Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Су кеңістігі
Body of water
Гренландия теңізі – батысында Гренландиямен, шығысында Шпицберген архипелагымен, солтүстігінде Фрам бұғазымен және Солтүстік Мұзды мұхитымен, оңтүстігінде Норвегия теңізімен және Исландиямен шектесетін су кеңістігі. Гренландия теңізі көбінесе Солтүстік Мұзды мұхиттың бөлігі ретінде, кейде Атлант мұхитының бөлігі ретінде анықталады. Алайда, Солтүстік Мұзды мұхит пен оның теңіздерінің анықтамалары жиі нақты емес немесе кездейсоқ болып келеді. Жалпы қолданыста "Арктикалық мұхит" термині Гренландия теңізін қамтымайды. Океанографиялық зерттеулерде Гренландия теңізі Норвегия теңізімен бірге Солтүстік теңіздердің құрамына кіреді. Солтүстік теңіздер Арктика мен Атлант мұхиттарының арасындағы маңызды байланыс болып табылады, сондықтан термохалиндік айналымның тоқтауы мүмкін болған жағдайда үлкен рөл атқаруы мүмкін. Океанографияда Солтүстік Мұзды мұхит пен Солтүстік теңіздер жиі Атлант мұхитының шеткі теңізі – "Арктикалық Жерорта теңізі" деп аталады. Теңіздің климаты арктикалық, үнемі солтүстік желдері соғып тұрады және температура сирек нөлден жоғары көтеріледі. Бұрын мұнда Одден мұз тілі (немесе Одден) орналасқан, ол қыс айларында 72–74° солтүстік ендігіндегі Шығыс Гренландияның мұз жиегінен шығысқа қарай созылып, Арктикада қысқы мұздың қалыптасуының маңызды аймағы болған. Гренландия теңізінде, Исландияның солтүстігінде, Гренландия мен Ян-Майен аралы арасында қыста Батыс мұзы пайда болады. Бұл аймақ 200 жылдан астам уақыт бойы қолданылып келе жатқан, шапан мөрлері мен хоопо мөрлерінің негізгі көкөрек орны болып табылады.
The Greenland Sea is a body of water that borders Greenland to the west, the Svalbard archipelago to the east, Fram Strait and the Arctic Ocean to the north, and the Norwegian Sea and Iceland to the south. The Greenland Sea is often defined as part of the Arctic Ocean, sometimes as part of the Atlantic Ocean. However, definitions of the Arctic Ocean and its seas tend to be imprecise or arbitrary. In general usage the term "Arctic Ocean" would exclude the Greenland Sea. In oceanographic studies the Greenland Sea is considered part of the Nordic Seas, along with the Norwegian Sea. The Nordic Seas are the main connection between the Arctic and Atlantic oceans and, as such, could be of great significance in a possible shutdown of thermohaline circulation. In oceanography the Arctic Ocean and Nordic Seas are often referred to collectively as the "Arctic Mediterranean Sea", a marginal sea of the Atlantic. The sea has Arctic climate with regular northern winds and temperatures rarely rising above It previously contained the Odden ice tongue (or Odden) area, which extended eastward from the main East Greenland ice edge in the vicinity of 72–74°N during the winter and acted as a key winter ice formation area in the Arctic. The West Ice forms in winter in the Greenland Sea, north of Iceland, between Greenland and Jan Mayen island. It is a major breeding ground of harp seal and hooded seal that has been used for seal hunting for more than 200 years.
Тарих
Теңіз мыңжылдықтар бойы белгілі болғанмен, алғашқы ғылыми зерттеулер 1876–1878 жылдары Норвегияның Солтүстік Атлантика экспедициясы аясында жүргізілді. Одан бері көптеген елдер, көбінесе Норвегия, Исландия және Ресей осы аймаққа ғылыми экспедициялар жіберді. Гренландия теңізіндегі күрделі су ағындары жүйесін 1909 жылы Фридтжоф Нансен сипаттады. Археологиялық зерттеулер Гренландия теңізінде 15 ғасырдан бері инуиттердің өнеркәсіптік деңгейде емес, кит аулаумен айналысқанын көрсетеді.
