Әлеуметтік кәсіпорын: Финансылық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылық моделі

Әлеуметтік кәсіпорын – қаржылық, әлеуметтік және экологиялық әл-ауқатты арттыруға бағытталған коммерциялық стратегияларды қолданатын ұйым. Мақсаты – қоғамдық өзгерістерге ықпал ету.

26 мин оқу

100%

Дереккөз: Social enterprise — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Ұйым түрі

Әлеуметтік кәсіпорын – қаржылық, әлеуметтік және экологиялық әл-ауқатты барынша жақсарту үшін коммерциялық стратегияларды қолданатын ұйым. Бұл серіктестер үшін пайдамен қатар әлеуметтік әсерді барынша арттыруды қамтиды. Әлеуметтік кәсіпорындардың бизнес, экологиялық және әлеуметтік мақсаттары бар. Осының нәтижесінде олардың әлеуметтік мақсаттары олардың негізгі мақсатына енгізілген, бұл оларды басқа ұйымдар мен компаниялардан ерекшелендіреді. Әлеуметтік кәсіпорынның басты мақсаты – әлеуметтік өзгерістерді насихаттау, ынталандыру және іске асыру. Әлеуметтік кәсіпорындар – әлеуметтік мақсатты қаржылық тұрақтылықпен іске асыруға құрылған кәсіпорындар. Олар кедейлікте өмір сүретін адамдардың негізгі қажеттіліктерін қанағаттандыруға мүмкіндік беретін табыс көздерін ұсынуы мүмкін. Олар тұрақты болып табылады және сатудан түскен табыс олардың миссиясын дамытуға қайта инвестицияланады. Олар қайырымдылыққа тәуелді емес және ұзақ мерзімді өзін-өзі қамтамасыз ете алады. Толыққанды анықтама беруге тырысатын болсақ, әлеуметтік кәсіпорындар – нарыққа бағытталған ұйымдар, олар өз қызметін жалғастыру үшін пайда табумен қатар әлеуметтік құндылықтарды құруға ұмтылады. Олар қаржылық мақсаттарды әлеуметтік әсер ету миссиясымен біріктіреді. Олардың үлгілерін басқа қауымдастықтарға таратып, одан да көп әсер етуге болады. Әлеуметтік кәсіпорын тек гранттарға, қайырымдалықтарға немесе мемлекеттік саясатқа ғана сүйенетін коммерциялық емес ұйымға қарағанда тұрақтырақ болуы мүмкін.

Түрлері

Әлеуметтік кәсіпорындар бизнес, пайдаға немесе пайдасыз серіктестік ретінде құрылуы мүмкін, сондай-ақ кооператив, өзара ұйым, табыс салығы мақсатында жіктелетін ұйым (АҚШ-тағы бизнес жіктелуінің бір түрі), әлеуметтік бизнес, пайда корпорациясы, қоғамдық мүдделер компаниясы, кепілдікпен шектелген компания немесе қайырымдылық ұйымы түрінде болуы мүмкін (бұл ұйымның қай елде тіркелгеніне және қолданыстағы заңдық формаларына байланысты). Олар дәстүрлі құрылымдарды да қабылдай алады. Әлеуметтік кәсіпорындар динамикалық, олар өзгеріп отыратын әлемде қоғам мен жеке тұлғалардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін бейімделуді қажет етеді. Олардың ортақ белгісі – бәрі де теңгерімді қаржылық, әлеуметтік және экологиялық мақсаттарға қол жеткізуге бағытталған.

Сауда кәсіпорындары

Жұмысшылар мен қызметкерлерге тиесілі сауда кәсіпорындары, кооперативтер және ұжымдар. Олар Ұлыбританиядағы Джон Льюис Партнерлігі және Испаниядағы Мондрагон корпорациясы сияқты өте ірі кәсіпорындардан бастап, дәстүрлі басқару иерархиясы мен жалақы айырмашылығы бар, қызметкерлеріне тиесілі орта кәсіпорындарға дейін, сондай-ақ бірнеше директор мен қызметкері бар, азырақ иерархиялық тәсілдерді қолданып, тең жалақы практикалайтын шағын жұмысшылар кооперативтеріне дейін әртүрлі болады. Сауда кәсіпорындарында қызметкерлерге тиесілі кәсіпорындар мен мүшелікке тиесілі кәсіпорындар кездеседі.

Қаржылық мекемелер

Сақтау және несие ұйымдары, мысалы, несиелік одақтар, микрокредиттік ұйымдар, кооперативтік банктер және айналымдық несие қорлары мүшелеріне тиесілі әлеуметтік кәсіпорындар болып табылады. Несиелік одақтар алғаш рет 1850 жылдары Германияда құрылып, халықаралық деңгейде тарады. Кооперативтік банктер де 1870 жылдан бері мүшелік кооперативінің еншілес компаниясы ретінде жұмыс істеп келеді. Соңғы жылдары көптеген дамып келе жатқан елдерде микрокредиттік ұйымдар пайда болып, үлкен табысқа жетті. Сондай-ақ, жергілікті валюта айырбастау орындары мен әлеуметтік құндылықтарды алмасу жүйелері де құрылып жатыр.

Қоғамдық ұйымдар

Көптеген қоғамдық ұйымдар тіркелген әлеуметтік кәсіпорындар болып табылады: қоғамдық кәсіпорындар, тұрғын үй кооперативтері, активтері шектелген қоғамдық мүдде компаниялары, қоғамдық орталықтар, пабтар мен дүкендер, қауымдастықтар, тұрғын үй қауымдастықтары және футбол клубтары. Бұл ұйымдар мүшелік негізінде құрылған, әдетте нақты бір мақсаты болады және коммерциялық қызметпен айналысады. Олардың барлығы табысын қоғамның дамуына қайта инвестициялауға бағытталған. Олардың көптеген мүшелері ұйымның негізгі мақсатын қолдайтын тұтынушылар немесе жақтастары болып табылады. Үндістан мен Пәкістанда 1904 жылға дейін құрылған ауылдық кооперативтер де бар.

Үкіметтік емес ұйымдар (ҮЕҰ) және қайырымдылық ұйымдары

Көптеген ҮЕҰ мен қайырымдылық ұйымдары коммерциялық кеңес беру және оқыту кәсіпорындарын немесе Oxfam International сияқты еншілес сауда кәсіпорындарын жүргізеді. Алған пайда белгілі бір топтарға тегін қызметтер ұсынатын адамдардың еңбекақысын төлеуге немесе ұйымның әлеуметтік немесе экологиялық мақсаттарын ілгерілетуге жұмсалады.

Әлеуметтік кәсіпкерлікті барлық институттарда қолдану

АҚШ-та Гарвард, Стэнфорд және Принстон университеттері Ашоканың жұмысына сүйене отырып, әрқайсысы жобалық бастамалар мен жарияланымдар арқылы әлеуметтік кәсіпкерлік саласының дамуына үлес қосты. Әлеуметтік кәсіпкерлік саласындағы зерттеулер әлі берік философиялық негіздерді қалыптастыра қоймады, бірақ оның жақтастары мен академиялық қауымдастығы жеке сектордағы бизнес білімімен салыстырғанда сындық педагогикамен (мысалы, Пауло Фрейре) және зерттеудегі сындық дәстүрлермен (мысалы, сындық теория / институционалдық теория / марксизм) көбірек айналысады. Әлеуметтік экономикаға қатысты оқыту Роберт Оуэн, Прудон және Карл Маркс еңбектерінен тікелей сілтеме жасайды, ал Бурдье мен Путнамның еңбектері әлеуметтік капитал және оның өзара бәсекелестік артықшылықтарымен байланысын талқылайды. Алайда, бұл интеллектуалдық негіз әлеуметтік кәсіпкерлік саласына осы деңгейде тарамайды, онда оның процестерін түсіндіру үшін Жозеф Шумпетердің либерализм және кәсіпкерлік туралы жазбаларымен қатар, әлеуметтік инновациялар, актерлер желісінің теориясы және күрделілік теориясы сияқты жаңа салалардың ықпалы зор. Әлеуметтік кәсіпкерлік (жеке кәсіпкерліктен өзгеше) тек бизнес мектептерінде ғана емес, сонымен қатар денсаулық сақтау және мемлекеттік қызмет көрсету салаларында да оқытылады. Дегенмен, Оксфорд университетінің Саид бизнес мектебі әлеуметтік кәсіпкерлерге бағытталған жаһандық іс-шара – Skoll World Forum-ды өткізеді.

