Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс египтологы және лексикографы (1854–1937)
German Egyptologist and lexicographer (1854–1937)
Иоганн Петер Адольф Эрман (31 қазан 1854 – 26 маусым 1937) – неміс египтологы және лексикографы.
Johann Peter Adolf Erman (; 31 October 185426 June 1937) was a German Egyptologist and lexicographer.
Білім
Берлинде дүниеге келген ол физик Георг Адольф Ерманның ұлы, физик Пол Эрман мен астроном Фридрих Вильгельм Бесселдің немересі болды. Лейпциг және Берлинде білім алған ол 1883 жылы Берлин университетінде египтологиядан доцент, ал 1892 жылы профессор атанды. 1885 жылы патшалық мұражайдың Мысыр бөлімінің директоры болып тағайындалды. 1934 жылы нацистік идеология бойынша оның төрттен бір бөлігі еврей тегінен болғандықтан университеттен қуылды. Оның отбасы 1902 жылы протестантизмге өткендіктен, ол және оның отбасы нацистік партия тарапынан қуғынға ұшыраған жоқ, бірақ олардың барлығы лауазымдарынан айырылды.
Born in Berlin, he was the son of the physicist Georg Adolf Erman and grandson of the physicist Paul Erman and the astronomer Friedrich Wilhelm Bessel. Educated at Leipzig and Berlin, he became associate professor of Egyptology at the University of Berlin in 1883 and full professor in 1892. In 1885 he was appointed director of the Egyptian department at the royal museum. In 1934 he was excluded from the faculty of the university because he was, according to the Nazi ideology, one quarter Jewish. As his family had converted to Protestantism in 1902, he and his family were not persecuted by the Nazi Party, but they all lost their positions.
Мансап
Ерман мен оның Берлиндегі мектебі египет тілінің грамматикасын қайта жаңғыртудың қиын міндетімен жүздесті және оған отыз жылдық арнайы зерттеулер арналды. Египет мәтіндерінің көп бөлігі Орта патшалықтан кейін сол кезде де факто өлі тілде жазылған, дәл латын тілі Италиядағы ортағасырлық монахтар үшін өлі болғандай, олар оны жазып, сөйлегенімен, Эрман тілдің әртүрлі кезеңдердегі дамуын көрсететін мәтіндерді ерекше зерттеу үшін таңдады. Ол бір дәуірден екіншісіне көшкен сайын, нәтижелерін салыстырып, жинақтады. "Neuägyptische Grammatik" (1880) Жаңа патшалықтың қарапайым диалектісінде жазылған мәтіндерді қарастырды (Dyns. XVIII–XX). Содан кейін "Zeitschrift für ägyptische Sprache und Alterthumskunde" журналында Унас ескі патшалық жазуы, Ассиут орта патшалық келісімшарттары, сондай-ақ 3-ші ғасырдағы көне копт мәтіні туралы зерттеулер жарияланды. Орта патшалықтың халық тілінде жазылған әңгімелер папирусы Ерманға Ежелгі египет тілінен "Neuägyptische Grammatik" еңіретін Мысыр тіліне көшуге мүмкіндік берді және Мысыр грамматикасының тұтас құрылымын берік байланыстыратын байланыстарды ұсынды (Спраче дес Папирус Весткар, 1889). Өте архаикалық пирамида мәтіндері оған египет тілінің ең ерте белгілі түрінің грамматикасын жасауға көмектесті ("Zeitschrift d. Deutsch. Morgenl. Gesellschaft", 1892), ал 1894 жылы ол жаңадан бастаушыларға арналған египет тілінің кішкентай оқулығын ("Ägyptische Grammatik", 4-ші басылым, 1928) жазды. Оқулық Орта және Жаңа патшалықтардың стандартты жазуларының тіліне негізделген, бірақ негізгі сипаттаманы ерте және кейінгі формаларға сілтемелермен толықтырды.
Erman and his school at Berlin had the difficult task of recovering the grammar of the Egyptian language and spent thirty years of special study on it. The greater part of Egyptian texts after the Middle Kingdom having been written in what was even then practically a dead language, as dead as Latin was to the medieval monks in Italy who wrote and spoke it, Erman selected for special investigation those texts which really represented the growth of the language at different periods, and, as he passed from one epoch to another, compared and consolidated his results. The Neuägyptische Grammatik (1880) dealt with texts written in the vulgar dialect of the New Kingdom (Dyns. XVIII to XX). Next followed, in the Zeitschrift für ägyptische Sprache und Alterthumskunde, studies on the Old Kingdom inscription of Unas, and the Middle Kingdom contracts of Assiut, as well as on an Old Coptic text of the 3rd century CE. At this point a papyrus of stories written in the popular language of the Middle Kingdom provided Erman with a stepping stone from Old Egyptian to the Late Egyptian of the Neuägyptische Grammatik, and gave the connections that would bind solidly together the whole structure of Egyptian grammar (see Sprache des Papyrus Westcar, 1889). The very archaic pyramid texts enabled him to sketch the grammar of the earliest known form of Egyptian (Zeitschrift d. Deutsch. Morgenl. Gesellschaft, 1892), and in 1894 he was able to write a little manual of Egyptian for beginners (Ägyptische Grammatik, 4th ed., 1928), centering on the language of the standard inscriptions of the Middle and New Kingdoms, but accompanying the main sketch with references to earlier and later forms.