While the sea has been known for millennia, the first scientific investigations were carried out in 1876–1878 as part of the Norwegian North Atlantic Expedition. Since then, many countries, mostly Norway, Iceland and Russia have sent scientific expeditions to the area. The complex water current system in the Greenland Sea was described in 1909 by Fridtjof Nansen. The Inuit hunted whales on a non industrial scale in the Greenland Sea since the 15th century, as evidenced by archaeology.
География және геология
Гренландия теңізі батысында Гренландия аралымен, оңтүстігінде Дания бұғазымен және Исландиямен шектеседі. Оңтүстік-шығыста, Ян-Майен аралының (Норвегия) артында, Норвегия теңізінің кең аумағы жатыр, және Гренландия теңізі оның жалғасы ретінде қарастырылуы мүмкін. Фрам бұғазының солтүстік-шығысында теңіз Свалбард архипелагымен (Норвегия) шектеледі. Гренландия теңізінің оңтүстік бөлігі, шамамен Ян-Майен жарылым аймағының оңтүстігіндегі аймақ немесе Кейп Брюстер – Ян-Майен сызығы, кейде Исландия теңізі деп аталады. Гренландия теңізінің түбі – оңтүстігінде су асты Гренландия-Исландия қыратымен, шығысында Мохнс қыраты мен Книпович қыратымен (Атлантикалық мұхитының қыратының бөлігі) шектелген ойыс. Батысқа қарай, теңіз түбі алдымен баяу, бірақ содан кейін Гренландияның кең жағалау жолағына қарай жылдам көтеріледі. Гренландия мұз қабаты Жокель шығанағына дейін жетеді. Гренландия теңізінің ірі аралдарына Свалбард архипелагы, Ян-Майен, сондай-ақ Гренландияның солтүстік-шығыс жағалауындағы Говгаард, Элла, Годфред Хансен, Иль-де-Франс, Линн, Норске, Гамма және Шнодер сияқты жағалау аралдары кіреді. Олардың ішінде тек Свалбард аралдарында ғана адамдар тұрады, ал Ян-Майенде тек уақытша әскери қызметкерлер орналасқан. Ұлттар Лигасы Норвегияға аралдың құқығын бергеннен кейін, 1921 жылы Норвегия бірінші метеорологиялық стансасын ашты, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия мен Ұлыбритания арасындағы даудың нысаны болды. Бүгінде аралда бірнеше радио және метеорологиялық стансалар жұмыс істейді.
The Greenland Sea is bounded to the west by the island of Greenland, and to the south by the Denmark Strait and Iceland. To the southeast, behind the Jan Mayen island (Norway) lies the vast expanse of the Norwegian Sea, of which Greenland Sea may be considered an extension. Across the Fram Strait to the northeast, the sea is delimited by the Svalbard archipelago (Norway). The southern part of the Greenland Sea, roughly the area south of the Jan Mayen Francture Zone or the line Cape Brewster – Jan Mayen is sometimes referred to as Iceland Sea. The bottom of the Greenland Sea is a depression bounded to the south by the underwater Greenland Iceland ridge and to the east by the Mohns Ridge and Knipovich Ridge (parts of the Mid Atlantic Ridge). To the west, the bottom rises first slowly, but then rapidly toward the wide Greenland coastal strip. The Greenland ice sheet reaches down to the sea at Jokel Bay. Major islands of the Greenland Sea include the Svalbard archipelago, Jan Mayen as well as coastal islands off the NE Greenland shores, such as Hovgaard, Ella, Godfred Hansen, Île de France, Lynn, Norske, Gamma and Schnauder islands. Of those, only the Svalbard islands are inhabited, and Jan Mayen has only temporal military staff. After the League of Nations gave Norway jurisdiction over the island, in 1921 Norway opened the first meteorological station there, which was a subject of contention between Germany and United Kingdom during World War II. Several radio and meteorological stations operate on the island nowadays.