Жарияланымдар

2005 жылы Social Enterprise London (Лондонның даму агенттігінің қолдауымен) алғашқы халықаралық әлеуметтік кәсіпорын журналын құрды. «Әлеуметтік кәсіпкерлік журналы» «Әлеуметтік кәсіпорын журналынан» кейін жарық көрді, сондай-ақ әлеуметтік экономика және әлеуметтік кәсіпорынға қатысты мәселелер «Кооперативтік зерттеулер журналы» мен «Кооперативтік және қоғамдық экономика жылнамаларында» жарияланады. Еуропалық әлеуметтік кәсіпорын зерттеу желісі (EMES) және Ашық университеттің Кооперативтік зерттеу бөлімі (CRU) әлеуметтік кәсіпорынды зерттеу нәтижелерін жариялаған. Оксфорд және Дьюк университеттерінің бірлестігімен ұйымдастырылатын Skoll World Forum форумы бүкіл әлемнен зерттеушілер мен сарапшыларды біріктіреді.

Терминология

"Әлеуметтік кәсіпорын" терминінің тамырлары Америка Құрама Штаттарындағы қайырымдастық пен Ұлыбритания, Еуропалық Одақ және Азиядағы кооперативтік қозғалыстарға байланысты болғандықтан, күрделі және даулы тарихқа ие. АҚШ-та бұл термин "сауда жасау арқылы қайырымдылық жасау" түсінігімен байланысты, "сауда жасау кезінде қайырымдылық жасау" емес. Басқа елдерде, филантропияға қарағанда қоғамдық ұйымдастыруға, капиталды демократиялық бақылауға және өзара көмек принциптеріне көбірек мән беріледі. Соңғы жылдары әлеуметтік мақсаттағы бизнес тұжырымдамасы кеңінен тарады, олар тікелей әлеуметтік жауапкершілікті іске асырады немесе қайырымдылық мақсаттары үшін қаражат жинайды. Grameen Bank-тің негізін қалаушы Мұхаммед Юнус әлеуметтік кәсіпорынның моделі тек әлеуметтік мақсатқа жету үшін құрылуы керек деп санайды. Тағы бір пікір бойынша, әлеуметтік кәсіпорындардың қозғаушы күші пайда табу емес, ал пайда табу мотиві негізгі әлеуметтік мақсатқа қарағанда екінші орында тұруы керек. The Social Enterprise Alliance (SEA) ұсынған екінші анықтамада әлеуметтік кәсіпорын – өзінің әлеуметтік немесе экологиялық миссиясын жүзеге асыру үшін бизнес әдістерін қолданатын ұйым. Бұл анықтамаға сәйкес, әлеуметтік кәсіпорынның әлеуметтік миссиясы – мүңкіл жағдайдағы адамдарға көмек көрсету, ол тауарлар мен қызметтерді (ақша емес) тікелей ұсыну арқылы іске асырылады. Сонымен қатар, ұйымның немесе кәсіпорынның негізгі кіріс көзі – өндірілген табыс болуы тиіс. Үшінші анықтама ұйымның заңды тұлға ретінде құрылуына немесе құрылымдық формасына негізделген. Осы контексте, әлеуметтік кәсіпорын – өзінің құқықтық формасын таңдау арқылы пайда табудан бас тартатын заңды тұлға. Төртінші анықтамада әлеуметтік кәсіпорын – әлеуметтік әсерге үнемі ойын жол беретін және нәтижесінде әлеуметтік мәселелерді шешу үшін бизнес және басқару тәсілдерін қолданатын, адал адамдардың қауымдастығы деп айтылады. Соңғы жылдары көптеген коммерциялық емес ұйымдар сыртқы көздерден қаржыландыру алу қиын болғандықтан, әлеуметтік кәсіпорын моделін қабылдады. Әлеуметтік кәсіпорын моделі коммерциялық емес ұйымдарға қайырымдылыққа сүйенудің баламасын ұсынады. Бұл оларға қаржыландыру мен тұрақтылықты арттыруға және әлеуметтік миссияларын іске асыруға көмектеседі. Дегенмен, екі потенциалды мәселе туындайды: 1) бизнес қызметін дамыту кезінде әлеуметтік мақсаттан ыңғайсыздану; және 2) әлеуметтік кәсіпорын моделін қабылдау үшін жеткіліксіз білік, ресурстар мен мүмкіндіктер. Әлеуметтік кәсіпорындардың көпшілігінде жеткілікті қаржы болмағандықтан, олар қызметкерлеріне бәсекеге қабілетті жалақы төлей алмайды және осы себепті қызметкерлерді жұмысқа алу үшін басқа (қаржылық емес) тәсілдерге жүгінуге мәжбүр. Көптеген менеджерлер осы үшін әлеуметтік кәсіпорынның екі мақсатты және екі мақсатты әлеуметтік компонентін пайдаланады.

The term 'social enterprise' has a mixed and contested heritage due to its philanthropic roots in the United States and cooperative roots in the United Kingdom, European Union, and Asia. In the US, the term is associated with 'doing charity by doing trade', rather than 'doing charity while doing trade'. In other countries, there is a much stronger emphasis on community organising, democratic control of capital, and mutual principles than on philanthropy. In recent years, there has been a rise in the concept of social purpose businesses, which pursue social responsibility directly or raise funds for charitable purposes. Muhammad Yunus, founder of the Grameen Bank, believes that a social enterprise should be modelled exclusively to achieve a social goal. Another view is that social enterprises should not be motivated by profit motives, but rather that profit motives should be secondary to the primary social goal. A second definition provided by The Social Enterprise Alliance (SEA) defines a social enterprise as an organisation that uses business methods to execute its social or environmental mission. According to this definition, the social enterprise's social mission is to help the disadvantaged, which is executed by directly providing goods or services (not money). Additionally, earned revenue must be the main source of income for the organisation or venture. A third definition is purely based on how the organisation is legally structured or formed as a legal entity. In this context, a social enterprise is a legal entity that, through its entity choice, chooses to forgo a profit motive. A fourth definition asserts that a social enterprise consists of a community of dedicated individuals that are continuously thinking about social impact and, as a result, employ business and management techniques to approach social causes. In recent years, many non profits have chosen to take on social enterprise models as it has become increasingly difficult to obtain financing from outside sources. The social enterprise model offers non profit organisations an alternative to relying on charitable donations. This may allow them to increase their funding and sustainability and assist them in the pursuit of their social mission. However, two potential issues emerge: 1) distraction from the social goal in pursuit of contradictory business activities; and 2) inadequate skills, resources, and capabilities for the adoption of the social enterprise model. Since a large majority of social enterprises do not have sufficient funding, they are unable to pay competitive wages to their employees, and as a result, they have to resort to other (non financial) techniques to recruit employees. Many managers utilise the social component of the social enterprise's dual mission and purpose for this.

Әлеуметтік әсер мен әлеуметтік кәсіпкерлік

Әлеуметтік әсер және әлеуметтік кәсіпкерлік – бір емес. Әлеуметтік әсер бизнестің жалпы нәтижелерін білдіруі мүмкін, бірақ әлеуметтік әсер ететін бизнес әлеуметтік кәсіпорын болуы міндетті емес. Әлеуметтік кәсіпорындардың миссиясы әлеуметтік мәселелерге байланысты болады және олар өз миссиясының бір бөлігі ретінде әлеуметтік проблеманы шешу мақсатымен жұмыс істейді. Әлеуметтік кәсіпкерлік дәстүрлі коммерциялық емес ұйымдарға қарама-қарсы, бизнес принциптеріне негізделген жаңа тәсіл ретінде пайда болды. Әлеуметтік кәсіпкерлік кең ауқымды өзгерістер мен инновацияларға бағытталған формалардан нарыққа негізделген шешімдерге және бағдарламалардың әлеуметтік әсерін бағалауға арналған бизнес тәсілдеріне қарай дамуын жалғастырады.

Әлеуметтік кәсіпорындарды қаржыландыру

Әлеуметтік жауапкершілік инвестициялау (АЖИ) қаржылық табыс пен әлеуметтік әсерді ең жоғары деңгейге көтеруді мақсат етеді.

