсон мен оның кабинетінің көп бөлігін кепілге алды, ал Ясин Абу Бакр басқарған олардың жетпіс екі серігі сол кездегі елдегі жалғыз телеарна – Тринидад және Тобаго телеарнасының (ТТТ) кеңсесіне шабуыл жасады. Ұлттық радио хабар тарату қызметі (NBS Radio 610AM) және Тринидад радио хабар тарату компаниясы – Радио Тринидад 730AM, елдегі жалғыз екі радио стансасы да шабуылға ұшырады. Кешкі сағат 18:20-да Ясин Әбу Бакр алғаш рет теледидардан үкімет құлатылғанын және армиямен келіссөздер жүргізіп жатқанын жариялады. Ол халықты тыныштық сақтауға шақырып, тонаушылыққа жол бермеу керектігін айтты. Премьер-министр Робинсон әскерге шабуылға бұйрық беруге тырысқанда ұрып-сапалап, қорлап, оң аяғының төменгі бөлігіне оқ атты. Әскер мен полиция Қызыл үйдің айналасын қоршап, жауап берді. Порт-оф-Испанияда және Шығыс-Батыс дәлізінің басқа да аймақтарында кең ауқымды тонау мен өртке оқ тілдік болды, бірақ елдің қалған бөлігі тыныш болды. American Airlines және British Airways әуе компаниялары елордаға барлық рейстерін тоқтатты.

Салдары

Жамаат әл-Муслимин мүшелері бас сауғалап, мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталды, бірақ апелляциялық сот олардың бас сауғалауын қамтамасыз ету үшін ұсынылған рақымшылықты қолдады және олар босатылды. Кейіннен Ұлыбританияның жеке кеңесінің сот комитеті рақымшылықты күшін жойды, бірақ оларды қайтадан тұтқындамады. Төңкеріс талпынысы кезінде 24 адам қаза тауып, Тринидад пен Тобагода миллиондаған долларлық мүлік шығыны болды. Қаза тапқандардың арасында Диего Мартин Орталық округінен сайланған парламент мүшесі Лео Де Виньес болды. Көптеген адамдар төңкеріс талпынысын Ұлттық қайта құру альянсы үкіметінің билігінің аяқталуы деп қарады. 2010 жылдың шілдесінің соңында немесе тамызының басында сот "Жамаатқа" тиесілі көптеген мүліктер төңкеріс талпынысы кезінде ғимараттардың қирауына келген шығынды өтеу үшін сатылатынын шешті. 2010 жылы төңкеріс талпынысымен байланысты оқиғаларды зерттеу үшін Тергеу комиссиясы құрылды. 2014 жылдың 13 наурызында соңғы есеп президент Энтони Кармонаға ұсынылды. Тергеу көрсеткендей, төңкеріс талпынысының тікелей себебі – Полиция қызметінің арнайы бөлімі ұлттық қауіпсіздікке "Жамааттың" республикаға қарсы көтеріліс жасауы мүмкін екенін көрсететін екі жылдық барлау мәліметтерін жеткіліксіз жеткізгені болды. Ұлттық қауіпсіздіктегі адамдар бұл мәліметті жетерсіз бағалап немесе ескермей, қарсы шаралар қабылдаудан жаңылды. Тергеу сондай-ақ төңкеріс кезінде өрт сөндіру және тонау салдарынан келген шығынның шамамен 450 000 000,00 долларға бағаланғанын атап өтті.