Көзқарасы
Ерманның шәкірттерінің ішінде Джеймс Генри Брестэд, Американың алғашқы египтология профессоры, оның көптеген еңбектері, соның ішінде «Мысыр тарихы ерте заманнан бастап парсы жаулап алуына дейін» (1905) және Георг Штайндорфтың «Копт грамматикасы» (1894, ред. 1904) Стерннің фонология және копт тілінің египет тілімен байланысы туралы стандартты жұмысына, сондай-ақ Сеттің «Das Ägyptische Verbum» (1899) еңбегіне елеулі үлес қосты. Соңғысы – египет және копт тілдеріндегі етістік туралы ауқымды монография, оны дарынды және жақсы білімді филолог жазған. Жазбадағы дыбыстарды нақты бейнелеудің жетілмегендігіне байланысты, сөздік түбірлер мен сөздердің формалары мәселесі, Сетте 1895 жылы зерттеуге кіріскен кезде, мысыр грамматикасының ең қиын саласы болды. Эрман бұл мәселені «Die Flexion des Aegyptischen Verbums» еңбегінде, Берлин академиясының отырыс баяндамаларында (1900) қарастырды. Грамматиканың негізгі принциптерін анықтаған Берлин мектебі, содан кейін лексикографияға көшті. Олар Берлин академиясының латын тілінің сөздігі үлгісінде, кез келген мәтіндегі әрбір сөздің кездесуін автоматты түрде сұрыптауға мүмкіндік беретін жүйені құрды. 1897 жылы Эрман, Сетте, Герман Грапов және әлемнің түкпір-түкпірінен келген басқа да ғалымдар бірлесіп, барлық белгілі египеттік мәтіндерден барлық сөздерді тізімдеуге кірісті. Нәтижесінде, ежелгі египет лексикографиясының шедеврі – әйгілі «Wörterbuch der ägyptischen Sprache» сөздігінің негізін құрайтын шамамен 1,5 миллион дерек парағы жинақталды. Оның алғашқы бес томы 1926 және 1931 жылдар аралығында жарық көрді. Бұл сөздіктің толық басылымы он екі томнан тұрады.
Erman's pupils include James Henry Breasted, America's first Professor of Egyptology with his numerous works including his History of Egypt from the Earliest Times Down to the Persian Conquest (1905) and Georg Steindorff's little Koptische Grammatik (1894, ed. 1904), improving greatly on Stern's standard work in regard to phonology and the relationship of Coptic forms to Egyptian, and Sethe's Das Ägyptische Verbum (1899). The latter is an extensive monograph on the verb in Egyptian and Coptic by a brilliant and laborious philologist. Owing to the very imperfect notation of sound in the writing, the highly important subject of the verbal roots and verbal forms was perhaps the obscurest branch of Egyptian grammar when Sethe first attacked it in 1895. The subject has been reviewed by Erman, Die Flexion des Aegyptischen Verbums in the Sitzungsberichte of the Berlin Academy, 1900. The Berlin school, having settled the main lines of the grammar, next turned its attention to lexicography. It devised a scheme, founded on that for the Latin Thesaurus of the Berlin Academy, which almost mechanically sorts the whole number of occurrences of every word in any text examined. In 1897, Erman, working together with Sethe, Hermann Grapow and other coworkers from all over the world, started to catalogue all the words from all the known Egyptian texts available; the result was an ensemble of about 1,500,000 datasheets that form the basis for the masterpiece of the ancient Egyptian lexicography, the famous Wörterbuch der ägyptischen Sprache, whose first five volumes were published between 1926 and 1931. The complete edition of this gigantic dictionary comprises a total of twelve volumes.
Өлім және мұра
Ерман, псевдо-причастие деп аталатын нәрсе мағынасы және формасы бойынша семиттік толық етістіктің шамамен аналогы болғанын айтты, бірақ оның бастапқы қолданылуы ең ерте белгілі мәтіндер тұсында дерлік тоқтатылған. Ерман Берлинде қайтыс болды.
Erman said that the so called pseudo participle had been in meaning and in form a rough analogue of the Semitic perfect, though its original employment was almost obsolete in the time of the earliest known texts. Erman died in Berlin.