Salesforce.com сауда белгісі туралы дау

2012 жылы Social Enterprise UK Salesforce.com компаниясына қарсы «Біздің атымыздан емес» науқанын жүргізді. Бұл компания – әлемдік бағдарламалық қамтамасыз ету және CRM компаниясы, ол өнімдерін сипаттау үшін «әлеуметтік кәсіпорын» терминін қолдана бастады және Еуроодақ, АҚШ, Австралия және Ямайкада «әлеуметтік кәсіпорын» тауарлық белгісіне өтініш берді. Бұл науқанға АҚШ-тағы (Әлеуметтік кәсіпкерлік альянсы), Канада, Оңтүстік Африка және Австралиядағы ұқсас ұйымдар қолдау көрсетті. Salesforce.com компаниясының бас директоры мен төрағасына ашық хат жолданды, онда Salesforce.com компаниясынан «әлеуметтік кәсіпорын» терминін пайдалануын тоқтату сұранылды. Аталған хатқа Мұхаммед Юнус (Грамин банкінің негізін қалаушы және Нобель сыйлығының лауреаты), Ричард Г. Уилкинсон және Кейт Пикетт («Рух деңгейі» кітабының авторлары) сияқты әлемнің түкпір-түкпірінен адамдар мен ұйымдар қол қойды. Salesforce компаниясы «әлеуметтік кәсіпорын» терминіне қатысты өтінімдерін қайтарып алатынын және болашақта маркетингтік материалдарында «әлеуметтік кәсіпорын» деген сөздерді қолданбайтынын мәлімдеді.

Гибридті түрлері

Жеке, мемлекеттік немесе коммерциялық емес ұйым түрінде құрылмаған ұйымдар гибридті ұйымдар деп жіктеледі. Италияның "қызыл белдеуіндегі" (шамамен 7000 жұмысшы және 8000 әлеуметтік кооператив) кооперативтерді дамытудың масштабы мен интеграциясы әлеуметтік экономиканы зерттеушілердің EMES желісін құруына түрткі болды, олар кейіннен ағылшын тіліндегі маңызды жарияланымдар арқылы осы терминологияны Ұлыбританияға және Еуропаның қалған бөлігіне таратуға септігін қосты.

Импакт зерттеулерінің картасы

2017 жылы Суинберн университетінің әлеуметтік әсер ету орталығы Виктория штатындағы әлеуметтік кәсіпкерлікті жан-жақты карталау жобасын жүзеге асырды. «Әсерге арналған карта» есебінде Викторияда 3500-ге жуық әлеуметтік кәсіпорын анықталды, оларда 60 000-нан астам адам жұмыс істейді, бұл штаттың жұмыс күшінің 1,8%-ын құрайды. Викторияның әлеуметтік кәсіпорындары штат экономикасына 5,2 миллиард доллардан астам жалпы өніммен үлес қосады. Әлеуметтік кәсіпорындар экономикаға маңызды үлес қосады – жергілікті өндіріс пен ауыл шаруашылығынан бастап, қонақжайлылық және кәсіби қызметтерге дейін. Олар тек жергілікті қажеттіліктерге қызмет ететін жергілікті кәсіпорындар ғана емес, олардың шамамен үштен бірі халықаралық саудамен айналысады. Дәстүрлі коммерциялық кәсіпорындардан өзгеше, Викторияның әлеуметтік кәсіпорындары еңбекке қатысты шығындарды жоғары деңгейде ұстайды, олардың жұмыс күшінің үлесі олар өндіретін жалпы штат өнімінің шамамен екі есесіне тең.

Ұлттық әлеуметтік кәсіпкерлік стратегиясы

ASENA-ның алғашқы қадамы Премьер-министрдің әлеуметтік әсерге инвестициялау жөніндегі таскфорсына ұсыныс жасау болды, онда Австралия үкіметіне сектормен серіктестік құрып, ұлттық әлеуметтік кәсіпкерлік стратегиясын әзірлеу және Виктория мен Квинсленд штаттарының үкіметтерінің жетістіктерін пайдалану ұсынылды. Содан кейін, «Англия отбасы қоры» (English Family Foundation) – қайырымдастық қорының координациясымен, ұлттық стратегияға қадам басқан сектор бастамасын іске асыру үшін бірлескен жоба құрылды. Гриффит университетінің Юнус орталығы Австралия мен шетелде әлеуметтік кәсіпкерлік секторында зерттеу жүргізді. Зерттеу екі бөлімнен тұрады: Бірінші бөлім: тақырыптардың, керістердің және ойландыратын мәселелердің жиынтығы, Австралиядағы және халықаралық деңгейдегі әлеуметтік кәсіпкерлік секторының тарихы мен тәжірибесін қамтиды. Екінші бөлім: Австралияның әлеуметтік кәсіпкерлік секторында байланыс құруға мүмкіндік беретін инфрақұрылымды құрудың жолдары, осылайша біздің әсерімізді бірлесіп арттыруға болады. Ол бізден ұлттық деңгейде тиімді ұйымдасудың қалай болуы мүмкін екенін ойлауды сұрайды. Есепте сектордың әртүрлілігі көрсетілді, бірақ ұлттық стратегияны, ортақ мақсаттарды және әлеуметтік кәсіпкерлік секторында жақсы үйлестіруді қолдау кеңінен таралғаны расталды. Сектормен консультациялар 2022 жылы басталды. Ұлттық әлеуметтік кәсіпорындардың санағы болмағандықтан, делдалдар маңызды деректер көзіне айналды. 2015 жылы іске қосылған «Инвестицияға дайын өсу гранты» (Impact Investment Ready Growth Grant) бойынша, әлеуметтік кәсіпорындардың көп бөлігі Австралияның үш штатында – Виктория, Жаңа Оңтүстік Уэльс және Квинслендте шоғырланған. Осы гранттарды алғандар әлеуметтік кәсіпорындардың пайда табудан бөлек мақсаттары бар екенін, олар әлеуметтік және экологиялық инновацияларды дамытатынын және қызметкерлері, тұтынушылары мен қоғам алдында жауапты екенін көрсетті. Олар адамдарға ұйымды басқаруда тікелей қатысу мүмкіндігін беретін бизнес-модельді ұсынады. Австралиядағы танымал әлеуметтік кәсіпорындарға Thank You, Who Gives a Crap, STREAT, Taboo Period Products, Good Cycles, Vanguard Laundry және Goodwill Wine жатады. ASENA және штаттар мен аумақтық желілер FASES анықтамасын қабылдады, сонымен қатар, жарамдылық критерийлерін әлі толық орындамаған, бірақ ниет білдірген жаңа әлеуметтік кәсіпорындарды да қолдайды. Social Traders Австралияда әлеуметтік кәсіпорын сертификатын ұсынады.

ASENA's first act was to make a submission to the Prime Minister's Social Impact Investing Taskforce that recommended the Australian Government partner with the sector to develop a national social enterprise strategy, and leverage the achievements of governments in Victoria and Queensland. A collaborative project was then formed coordinated by the English Family Foundation, a philanthropic fund, to begin the sector led journey to a national strategy. The Yunus Centre at Griffith University conducted research across the social enterprise sector, in Australia and overseas. The research is presented in two parts:

Part one: a summary of themes, tensions & provocations, capturing the history and learning in the social enterprise sector in Australia and internationally. Part two: a possible pathway for building the connective tissue across the Australian social enterprise sector so that collectively we can amplify our impact. It asks us to consider – what would it look like if we were to better organise at a national level? The Report highlighted the diversity of the sector but confirmed widespread support for a national strategy, shared goals and better coordination in the social enterprise sector. Consultation with the sector commenced in 2022. In the absence of a national social enterprise census, intermediaries provide an important source of data. The Impact Investment Ready Growth Grant, launched in 2015, noted that the majority of social enterprises were concentrated in three Australian states: Victoria, New South Wales, and Queensland. Recipients of these grants demonstrate that social enterprises work for more than profit alone; they foster social and environmental innovation and are accountable for their employees, consumers and the communities. They offer a business model where people can be given direct voice in running the organisation. Some of the popular social enterprises in Australia include Thank You, Who Gives a Crap, STREAT, Taboo Period Products, Good Cycles,Vanguard Laundry and Goodwill Wine. The FASES definition of social enterprise is adopted by ASENA and the state and territory networks, with many also welcoming emerging social enterprises that have the intention but are yet to meet the eligibility criteria. Social Traders provides the Social Enterprise certification in Australia.

