Кіріспе

Альберта және Британдық Колумбиядағы темір жол, Канада. Солтүстік Альберта темір жолдары – Канаданың солтүстік Альберта және солтүстік-шығыс Британдық Колумбия аймақтарына қызмет көрсеткен темір жол. Канадалық Ұлттық темір жолы мен Канадалық Тынық мұхиты темір жолының бірлескен меншігінде болған NAR, 1929 жылдан 1981 жылға дейін дербес компания ретінде жұмыс істеді.

Алдыңғы темір жолдар

20-ғасырдың басында солтүстік Альбертадағы теміржол құрылысын Grand Trunk Pacific Railway және Canadian Northern Railway компаниялары басқарды. Екеуі де Альберта штатының Эдмонтон қаласынан бастап, Rocky тауларының Yellowhead асуына қарай батысқа құрылыс жүргізді. Доминион жер зерттеуі арқылы жер алған қоныс терушілерге Альбертаның солтүстік-батысындағы Бейбітшілік өзені аймағы далалық аймақтардың арасында ауыл шаруашылығына жарамды соңғы жерлерінің бірі болды. Алайда, бұл аймаққа теміржол қатынасы болмады. Провинцияның Бейбітшілік өзені және Су жолдары аймақтарын қамтамасыз ету мақсатында бірнеше теміржол желілері құрылды, алғашқысы 1907 жылы Атабаска теміржолы болды. Ол Эдмонтоннан солтүстік-батысқа қарай Альберта штатының Данвеган қаласына, содан кейін Британдық Колумбияның Форт-Джордж қаласына дейін салынды.

Эдмонтон, Данвеган және Британдық Колумбия темір жолы

Компания 1911 жылы J. D. McArthur меншігінде Эдмонтон, Данвеган және Британдық Колумбия темір жолы (ED&BC) ретінде қайта тіркелді. ED&BC құрылысы 1912 жылы Альберта штатының Вестлок қаласына қарай басталды, 1914 жылы Хай-Прейриге, ал 1915 жылы Спирит-Риверге жетті. Темір жол Данвеганға жол тартпай, 1916 жылы Райкрофттан Гранде-Прейриге оңтүстікке қарай тармақ салды (Эдмонтоннан 644 км қашықтықтағы 400 миль солтүстік-батыс). 1924 жылы желі Уэмблиге дейін созылды, ал 1928 жылы Хайтқа жетті. 1930 жылы желі провинциялық шекарадан батысқа қарай Британдық Колумбиядағы Даусон-Крикке дейін ұзартылды.

Альберта және Ұлы су жолдары темір жолы

1909 жылы Альберта және Ұлы су жолдары темір жолы (A&GW) компаниясына Эдмонтоннан Атхабаска өзені бойындағы Альберта штатындағы Су жолдарына дейін теміржол салуға рұхсат берілді. Құрылыс баяулап, A&GW саяси даулары туды, содан кейін 1913 жылы желі J. D. McArthur иелігінде қайта құрылды. A&GW құрылысы 1914 жылы Альберта штатының Карбондейл қаласынан басталып, 1916 жылы Альберта штатының Лак-Ла-Биш қаласына жетті. 1922 жылы Дрейперге, Альбертаға, ал 1925 жылы Вотервейске дейін салынды. Теміржол 1920 жылғы 28 шілдеде Альберта үкіметінің меншігіне өтті. Карбондейл станциясы 1959 жылғы 10 қарашада бу локомотиві мен дизель локомотивінің соқтығысуынан қирады.

Орталық Канада темір жолы

1913 жылы Ж.Д. МакАртурға тиесілі Орталық Канада темір жолына (CCR) Альберта штатының Агги қаласы маңында ED&BC темір жолымен қосылатын құрылыс салуға рұхсат берілді. Бұл темір жол Альберта штатының Пейс-Ривер Кроссингіне дейін созылып, Пейс-Ривердегі баржа тасымалына қол жеткізу мақсатында салынды. КЖҚ құрылысы 1914 жылы басталды және 1916 жылы аяқталды. Кейіннен CCR 1921 жылы Альберта штатының Бервин қаласына, 1924 жылы Уайтлауға, 1928 жылы Фэрвьюге және 1930 жылы Хайнс Крикке дейін ұзартылды.

Пембина аңғары темір жолы

1926 жылы провинциялық заң шығару органы үкіметке Альберта штатының Басби қаласынан, онда ол ED&BC желісімен қосылатын, Альберта штатының Баррейд қаласына дейін Пембина аңғары теміржолын салуға рұқсат беретін заңды қабылдады.