Гидрология, климат және мұз
Арктикалық климат кең теңіз аймағында айтарлықтай өзгереді. Ауа температурасы қыста Шпицберген маңында, ал жазда Гренландия маңында ауытқиды. Орташа температурасы ақпан айында, яғни ең суық айда оңтүстікте және солтүстікте болады. Ең жылы тамыз айындағы сәйкес мәндер оңтүстікте және солтүстікте тіркеледі. Гренландия теңізінде жиі тұман, жел және ағыстар болып, олар мұз бен мұз тауларын Гренландия теңізі арқылы оңтүстікке қарай үздіксіз тасымалдайды. Сондықтан Гренландия теңізінде коммерциялық кеме жүруге мүмкіндік шектеулі: мұзды маусым қазан айында басталып, тамыз айында аяқталады. Жүзбелі мұздың үш түрі бар: Арктикалық мұз (қалыңдығы бірнеше метр), теңіз мұзы (қалыңдығы шамамен бір метр) және тұщы су мұз таулары. Оны 18 ғасырдың басында британдық кит аулаушылар ашқан, ал 1750 жылдардың соңынан бастап итбалық аулауға пайдаланыла бастады. Аң ауру 19 ғасырда ерекше қарқынды болды, бірақ 20 ғасырда аң ауру шектеулері мен сұраныстың төмендеуіне байланысты азайды. 1952 жылдың 5 сәуірінде болған қатты дауыл салдарынан 79 норвегиялық итбалық аулаушысы бар кемелер жоғалып кетті. Сол айда тағы жеті норвегиялық итбалық аулау кемесі құлап кетті.
The climate is Arctic and varies significantly across the vast sea area. Air temperatures fluctuate between near Spitsbergen in winter and off Greenland in summer. Averages are in the south and in the north in February, which is the coldest month. The corresponding values for the warmest month, August, are in the south and in the north. Because of frequent fogs, winds, and currents, which continuously transport ice and icebergs through the Greenland Sea to the south, the Greenland Sea has a narrow window for commercial navigation: The ice season starts in October and ends in August. Three types of floating ice are distinguished: Arctic pack ice (several meters thick), sea ice (about a meter thick), and freshwater icebergs. It was discovered in the early 18th century by British whalers and since late 1750s was used for seal hunting. The hunting was especially intensive in the 19th century, but declined in the 20th century because of hunting restrictions and lower market demand. Around 5 April 1952, a major storm resulted in disappearance of ships with 79 Norwegian seal hunters on board. Seven other Norwegian seal hunting vessels shipwrecked the same month.
Одден мұз тілі
Одден мұз тілі немесе жай ғана Одден (Одден – норвег тілінде «мүйіс» деген сөз) – Арктикадағы қысқы мұздың маңызды қалыптасу аймағы болды. Бұл ұзақ жылдар бойы белгілі болды және Фридтжоф Нансен оған кездескен, бірақ спутниктік суреттердің пайда болуымен ғана толыққанды түсінілді. Одденнің ұзындығы шамамен болды және көп жылдары ауданы дейін жететін. Ол қыс айларында 72–74° солтүстік ендігіндегі негізгі Шығыс Гренландия мұз жиегінен шығысқа қарай созылды, себебі Ян Майен ағысының құрамындағы өте суық полярлық беттік су осы ендікте Шығыс Гренландия ағысының бір бөлігін шығысқа бұрды. Бұрын қалыптасқан мұздың көп бөлігі желдің әсерімен оңтүстікке қарай итерілді, соның салдарынан ашық, суық су беті пайда болды, онда бұрқасынды мұз және жұқа мұз сияқты жаңа мұз түзілді, алып тіл пішінін құрады. Осы мұздың қалыптасуынан мұхитқа шығарылған тұз судың тығыздығын арттырып, оны тереңдеуге (немесе одан да терең) түсірді, бұл мұхиттың қысқы конвекция жүзеге асатын сирек аймақтарының біріне айналдырды, және бұл бүкіл әлемдік беттік және терең ағыстар жүйесін қозғауға көмектесті, ол термохалиндік айналым деп аталады.
The Odden ice tongue or simply the Odden (Odden is Norwegian word for headland) was a key winter ice formation area in the Arctic. It was known for a long time and was encountered by Fridtjof Nansen but was only fully understood with the advent of satellite imagery. The Odden had a length of about and covered an area of up to in most years. It extended eastward from the main East Greenland ice edge in the vicinity of 72–74°N during the winter because of the presence of very cold polar surface water in the Jan Mayen Current, which diverts some water eastward from the East Greenland Current at that latitude. Most of the already formed ice continued floating south, driven by the wind, so a cold open water surface was exposed on which new ice formed as frazil ice and pancake ice in the rough seas, producing a giant tongue shape. The salt rejected back into the ocean from this ice formation caused the surface water to become denser and sink, sometimes to great depths ( or more), making this one of the few regions of the ocean where winter convection occurred, which helped drive the entire worldwide system of surface and deep currents known as the thermohaline circulation.