Америка Құрама Штаттары

Әлеуметтік кәсіпорын Альянсы "әлеуметтік кәсіпорынды" "базарға бағытталған тәсіл арқылы қанағаттандырылмаған негізгі қажеттілікті немесе әлеуметтік немесе экологиялық мәселені шешетін ұйымдар" деп анықтайды. АҚШ-та әлеуметтік кәсіпорындар басқа бизнес түрлері, коммерциялық емес ұйымдар мен мемлекеттік мекемелерден екі ерекшелік арқылы ерекшеленеді: әлеуметтік кәсіпорындар өздерінің өнімдері мен қызметтері арқылы немесе жұмысқа орналастырған әлеуеті шектеулі адамдардың саны арқылы тікелей әлеуметтік қажеттіліктерге жауап береді. Бұл оларды корпоративтік әлеуметтік жауапкершілікті жүзеге асыру арқылы жанама түрде оң әлеуметтік өзгерістерді жасайтын "әлеуметтік жауапкершілікке ие кәсіпорындардан" ерекшелендіреді (мысалы, қайырымдылық қор құру және іске асыру; қызметкерлеріне әділ жалақы төлеу; экологиялық таза шикізаттарды пайдалану; қоғамдық жобаларға көмектесу үшін еріктілерді ұсыну). Әлеуметтік кәсіпорындар екі немесе үш еселенген кірісті көздеу үшін пайда табу стратегиясын қолданады, ол жеке (әлеуметтік сектордағы бизнес ретінде, жеке немесе коммерциялық емес секторда) немесе коммерциялық емес ұйымның қайырымдылық жарналары мен мемлекеттік сектордың субсидияларын қамтитын аралас кіріс ағынының маңызды бөлігі ретінде қолданылады. Бұл оларды негізінен қайырымдылық және мемлекеттік қолдауға негізделген дәстүрлі коммерциялық емес ұйымдардан ерекшелейді. Екі еселенген кіріс – әлеуметтік мақсаттар мен пайданы барынша арттыру. Бұл жерде екеуі де қарама-қайшы емес; алайда, ұйымның әлеуметтік мақсаттарын жүзеге асыру үшін оң пайдаға жету үшін дұрыс қаржылық басқару қажет. Үш еселенген кіріс – бұл екі еселенген кіріс, оған экологиялық тұрақтылық қосылған. АҚШ-та "әлеуметтік кәсіпорын" "әлеуметтік кәсіпкерліктен" де ерекшеленеді, ол B Corp компаниялары, әлеуметтік жауапты инвесторлар, "пайдалы" кәсіпорындар, Төртінші сектор ұйымдары, ірі корпорациялардың ӘЖЖ күш-жігерлері, "әлеуметтік инноваторлар" және басқалар сияқты әртүрлі ойыншыларды қамтиды. Осы субъектілердің барлығы әлеуметтік қажеттіліктерді әртүрлі жолдармен қанағаттандырады, бірақ олар әлеуметтік қажеттіліктерді өз өнімдері немесе қызметтері арқылы немесе жұмысқа орналастырған әлеуеті шектеулі адамдардың саны арқылы тікелей қанағаттандырмаса, олар әлеуметтік кәсіпорындар ретінде танылмайды. 2019 жылы De Gruyter басылымы жариялаған мақалада АҚШ-тағы әлеуметтік кәсіпорындардың алдындағы кейбір жалпы қиындықтар: құқықтық форма, басқару мәселелері, әсерін өлшеудегі қиындықтар, анық сәйкестіктің болмауы, капиталға қол жеткізудегі проблемалар, басқарудағы шиеленістер. АҚШ-та Society Profits әлеуметтік кәсіпорындарға үшінші тараптан аккредитация беруді ұсынады.

The Social Enterprise Alliance defines a "social enterprise" as "Organizations that address a basic unmet need or solve a social or environmental problem through a market driven approach." In the U. S, two distinct characteristics differentiate social enterprises from other types of businesses, nonprofits, and government agencies:

Social enterprises directly address social needs through their products and services or through the numbers of disadvantaged people they employ. This distinguishes them from "socially responsible businesses", which create positive social change indirectly through the practice of corporate social responsibility (e. g., creating and implementing a philanthropic foundation; paying equitable wages to their employees; using environmentally friendly raw materials; providing volunteers to help with community projects). Social enterprises use earned revenue strategies to pursue a double or triple bottom line, either alone (as a social sector business, in either the private or the nonprofit sector) or as a significant part of a nonprofit's mixed revenue stream that also includes charitable contributions and public sector subsidies. This distinguishes them from traditional nonprofits, which rely primarily on philanthropic and government support. The double bottom line consists of social goals and profit maximization. Here the two are not contradictory; however, proper financial management to achieve positive profits is necessary in order to undertake the organizations social goals. The triple bottom line is essentially the double bottom line, with the addition of environmental sustainability. In the United States, "social enterprise" is also distinct from "social entrepreneurship", which broadly encompasses such diverse players as B Corp companies, socially responsible investors, "for benefit" ventures, Fourth Sector organizations, CSR efforts by major corporations, "social innovators" and others. All these types of entities grapple with social needs in a variety of ways, but unless they directly address social needs through their products or services or the numbers of disadvantaged people they employ, they do not qualify as social enterprises. According to a paper published by De Gruyter in 2019, some common challenges facing social enterprises in the US were Legal form, governance challenges, difficulties in measuring impact, lack of clear identity, problems in accessing capital, management tensions. In US, Society Profits offers third party accreditation to social enterprise businesses.

Таяу Шығыс

Таяу Шығыста әлеуметтік кәсіпорындар үшін жеке заңды тұлға қарастырылмаған. Көптеген әлеуметтік кәсіпорындар компаниялар немесе коммерциялық емес ұйымдар ретінде тіркеледі. Таяу Шығыс елдерінің үкіметтері әлеуметтік кәсіпорындардың нақты анықтамасын әзірлемеген. Дегенмен, Таяу Шығыстағы әлеуметтік кәсіпорындар түрлі салаларда белсенділік танытып, жаңалықтар енгізіп келеді. Қазіргі әлеуметтік кәсіпорындардың көпшілігі адам капиталын дамытумен айналысады. Олардың көпшілігі аймақтың жаһандық бәсекеге қабілеттілігін арттыруға қажетті тәжірибе мен білікке ие лидерлерді дамытуға, сонымен бірге әлеуметтік мақсаттарға жетуге үлес қосады. Аймақтағы трендтер осындай қызметтердің және жалпы әлеуметтік кәсіпкерліктің маңыздылығы мен потенциалының артып келе жатқанын көрсетеді. Бұған жастардың әлеуметтік өзгерістерге ұмтылысының және жастар арасындағы волонтерлік қозғалыстың өсуі де себеп. Шваб қорының мәліметінше, Таяу Шығыста 35 үздік әлеуметтік кәсіпкер жұмыс істейді.

Құқықтық қолдау

Оңтүстік Кореяда әлеуметтік кәсіпкерлікті қолдау туралы заң 2006 жылдың желтоқсанында бекітіліп, 2007 жылдың шілдесінде күшіне енді. 2010 жылы заңға өзгерістер енгізілді. 2-бапта әлеуметтік кәсіпорын – «жергілікті тұрғындардың өмір сүру сапасын арттыру мақсатында әлеуметтік қызметтер көрсету және әлеуметтік жағынан әлсіз топтарға жұмыс орындарын ұйымдастыру арқылы тауарлар мен қызметтерді өндіру және сатумен айналысатын, 7-бапта белгіленген талаптарға сәйкес сертификатталған ұйым» деп анықталған. «Әлсіз топтар» – «өздеріне қажетті әлеуметтік қызметтерді нарықтық бағамен алуда қиындыққа тап болған адамдар, олардың нақты критерийлері Президент Жарлығымен айқындалады», ал «әлеуметтік қызметтер» – «білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік қамсыздандыру, қоршаған орта және мәдениет саласындағы, сондай-ақ осы салаларға сәйкес келетін қызметтер, олардың шеңбері Президент Жарлығымен белгіленеді» деп көрсетілген. Еңбек министрлігі бес жыл сайын «әлеуметтік кәсіпорындарды қолдаудың негізгі жоспарын» жасауға міндетті (5-бап). Кәсіпорындар ғана емес, кооперативтер мен коммерциялық емес ұйымдар да әлеуметтік кәсіпорындар ретінде танылуы мүмкін, олар Корея / облыстық үкіметтерден немесе қалалық әкімшіліктерден салық жеңілдіктері мен/немесе қаржылық қолдау алуға құқылы. 2012 жылдың қазан айына дейін 680 ұйым әлеуметтік кәсіпорындар ретінде тіркелді. Кореялық әлеуметтік кәсіпорындардың көпшілігі жұмыс орындарын құруға баса назар аударады. Кореяның әлеуметтік кәсіпорындарды дамыту агенттігі әлеуметтік кәсіпорындарды, оның ішінде Happynarae және Beautiful Store сияқты ұйымдарды дамыту мақсатында құрылды.