Облыстық меншік

1920 жылы J. D. McArthur иелігіндегі теміржол желілері Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қаржылық қиындықтарға ұшырады. МакАртур желілерінде (ED&BC, A&GW және CCR) туындаған мәселелермен бір уақытта Grand Trunk Pacific Railway (GTPR) және Canadian Northern Railway (CNoR) да соғыстың қаржылық салмағы мен жол жүк көлемінің төмендеуі салдарынан ұқсас жағдайлардың құрбаны болды. Доминион үкіметі GTPR және CNoR-ді, сондай-ақ бұрын федералдық меншікте болған басқа да желілерді Канаданың Ұлттық теміржолдарына (Canadian National Railways) ұлттандырды. Федералдық үлгіні қабылдап, Альбертаның солтүстік және солтүстік-батыс аймақтарына теміржол қызметін сақтап қалу мақсатында провинциялық үкімет 1920 жылы ED&BC және CCR желілерін бес жылға жалға алды. 1921 жылы үкімет ED&BC және CCR желілерін пайдалану үшін Canadian Pacific Railway (CPR) компаниясымен бес жылдық келісім жасасты. 1920 жылы провинциялық үкімет A&GW желісін толығымен сатып алып, оны дербес түрде пайдалануды жөн көрді. CPR дереу ED&BC және CCR желілеріндегі жүк тасымалы тарифтерін көтерді, бұл "тау бағасы" деп аталып, солтүстік-батыс жазығындағы Бейбітшілік және Смоки өзендерінің аңғарларындағы теміржолдарды пайдалану құны Роки тауларындағыдан кем емес екенін мәлімдеді. Осының салдарынан Пейс-Ривер фермерлері Порт-Артур және Форт-Уильям портына жету үшін Канада жазығындағы ең жоғары жүк тасымалы ақысын төледі. Провинциялық үкімет 1925 жылы МакАртурдан ED&BC және CCR желілерін бес жылдық жалға мерзімі аяқталғаннан кейін сатып алды. CPR-дің ED&BC және CCR желілерін пайдалануына наразы болған провинциялық үкімет 1926 жылы осы теміржолдардың операциялық келісімшартын күшін жойды, ал кейіннен операциялар жаңадан құрылған провинциялық Теміржолдар және телекоммуникация департаментіне жүктелді, ол AG&W және жаңадан салынған PVR желілерін де пайдаланумен айналысты. 1928 жылы провинциялық үкімет провинциялық теміржолдарды сатып алу үшін CPR және Канаданың Ұлттық теміржолдарынан (CNR) ұсыныстар қабылдауды бастады. 1924 жылы CNR президенті сэр Генри Торнтон ED&BC желісін тексерді, ал 1928 жылы CPR президенті Эдвард Битти де солай істеді.

Солтүстік Альберта темір жолдары

1928 жылы провинциялық үкімет ED&BC, CCR, AG&W және PVR теміржолдарын біріктіріп, 1929 жылдың наурыз айында федералдық жарғы алған Солтүстік Альберта теміржолдары (NAR) деп атады. UFA премьер-министрі Браунлидің басшылығымен NAR, CNR және CPR компанияларына тең үлесте сатылды, екі компания да NAR-ді бірлескен еншілес кәсіпорын ретінде сақтауға келісті. Сол кезде NAR Канададағы үшінші ірі теміржол болып есептелді. 1937 жылы NAR алғаш рет пайда тапты. 1942 жылдың жазында, АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін, Аляска тас жолының азаматтық қорғаныс жобасы NAR үшін үлкен өсімге алып келді, себебі жүйе Аляска тас жолының 0 милі орналасқан Доусон Крик қаласына қызмет көрсететін жалғыз теміржол еді. NAR сонымен қатар Бейбітшілік өзені мен Форт МакМюррей аймақтарындағы қорғаныс шығындарының артуына байланысты көлік қозғалысының өскенін байқады, себебі Британдық Достастық Әуе Оқу бағдарламасы үшін Канада Корольдік Әуе күштерінің оқу базалары құрылды. 1958 жылы Британдық Колумбия провинциясына тиесілі Тынық мұхиты Ұлы Шығыс теміржолы (PGE) Доусон Крикке дейін, содан кейін Форт-Сент-Джонға дейін салынды. Бұрын NAR арқылы жүрген Доусон Крикке қатысты трафик енді көбінесе PGE арқылы жүрді. NAR локомотивтерінің паркі 1960 жылдың қазанында EMD GP9 локомотивтерімен (201–210, 208 локомотиві апатқа ұшырап, қайта жөнделіп, 1972 жылы 211 болып қайта нөмірленді) толыққанды дизельденді, сондай-ақ GMD GMD1 локомотивтерімен (301–305) жабдықталды. NAR 1962 жылдың қаңтарында Canadian National компаниясынан 1072 және 1077 нөмірлі екі GMD1 локомотивін сатып алып, оларды тиісінше 311 және 312 болып қайта нөмірледі. 1975 жылдың желтоқсанында General Motors Diesel Division of London компаниясынан GMD SD38 2 локомотивтерінен (401–404) соңғы партия сатып алынды. Бұл Канадада жасалған жалғыз SD38 2 локомотивтері еді. 1960 жылдардың басынан бастап Альбертаның дамып келе жатқан мұнай және газ өнеркәсібі NAR-ға әсер ете бастады, Доусон Крик және Форт МакМюррей тармақтарындағы көлік қозғалысы арта бастады. 1964 жылы федералдық үкімет Ұлы құл көлі теміржолын Гримшоу қаласынан (Альберта) солтүстік-батыс территорияларындағы Хей Ривер қаласына дейін салып, жүкті тасымалдауға мүмкіндік берді, одан кейін жүкті баржаларға ауыстырып, Маккензи өзенімен төмен ағысқа жіберуге болады. 1966 жылы Уотервейс қаласына бағытталған жолаушылар пойзының орнын Budd Rail Diesel Cars ауыстырды, бірақ бұл тәжірибе сәтсіз аяқталды және 1967 жылы аралас пойызбен ауыстырылды. 1974 жылдың 1 маусымында Доусон Крикке бағытталған жолаушылар пойызы тоқтатылды. 1970 жылдары Атабаска мұнай құмдарының кен орындары игеріле бастағандықтан Форт МакМюррей аймағында да маңызды инвестициялар жасалды.