Фауна
Гренландия теңізі мұхиттық азық тізбегінің негізін құрайтын организмдермен тығыз қамтылған. Ірі омыртқасыздар, балықтар (мысалы, треска, сельдь, қызыл балық, палтус және камбала), құстар және сүтқоректілер (мұнда теңіз түлкілері, киттер және дельфиндердің түрлі түрі бар) кіші омыртқасыздармен және ұсақ организмдермен қоректенеді. Жағалау маңындағы мүктер, лишайлар және сирек бұталар бұлан мен мускус сиырларына тамақ ретінде қызмет етеді, ал оларды поляр аю аулайды. Бұл Гренландияның министрі мен провинциялық кеңесін мұнай және газ өндіруге байланысты көптеген концессияларды ұсынуға алып келді. Концессиялардың көп бөлігі Гренландияның батысындағы теңіздерде орналасқан (атап айтқанда, Дэвис бұғазы және Баффин шығанағы), бірақ Гренландия теңізінде 19 концессия бар. 2013 жылдың соңында үш консорциум Гренландияның минералдық және мұнай бюросынан Гренландия теңізінің төрт үлкен аймағына көмірсутектерді өндіру құқығын алды. Консорциумды Statoil, Chevron және Eni мұнай компаниялары басқарады, сонымен қатар Shell, BP, DONG Energy және Nunaoil сияқты бірнеше кіші компаниялар да кіреді. Одан бері тағы бір көмірсутек концессиясы сатылды. Әлемдегі ең ірі мұнай компаниясы және Арктикада мол тәжірибесі бар ExxonMobil бастапқыда Гренландия теңізінде мұнай өндіру құқығына үміттенеді, бірақ 2013 жылдың желтоқсанында түсіндірілмейтін себептермен мұнайлы газ бен американдық нарыққа көшті. Мұзды Арктикадағы терең суларда мұнайды бұрғылау мұнай өнеркәсібі үшін жаңа мүмкіндік болып табылады және көптеген тәуекелдер мен қауіптерді тудырады. Осы қиындықтарға байланысты Гренландия Министрлер Кеңесі алғашқы барлау бұрғылауларын ең ерте 2020 жылдың ортасында жүргізілетінін күтеді. Олардың есебуынша, сейсмикалық зерттеулер, барлау бұрғылаулары және қажетті қауіпсіздік шаралары бар толық алдын ала бағдарламаға шамамен 16 жыл және әр концессияға шамамен 500 миллион АҚШ доллары инвестиция қажет болады.
The Greenland Sea is densely inhabited by the organisms that form the base of the oceanic food chain. Large invertebrates, fish (such as cod, herring, redfish, halibut, and plaice), birds, and mammals (including various species of seals, whales, and dolphins) all feed on the smaller invertebrates and small organisms. Mosses, lichens, and scanty bushes around the coasts serve as food to the deer and musk oxen, which in turn are hunted by the polar bear. This has led the Greenland's minister and provincial council to offer a large number of off shore concessions to potential hydrocarbon (oil and gas) extraction. The majority of the concessions are located in seas west of Greenland (primarily the Davis Strait and Baffin Bay), but with 19 concessions in the Greenland Sea. In late 2013, a total of three consortia obtained hydrocarbon extraction rights to four large areas of the Greenland Sea from the Greenland Bureau of Mineral and Petroleum. The consortia are led by the oil companies of Statoil, Chevron, and Eni, but includes several other smaller companies such as Shell, BP, DONG Energy and Nunaoil. Since then, a fifth hydrocarbon concession has been sold. ExxonMobil, the largest oil company in the world and with a lot of experience in the Arctic, was also applying for oil extraction rights in the Greenland Sea initially, but pulled out in December 2013 for unexplained reasons, concentrating efforts on shale gas and the American market instead. Drilling for oil in deep waters in an ice filled Arctic environment is a potential new undertaking for the oil industry, and poses many risks and dangers. Because of these difficulties, the Greenland Minister Council expects the first exploratory drills to take place no sooner than the mid 2020s. They estimate that a full preliminary program with seismic surveys, exploratory drills, and proper safety measures will take about 16 years and an investment of about US$500 million in each concession.