Үндістан

Үндістанда әлеуметтік кәсіпорын коммерциялық емес үкіметтік емес ұйым (NGO) болуы мүмкін, көбінесе 1860 жылғы Үндістан қоғамдарын тіркеу туралы заңға сәйкес қоғам ретінде тіркеледі, түрлі Үндістан мемлекеттік сенім актілеріне сәйкес тіркелген сенім немесе 1956 жылғы Үндістан компаниялары туралы заңға сәйкес тіркелген 25-бөлімдегі компания. Үндістанда 3 миллионға жуық үкіметтік емес ұйым бар, соның ішінде көптеген діни ұйымдар мен діни трастар, мысалы, храмдар, мешіттер және гурудуара қауымдастықтары сияқты, олар әлеуметтік кәсіпорындар деп есептелмейді. Үндістандағы үкіметтік емес ұйымдар кейбір қызметтер (әдетте, қаражат жинау іс-шаралары мен қоғамдық іс-шаралар) және кейде өнімдер арқылы қаражат жинайды. Осыған қарамастан, Үндістанда "әлеуметтік кәсіпорын" термині кеңінен қолданылмайды, оның орнына үкіметтік емес ұйымдар мен коммерциялық емес ұйымдар (NPO) сияқты терминдер қолданылады, мұнда мұндай ұйымдарға бизнес емес қызметтер үшін заңды түрде қаражат жинауға рұқсат беріледі. Бала құқықтары және Сіз және Жастар бірлестігі – әлеуметтік және экологиялық мақсаттарын ілгерілету үшін қызметтері, қаражат жинау іс-шаралары (іс-шараларды ұйымдастыру, қайырымдылықтар мен гранттар) немесе кейде өнімдер арқылы қаражат жинайтын әлеуметтік кәсіпорындардың мысалы. Дегенмен, әлеуметтік бизнес пайда табуға ұмтылады, бірақ басты мақсаты – тұрақты бизнес-модель арқылы кедейлікті жеңу. Бала Викаса әлеуметтік қызмет қоғамының SOPAR Канадамен байланысты ұйым ретінде айтуынша, "Әлеуметтік кәсіпорын – әлеуметтік мәселелерді шешуді мақсат ететін гибридтік бизнес, сонымен қатар кез келген басқа кәсіпорын сияқты кіріс пен пайда табу. Алайда, пайда мен әлеуметтік мақсаттың арасында таңдау жасау қажет болғанда, әлеуметтік мақсат әлеуметтік кәсіпорындар үшін басым болып табылады, ал пайда тек тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін қарастырылады". Ауыл шаруашылығы саласында Халықаралық даму кәсіпорындары Үндістандағы миллиондаған шағын фермерлерді кедейліктен шығаруға көмектесті. Үндістанда және дамытылып келе жатқан әлемдегі әлеуметтік кәсіпорындардың тағы бір саласы – пирамиданың төменгі жағындағы (BOP) бизнес, оны C. K. Prahalad "Пирамиданың төменгі жағындағы табыс" еңбегінде анықтады және талдады. Бұл маңызды еңбек инновациялық және академиялық зерттеулердің дамуына ықпал етті.

In India, a social enterprise may be a non profit non governmental organization (NGO), often registered as a Society under Indian Societies Registration Act, 1860, a Trust registered under various Indian State Trust Acts or a Section 25 Company registered under Indian Companies Act, 1956. India has around 3 million NGOs, including a number of religious organizations and religious trusts, like Temples, Mosque and Gurudwara associations etc., who are not deemed as social enterprises. NGOs in India raise funds through some services (often fund raising events and community activities) and occasionally products. Despite this, in India the term "social enterprise" is not widely used, instead terms like NGOs and NPOs (non profit organizations) are used, where these kind of organizations are legally allowed to raise fund for non business activities. Child Rights and You and Youth United are examples of social enterprise, who raise funds through their services, fund raising activities (organizing events, donations, and grants) or sometimes products, to further their social and environmental goals. However, there are social businesses with an aim for making profit, although the primary aim is to alleviate poverty through a sustainable business model. According to Bala Vikasa Social Service Society sister organization of SOPAR Canada "Social Enterprise is a hybrid business with a goal of solving social problems, while also generating revenues and profits like any other enterprise. However, when it comes to choosing between profits or social cause, social cause is paramount for social enterprises, while profits are considered only for sustainability." In the agriculture sector, International Development Enterprises has helped pull millions of small farmers out of poverty in India. Another area of social enterprise in India and the developing world are bottom of the pyramid (BOP) businesses which were identified and analyzed by C. K. Prahalad in "Fortune at the Base of the Pyramid". This seminal work has been a springboard for a robust area of both innovation and academic research.

Малайзия

Social Enterprise Alliance Malaysia әлеуметтік кәсіпорындарды "әлеуметтік проблемаларды шешу үшін құрылған және өзін-өзі қаржылық тұрақты ету үшін бизнес-модельдерді пайдаланатын ұйымдар" деп анықтайды. Әлеуметтік кәсіпорындар өз бенефициарларына қаржылық пайдамен қатар әлеуметтік пайда әкелуді де мақсат етеді. Social Enterprise Alliance Malaysia әлеуметтік кәсіпорындарды коммерциялық емес ұйымдардан өзгеше, әлеуметтік бағытталған бизнес ретінде қарастырады. Малайзияда үкімет бірнеше бағдарламалар іске қосып, Малайзияның әлеуметтік кәсіпорындар үшін жетекші орынға ие болуына көмектесті. MaGIC сияқты мемлекеттік органдар Малайзияның дамып келе жатқан инновациялық ел ретіндегі беделін нығайту міндетін қойды. MaGIC-тің басты міндеттерінің бірі – "жергілікті стартаптар мен әлеуметтік кәсіпорындарды табысты және тұрақты бизнеске дамыту". 2017 жылы MaGIC "Әсерге бағытталған кәсіпорындарды аккредиттеу" (IDEA) бастамасын іске қосты. MaGIC сондай-ақ "Buy For Impact" жобасын ұсынды, ол компанияларды әлеуметтік кәсіпорындардан өнімдер мен қызметтер сатып алуға ынталандырады. Buy for Impact – саналы тұтыну мінез-құлқының жалпы халық пен жеке сектор арасында кеңіреюіне мүдделі адамдар мен ұйымдарды біріктіретін жоба. Бұл бастама "әсерге бағытталған кәсіпорындар (IDE) арқылы тұрақты оң әлеуметтік немесе экологиялық әсерді тудыру үшін халықтың сатып алу мүмкіндіктерін пайдалану идеясын қолдайды және насихаттайды". 2022 жылғы 23 сәуірде Премьер-министр Датук Сери Исмаил Сабри Якоб елдегі әлеуметтік кәсіпкерлікті дамыту бағытында жаңа стратегияны ұсынды. "Жаңадан іске қосылған "Әлеуметтік кәсіпкерлік 2030" іс-қимыл жоспары немесе SEMy2030 Малайзияда әлеуметтік кәсіпкерлікті дамытудың жаңа ұлттық бағытын анықтайды", - деді Премьер-министр. SEMy2030 технологияны және цифрландыруды қабылдау бойынша құрылымды оқытуды күшейтеді, қаржыландыруға қол жеткізуді жеңілдетеді, сондай-ақ ішкі және халықаралық нарықтарға бағдар ұстауға мүмкіндік береді.