Канаданың ұлттық темір жолы

1981 жылдың 1 қаңтарында CN (аты/атауы 1960 жылдан кейін өзгертілді) NAR жүйесіндегі CPR-дің үлесін сатып алып, осы желілерді CN желісіне біріктірді. Бұл CN-ге Эдмонтоннан солтүстікке қарай Хей-Риверге (Солтүстік-Батыс территориялары) және батысқа қарай Доусон-Крикке (Британдық Колумбия) тосқаусыз қадам басуға мүмкіндік берді. CPR бірлескен меншіктен шыққаннан кейін NAR корпоративтік тұлға ретінде таратылды. Эдмонтондағы NAR шеберханалары мен Данвеган аймағы бұзылып, оның орнына жаңа Данвеган Вудс тұрғын үй кешені салынды. 1996 жылы CN өзінің бұрынғы NAR трассасының бір бөлігін сатуға немесе тоқтатуға дайындады. Кейіннен бірнеше желілер шағын операторларға сатылды. Свон Лэндинг (Альберта, Жаспер маңынан) – Гранде-Прейри (Альберта, бұрынғы Альберта Ресурстар темір жолы) және батысқа қарай Хайт (Альберта, Гранде-Прейридің батысында, NAR желісінде) бағытындағы желіні Альберта Railnet (ARN) басқарды. Ол Солтүстік Америкалық Railnet компаниясына тиесілі болды, кейін Savage Alberta Railway (SAR) деп аталды. 2006 жылдың 1 желтоқсанында CN, Savage Alberta Railway компаниясын 25 миллион долларға сатып алғанын және сол күні темір жол жұмысын бастағанын хабарлады. CN Хайт (Альберта) мен Доусон-Крик (Британдық Колумбия) арасындағы учаскеге де иелік етті, онда ол бұрынғы BC Rail желісімен байланысты. 1998 жылы Хайт пен Доусон-Крик арасындағы желі пайдаланылмай қалды, бірақ CN BC Rail-ді сатып алу шарты ретінде оны қайта ашуға келісті. Эдмонтоннан Бойлға (Форт-МакМюррейдің оңтүстігінде) дейінгі учаске 1997 жылы канадалық RailLink холдингінің еншілес компаниясы Lakeland & Waterways Railway (LWR) сатып алды. Кейін RailLink компаниясын RailAmerica сатып алды. Бойл (Альберта) мен Форт-МакМюррей (Альберта) арасындағы желіні Athabasca Northern Railway басқарды, ол шағын оператор Cando Contracting компаниясына тиесілі болды, бірақ 2007 жылы CNR оны қайта сатып алды. CN Эдмонтон мен Смит (Альберта) арасындағы бұрынғы NAR трассасына иелік етуде. Смиттің солтүстігінде және батысында, Альбертадағы бұрынғы NAR Peace River (Альберта) және Гримшоу (Альберта) бағытындағы, сондай-ақ Гримшоу (Альберта) – Хей-Ривер (Солтүстік-Батыс территориялары) арасындағы барлық бұрынғы Great Slave Railway 1998 жылы Mackenzie Northern Railway (MKNR) компаниясы сатып алды. Бұл компания канадалық RailLink холдингінің еншілес компаниясы болды. Кейін RailLink компаниясын RailAmerica сатып алды. 2006 жылдың 19 қаңтарында CN, RailAmerica Inc. компаниясынан Mackenzie Northern Railway, Lakeland & Waterways Railway және Central Western Railway (бірлесіп RLGN/CWRL деп аталады) сатып алғанын хабарлады.