Филиппин

1999 жылдың желтоқсан айында "Әлеуметтік кәсіпкерлік желісі" деп аталатын ұйым құрылды. Оның Метро-Манила қаласында орналасқан мүшелері – кәсіпкерлер, басшылар және әлеуметтік кәсіпкерлікке (кедейлерге мүмкіндіктер жасау арқылы бизнес құру) сене қоятын ғалымдар. SEN желісі – бірдей ойлы адамдарға өз қызығушылықтарын бөлісіп, тәжірибелерін басқаларға жеткізуге мүмкіндік беретін байланыс алаңы. Ұйымның бір жобасы кейіннен Халықты дамыту қорына қабылданды. Ол "Кооперативтік сауда-саттық кәсіпорны" деп аталады. CME кооперативтердің, микро-, шағын және орта кәсіпорындардың өнімдерін сату қажеттіліктерін қанағаттандыруға толыққанды арналған. Ғылыми ортадан "Әлеуметтік кәсіпкерлік және басқару" курсы алғаш рет 2000 жылы Азия және Тынық мұхиты университетінің Басқару мектебінде ұсынылды. Бұл курс сол кездегі Басқару мектебінің деканы доктор Хосе Рене К. Гайомен әзірленді және оқытылды. Ол Кәсіпкерлік басқару мамандығының жоғары сынып студенттері үшін таңдаулы пән ретінде ұсынылды. 2001 жылдың наурыз айында Азия және Тынық мұхиты университетінде "Әлеуметтік кәсіпорындар: кедейлер үшін байлық құру" тақырыбында семинар өтті. Филиппиндегі әлеуметтік кәсіпорын – GKonomics International, Inc., 2009 жылы тіркелген, акциялық емес, коммерциялық емес ұйым. Олар әлеуметтік кәсіпкерлікті дамытудағы Гавад Калинганың серіктесі. Олардың миссиясы – өндірушілердің жаңа буынын қалыптастыру.

Тайланд

Таиландта әлеуметтік кәсіпкерлік шағын, бірақ дамып келеді. Бангкоктағы Таммасат университеті Global Social Venture Competition (GSVC SEA) бәсекесінің Оңтүстік-Шығыс Азиядағы серіктесі болып табылады. Жыл сайын жаңа әлеуметтік кәсіпорындар өз бизнес-моделін ұсынады, олардың арасында ауыл шаруашылығы, технология, туризм және білім беру сияқты әртүрлі салалар қамтылған. 2013 жылы GSVC SEA жеңімпаздары Wedu (әйелдер лидерлігін дамыту және білім беру) және CSA Munching box (ауыл шаруашылығы) атанды. Таиландтағы әлеуметтік кәсіпкерлік кеңістігіндегі маңызды ойыншы – Ашока стипендиаты Сунит Шреста басқаратын ChangeFusion. Бұл саланың көрнекті тұлғасы – Халық және қоғам даму қауымдастығының (PDA) негізін қалаушы Мечай Виравайдия. Таиландтың Корольдік отбасы мүшелері де әлеуметтік кәсіпкерлікке қатысқан, мысалы, Mae Fah Luang Foundation ұйымының Doi Tung брендін құру арқылы. Singha Park Chiangrai де әлеуметтік кәсіпорын болып табылады. 8500 рай аумақты қамтитын саябаққа экожәнекей аграрлық туризм тұжырымдамасы арқылы туристерді тарту идеясы негіз болды, нәтижесінде 1200 жұмыссыз адам жұмысқа орналасып, жергілікті халық пен олардың отбасыларына табыс әкелді. Бұл тек есірткіге қарсы күреске көмектеспейді, себебі адамдар ай сайын тұрақты жалақы алады, сонымен қатар парк елдің түкпір-түкпірінен келген туристерді Чианграй провинциясына тартады, олар мұнда ақша жұмсайды. Таиланд үкіметі Тайланд әлеуметтік кәсіпкерлік кеңсесі (TSEO) арқылы жаңа әлеуметтік кәсіпорындар құруды қолдайды.

Финляндия

Финляндияда 2004 жылы қабылданған заң бойынша әлеуметтік кәсіпорын (sosiaalinen yritys) – тиісті тіркелмеге енгізілген және жұмысшыларының кемінде 30 пайызы мүгедек немесе ұзақ мерзімді жұмыссыз адамдардан тұратын кез келген кәсіпорын. 2007 жылдың наурыз айына қарай, мұндай 91 кәсіпорын тіркелген, олардың ең ірісі 50 қызметкерді жұмысқа алған. Ұлыбританияда мұндай «интеграциялық кәсіпорындарды» ажырату үшін «әлеуметтік фирма» деген арнайы термин қолданылады. Әлеуметтік кәсіпорынның (sosiaalinen yritys) осы заңдық анықтамасы, фин халқының санасына және қоғамдық пікірталасқа нақты әлеуметтік кәсіпкерліктің енуін қиындатты, сондықтан осы саланың алғашқы қатысушылары «Yhteiskunnallinen Yrittäjyys» (қоғамдық кәсіпкерлік) деген жаңа терминді қолданып, оны насихаттады. Бүгінде бұл термин кәсіпкерлік үкіметтік емес ұйымдар, кәсіпкерлердің өздері, кооперативтер және мемлекеттік ұйымдар тарапынан танылып, қабылданып, тіпті қолдау көрсетілуде. Финляндияның әлеуметтік кәсіпкерлік зерттеулер желісі FinSERN ұлттық және халықаралық зерттеу деректерін жинап, алмасады, әлеуметтік кәсіпкерлік зерттеушілерімен және әлемдегі зерттеу желілерімен байланыс орнатып, зерттеулерді қаржыландыру мүмкіндіктерін іздейді. Сондай-ақ, Финляндияда әсерлі инвестицияларға қызығушылық артып келеді.

Италия

Италия 2005 жылы «әлеуметтік кәсіпорындар» туралы заң қабылдады, үкімет оған 2006 жылғы 24 наурыздағы № 155 заң актісі арқылы нысан берді және анықтамасын берді. Италия заңнамасына сәйкес, әлеуметтік кәсіпорын – бұл пайда табу емес, жалпыға пайдалы қызметтер мен тауарларды ұсынатын, қоғамдық мүдделерді қорғайтын жеке меншік ұйым. Әлеуметтік кәсіпорындарды дамыту және олардың әлеуметтік әсерін бағалау мақсатында Италияның мемлекеттік жұмыспен қамту агенттігі – «Italia Lavoro» жобаларының әлеуметтік тиімділігін экономикалық тұрғыдан есептеу әдістемесін жасады. Мысалы, олар мүгедек адамды жұмысқа орналастырудың қоғамға тигізетін экономикалық құнын өлшейді. 1997 жылдан бері «Italia Lavoro» психикалық және физикалық мүгедектігі бар, денсаулық проблемалары немесе әлеуметтік жағдайы нашар адамдарды жұмыспен қамтиды. Осы мақсатта олар жалпы еңбек жүйесінде қалып қойған адамдарға шағын және орташа коммерциялық емес кәсіпорындар құру арқылы қоғамға қайта интеграциялануға көмектеседі. Сондай-ақ, әлеуметтік кәсіпорындарды көбейту үшін «Өзгеріс жаса» коммерциялық емес кооперативі құрылды. «Өзгеріс жаса» әлеуметтік стартаптарға қаржылық, операциялық және басқару бойынша қолдау көрсетеді. 2010 жылы олар «Жылдың әлеуметтік кәсіпкері» аталымын іріктеу үшін бірінші конкурсты ұйымдастырды, сондай-ақ «Әлемдегі ең әдемі жұмыс» деген тақырыпта тағы бір конкурс өткізді. Биылғы жылы бұл конкурстың жеңімпазы Брешия провинциясындағы қоқыс өңдеу циклын басқаратын «Cauto» әлеуметтік кооперативі атанды. «Cauto» қызметкерлерінің үштен бірі мүгедек немесе әлеуметтік жағдайы нашар адамдардан құралған. «Әлемдегі ең әдемі жұмыс» сыйлығын Кальяри қаласының «Domus de luna» тобы ұсынған «Жақсылық пен жамандықтың тавернасы» жобасы жеңіп алды. Бұл тавернада реабилитациялық бағдарламаны аяқтаған аналар мен балалар жұмыс істейді. Сыйлыққа 30 000 еуро көлемінде грант және 12 айлық кәсіби кеңес беру және қолдау кірді. Марапаттау рәсімі «Жаһандық кәсіпкерлік апталығы» бағдарламасына енгізілді.

Органдар

Ұлыбританиядағы алғашқы агенттік – «Әлеуметтік кәсіпорын Лондон» (SEL) 1998 жылы кооперативтік кәсіпорынды қолдаған ұйымдардың ынтымақтастығы нәтижесінде құрылды. SEL жаңадан құрылатын бизнеске қолдау көрсетумен шектелмей, Лондонның даму агенттігімен (LDA) бірлесіп, Шығыс Лондон университетінде әлеуметтік кәсіпкерлік мамандығының бакалавр бағдарламасын және «Әлеуметтік кәсіпорын журналын» (қазір Ливерпуль Джон Мурс университеті басқарады) құру арқылы мүдделі қауымдастықты қалыптастырды. SEL 2000-нан астам әлеуметтік кәсіпорын мен әлеуметтік кәсіпкерлер желісін құрды, DWP-нің «Болашақ жұмыс орындары» қоры арқылы 500-ден астам әлеуметтік кәсіпорында жұмыс орындарын тікелей ұйымдастырды және Вьетнам, Корея, Хорватия сияқты елдерде консалтингтік және бизнес қолдау қызметтерін ұсынады. Ұлыбританиядағы әлеуметтік кәсіпкерлік қозғалысының ұлттық мүшелік және лоббилік ұйымы – Social Enterprise UK (SEUK) (бұрынғы Social Enterprise Coalition), ол Англияның әр аймағындағы, сондай-ақ Солтүстік Ирландия, Шотландия және Уэльстегі ұқсас ұйымдармен байланыс жасайды. SEUK-тің бас атқарушы директоры Питер Холбрук 2010 жылдың қаңтар айында Гиллингемдегі (Кент) Sunlight Development Trust әлеуметтік кәсіпорнынан жұмысқа қабылданды. Клэр Доув SEUK төрағасы және Ливерпульдегі Blackburne House әлеуметтік кәсіпорнын басқарады. Social Enterprise Mark CIC – халықаралық деңгейде қолжетімді әлеуметтік кәсіпорын аккредитациясы – «Әлеуметтік кәсіпорын белгісі» мен «Әлеуметтік кәсіпорын алтын белгісіне» жауапты аккредитациялау органы. Оның мақсаты – әлеуметтік кәсіпорындардың бәсекеге қабілетті, тұрақты бизнес ретіндегі мүмкіндіктерін тану және дамыту, олар акционерлердің пайдасынан гөрі әлеуметтік әсерді арттыруға бағытталған. Аккредитация арқылы әлеуметтік кәсіпорынның бизнес-моделінің этикалық, сенімді және коммерциялық болып қалуын қамтамасыз етеді. Қазіргі таңдағыда 200-ден астам ұйым «Әлеуметтік кәсіпорын белгісі»/«Алтын белгі» аккредитациясына ие. Бағалау және аккредитациялау процесін тәуелсіз сертификаттау комиссиясы қадағалайды, ол «Әлеуметтік кәсіпорын белгісі»/«Алтын белгі» критерийлерінің қатаң сақталуын қамтамасыз етеді. 2002 жылы Ұлттық еріктілер кеңесі (NCVO) «Тұрақты қаржыландыру» жобасын құрды. Futurebuilders England, Centrica және Charity Bank қаражатын пайдалана отырып, бұл жоба еріктілер тобы мен қайырымдылық ұйымдарына сауда арқылы тұрақтылық тұжырымдамасын насихаттады. 2005 жылдан бастап NCVO ерікті сектордағы сауда қызметін атау үшін «әлеуметтік кәсіпорын» терминін қолдана бастады. 2002 жылы Ұлыбритания үкіметі бірыңғай әлеуметтік кәсіпкерлік стратегиясын іске қосты және оның іске асырылуын үйлестіру үшін Англия мен Уэльсте Әлеуметтік кәсіпорын бөлімін (SEnU) құрды, негізгі мақсаты – әлеуметтік кәсіпорындарды дамытуға бағытталған жаңа компания түрі туралы кеңес беру болды. Консультациялардан кейін (төмендегі CIC-ге қараңыз) саясатты әзірлеуге жұмысшылардың меншігі мен кооперативтік сектордан шыққан ұйымдарға қарағанда дәстүрлі «коммерциялық емес» сектордағы ұйымдар көбірек ықпал етті. 2003 жылғы DTI-ның консультация туралы баяндамасы ерікті сектордағы қайырымдылық траст пен қоршау ұйымдарының ықпалының күшті екенін көрсетті, сонымен қатар жұмысшылардың меншігіндегі прогрессивті ұйымдардың дауысы баяндаманы жасау барысында ескерілмегенін көрсететін дәлелдер бар. Әлеуметтік кәсіпорын бөлімі бастапқыда Сауда және өнеркәсіп министрлігіне (DTI) қарасты, ал 2006 жылы ол жаңадан құрылған Үшінші сектор кеңсесінің құрамына енді. Жалпы кеңес алғаннан кейін SEnU кез келген құқықтық модельге тәуелсіз кең ауқымды анықтаманы қабылдады. Бұл анықтамаға кепілдікпен шектелген компаниялар мен өндірістік және провиденттік қоғамдар ғана емес, сонымен қатар акциямен шектелген компаниялар, заңды тұлғасы жоқ бірлестіктер, серіктестіктер және жеке кәсіпкерлер де кіре алады. 2012 жылдың сәуір айында премьер-министр Дэвид Кэмерон әлемдегі алғашқы әлеуметтік инвестицияларды көтерме саудамен қамтамасыз ететін Big Society Capital компаниясын іске қосты. Жалпы сомасы 600 миллион фунт стерлинг болатын бұл қор әлеуметтік кәсіпорындарға, қайырымдылық ұйымдарына және қоғамдық топтарға қарыз беретін делдалдарға қаржы бөледі.

The first agency in the UK—Social Enterprise London (SEL)—was established in 1998 following collaboration between bodies supporting co operative enterprise. SEL did more than provide support to emerging businesses: it created a community of interest by working with the London Development Agency (LDA) to establish both an undergraduate degree in social enterprise at the University of East London and a Social Enterprise Journal (now managed by Liverpool John Moores University). SEL built a network of over 2,000 social enterprises and social entrepreneurs, directly brokered over 500 social enterprise jobs under the DWP's Future Jobs Fund and delivers consultancy and business support across the world in countries including Vietnam, Korea and Croatia. The national membership and campaigning body for the social enterprise movement in Britain is Social Enterprise UK (SEUK) (previously the Social Enterprise Coalition), and this liaises with similar groups in each region of England, as well as in Northern Ireland, Scotland and Wales. SEUK's chief executive, Peter Holbrook, joined in January 2010 from the award winning social enterprise, Sunlight Development Trust, based in Gillingham, Kent. Claire Dove is the Chair of SEUK and runs the social enterprise Blackburne House in Liverpool. Social Enterprise Mark CIC is the accreditation body responsible for the only internationally available social enterprise accreditation—the Social Enterprise Mark and Social Enterprise Gold Mark. It exists to recognize and promote the capabilities of social enterprises as competitive, sustainable businesses, dedicated to maximizing social impact above shareholder profit. It ensures the social enterprise business model remains ethical, credible and commercial through accreditation. There are over 200 organisations that currently hold Social Enterprise Mark/Gold Mark accreditation. The assessment and accreditation process is overseen by an independent Certification Panel, which ensures that the Social Enterprise Mark/Gold Mark criteria are rigorously applied. In 2002, the National Council for Voluntary Organisations (NCVO) established the Sustainable Funding Project. Using funds from Futurebuilders England, Centrica and Charity Bank, this project promoted the concept of sustainability through trading to voluntary groups and charities. From 2005 onward, NCVO began using the term social enterprise to refer to voluntary sector trading activities. In 2002, the British government launched a unified Social Enterprise Strategy, and established a Social Enterprise Unit (SEnU) to co ordinate its implementation in England and Wales, primarily to consult on a new type of company to support social enterprise development. After a consultation (see CIC below), policy development was increasingly influenced by organisations in the conventional "non profit" sector rather than those with their origins in employee ownership and co operative sectors. The 2003 DTI report on the consultation shows the disproportionate influence of charitable trusts and umbrella organisations in the voluntary sector, and evidence now exists that the voices of progressive employee owned organisations were marginalised in the course of producing the report. The Social Enterprise Unit was initially established within the Department of Trade and Industry (DTI), and in 2006 became part of the newly created Office of the Third Sector, under the wing of the Cabinet Office. Following broad consultation, SEnU adopted a broader definition which is independent of any legal model. This latitudinarian definition could include not only companies limited by guarantee and industrial and provident societies but also companies limited by shares, unincorporated associations, partnerships and sole traders. In April 2012, Prime Minister David Cameron launched Big Society Capital, the world's first social investment wholesaler. Capitalized with a total of £600 million, it will distribute funds to intermediaries that will lend money to social enterprises, charities and community groups.

Шотландия

Шотландияда әлеуметтік кәсіпкерлік – Шотландия үкіметінің өкілеттігіндегі мәселе және оның құзыретіне кіреді. Іс-шараларды Шотландияның әлеуметтік кәсіпкерлік коалициясы үйлестіреді, ал интеллектуалды жетекшілікті Деклан Джонстың басшылығымен құрылған Хериот-Уатт университетінің (Эдинбург) Әлеуметтік кәсіпкерлік институты жүзеге асырады. Эдинбургте орналасқан Сенскот әлеуметтік кәсіпкерлерді түрлі іс-шаралар арқылы қолдайды, соның ішінде негізін қалаушы Лоренс Демарко шығаратын апталық электрондық хабарлама бар. Әлеуметтік кәсіпкерлік академиясы Шотландия бойынша "жетекшілік, кәсіпкерлік және әлеуметтік әсер ету бағдарламаларын" іске асырады, ал одан әрі қолдауды Шотландияның даму трасттары қауымдастығы және Шотландияның кооперативтік даму ұйымы көрсетеді.

Қоғамдық мүддедегі компаниялар

Сонымен қатар, Ұлыбританияда қоғамдық мүдделерге бағытталған компания (CIC) деп аталатын жаңа құқықтық форма құрылды. CIC – компания иелерінің емес, қоғамның мүддесі үшін жұмыс істеуді көздейтіндер үшін арнайы жасалған, жауапкершілігі шектеулі компанияның жаңа түрі. Бұл, CIC тек белгілі бір адамның немесе адамдар тобының жеке пайдасы үшін құрыла алмайды немесе пайдаланыла алмайды дегенді білдіреді. Заңнама бойынша төленетін дивидендтердің мөлшері табыстың 35% -ынан аспайды, ал жеке тұлғаларға берілетін табыс банктің базалық ставкасынан 4% -қа дейін шектеледі. CIC акциялармен немесе кепілдікпен шектелуі мүмкін, сондай-ақ активтер мен пайданың заңмен рұқсат етілген жағдайларды қоспағанда, таратылуын болдырмау үшін міндетті түрде "активтерді сақтау" механизміне ие болады. Бұл активтер мен пайданың қоғамдық мақсаттар үшін CIC-тің ішінде қалатынын немесе басқа активтерді сақтау ұйымға, мысалы, тағы бір CIC немесе қайырымдылық қорына аударылатынын қамтамасыз етеді. CIC саяси қызметті қолдау мақсатында құрыла алмайды, ал қайырымдылық ұйымы CIC бола алмайды, егер ол қайырымдылық статусынан бас тартпаса. Дегенмен, қайырымдылық ұйымы еншілес компания ретінде CIC-ті тіркеуге өтініш бере алады.

Әлеуметтік кәсіпорындар

Ұлыбританиядағы әлеуметтік кәсіпорындардың тағы бір түрі – әлеуметтік фирма, ол еңбек нарығында қиын жағдайға түскен адамдарға жұмыс беру мақсатымен құрылған кәсіпорын.

Қырғызстан

Кенияда көптеген коммерциялық емес ұйымдар адамдардың, әсіресе ауылдық Кениядағылардың өмірін жақсарту үшін бизнес-модельдерді пайдаланады. Мысалы, KOMAZA әлеуметтік кәсіпорны шағын шаруалармен бірге ағаштарды отырғызып, өңделген ағаштар үшін жоғары құнды нарықтарға қол жеткізуге мүмкіндік беретін масштаб эффектісін қолданады. Тағы бір мысал – RISE Kenya, Кенияның жартылай шөлейтті Шығыс провинциясында климаттың өзгеруімен күресу жобаларын жүзеге асырады. Олар сондай-ақ әйелдердің қолөнермен айналысуына бағытталған тоқу жобаларын ұйымдастырады, олардың өнімдері ел астанасы Найробиде және Еуропа мен Американың шетел нарықтарында сатылады. Кениядағы басқа да дамуға бағытталған әлеуметтік кәсіпорындарға "One Acre Fund", "Nuru International" және Найробидегі тігін орталығынан 200 000-нан астам спорт шарларын шығарған "Alive & Kicking" кіреді. Кенияның әлеуметтік кәсіпорындарының қатарында ұялы телефон арқылы экономикалық операцияларды жеңілдеткен M Pesa да бар. Кениядағы әлеуметтік кәсіпорындар интернет байланысы және компьютерлік жабдықтар сияқты ақпараттық-коммуникациялық технологиялар инфрақұрылымымен жабдықталған орталықтарды да қамтиды. Олардың ішіндегі iHub және NaiLab – технологиялық кәсіпорынға бағытталған орталықтар, мысалы, Кенияның АКТ Кеңесімен және Akirachix-пен ынтымақтастықта жұмыс істейтін Tandaa сияқты жобалар бар.

Қазақстан

Африканың көп бөлігіндегідей, Замбиядағы әлеуметтік кәсіпорындар да көбінесе тұрақты жұмыс орындарын құруға бағытталған. Alive & Kicking 2007 жылы Лусакада тігіс орталығын ашты, онда 50 тігуші жұмыс істейді және ай сайын 2000 спорттық доп өндіріледі. Zambikes Лусакадағы зауытында велосипедтердің әртүрлі түрлерін шығарады, оның ішінде "Zambulances" және бамбуктан жасалған велосипедтер де бар, сонымен қатар механиктерді оқытудың үш деңгейін ұсынады.

Чили

Чили әлеуметтік кәсіпорындар арқылы әлеуметтік интеграцияны және жеке секторды одан әрі дамытуға көмектеседі. Әлеуметтік кәсіпорындарға қолдау көрсету, 2014-2018 жылдар аралығында 1,5 миллиард АҚШ доллары инвестициямен жүзеге асырылған өнімділік, инновация және өсу жоспарының құрамдас бөлігі болып табылады, бұл жоспар 47 шара, 10 заң жобасы және 37 әкімшілік бастаманы қамтиды. Чилидегі әлеуметтік кәсіпорындар кооперативтер, қауымдастықтар, жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер немесе корпорациялар сияқты түрлі құқықтық формаларда жұмыс істейді. Экономика министрлігі әлеуметтік кәсіпорындардың құқықтары мен міндеттерін белгілейтін жаңа құқықтық форманы құру мақсатында заң жобасын әзірлеуде. Үкімет әлеуметтік кәсіпорындарды қолдау үшін бірнеше бастама іске қосты. Мысалы, Чилидің экономикалық даму агенттігі CORFO «Әлеуметтік инновациялар бағдарламасы» және «Әлеуметтік инновацияларды қолдау үшін икемді мақұлдаумен бастапқы капитал субсидиясы» сияқты бағдарламаларды іске асырды. Осы бағдарламалар арқылы әлеуметтік кәсіпкерлерге бастапқы капиталға қол жеткізу және әлеуметтік кәсіпкерлерді қолдайтын инкубаторларға қаржылық қолдау көрсету мүмкіндігі берілді. Бұдан бөлек, Әлеуметтік даму министрлігі кедейлікті азайту және жастарды нығайтуға бағытталған шешімдерді дамытуды қолдау үшін «Mas por Chile» (Чили үшін көбірек) және «Incubia» қоры сияқты қарсы гранттарды ұсынды.