Кіріспе

Париждегі зират, Франция. Пикпус зираты (пик. pys) – Париждегі ең ірі жеке зират, Францияның 12-ші округінде орналасқан. Ол Француз революциясы кезінде Сен-Огюстен канониссаларының монастырынан тәркіленген жерлерден құрылған. Гильотина орнатылған жерге жақын орналасқан бұл зиратта 14 маусым мен 27 шілде 1794 жылдар аралығында, Террор билігінің қақпасы мен соңғы кезеңінде таңылған 1306 адамның қабірі бар. Пикпус зираты – Париждегі екі жеке зираттың бірі. Бүгінде Пикпус зиратына тек 1306 құрбанның тікелей ұрпақтары ғана жерленуге құқылы. Зират американдық туристер үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі онда маркиз де Лафайеттің (1757–1834) қабірі орналасқан, оның үстінде әрдайым американдық ту көтеріледі.

Шығу тегі

Пикпус атауының француз тіліндегі "пик пус" ("бүркіт шағуы") деген сөзден шыққандығы туралы пікір бар, себебі жергілікті монахтар тері ауруларын емдеген, олардың салдарынан пайда болған жаралар бүркіт шағуына ұқсас болған. Революцияға дейінгі кезеңде қазіргі зират орналасқан жер – қоршалған бақша және монастырь болған. Монастырьде Святой Августин канонист қыздары тұрған, бірақ олардың мүлігі Революция кезінде тәркіленді және 1792 жылы Революциялық үкімет оларды осы жерді тастап кетуге мәжбүр етті. Кейін бұл жер қарапайым адам Койнярдқа сатылды, ол оны денсаулық сақтау орталығына айналдырды – жазылып жатқандарға арналған үй, сонымен қатар жалға алуға мүмкіндігі барлар үшін түрме ретінде де пайдаланылды. Террор кезінде бірнеше аристократтар одан бөлме жалдады. Романшы Шодорос де Лаклос, маркиз де Сад және философ граф де Вольни Террордың бір бөлігін осы жерде өткізді.

Маркиз де Лафайет

Пикпус қорымындағы ең танымал қабір – француз аристократы және генерал, Джордж Вашингтон, Александр Гамильтон және Томас Джефферсон сияқты американдық мемлекет құрушылардың жақын досы, сондай-ақ Джон Лоуренс та оның достарының қатарында болған, Гилберт дю Мотье, Лафайет маркизі. Франция ресми түрде Америка революциялық соғысына қатыспағанша, ол Континентальдық армияда күрескен. 1834 жылы 76 жасында пневмониядан көз жұмды. Лафайеттің қабірінің үстінде Американдық революцияның қыздарының жергілікті бөлімі ұсынған америкалық ту әрдайым желбіреп тұрады. Ол әйелі Адриен де Лафайеттің қасында жерленген, оның әпкесі, анасы және әжесі бас кесіліп, жалпы шұңқырға тасталғандардың арасында болды. Қабірді жабатын топырақ – Лафайеттің Бостон қаласының Чарльзтаун ауданындағы Банкер Хилл шайқасы болған жерден Францияға әкелген топырақ. 1825 жылы, шайқастың 50 жылдығына орай, Лафайет Банкер Хилл монументінің негізін салған. Француздардың «Еркіндік мүсінін» сыйға тартқандарына жауап ретінде американдық дипломат Роберт Джон Томпсон 1900 жылы Парижде өткен Дүниежүзілік көрмеде Лафайеттің қабірі үстіне атты мүсін орнату үшін ұлттық жиын өткізді. Жоба мүсінші Пол Уэйланд Бартлеттке тапсырылды, бірақ ол 1900 жылғы мерзімді өткізіп алды және оның «Statue équestre de La Fayette (Париж)» мүсіні 1908 жылы Лувр сарайының орталық алаңында орнатылды. 1985 жылы Ұлы Луврті қайта жаңартуға дайындық ретінде ол қазіргі орналасқан жеріне, Кур-ла-Ренге (Cours la Reine) көшірілді. 1917 жылдың 4 шілдесінде, АҚШ Франция және оның одақтастары тарапынан Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін үш ай өткен соң, АҚШ армиясының полковнигі Чарльз Э. Стентон генералдың қабірін зиярат етті. Полковник Стентон америкалық туды орнатып, «Лафайет, біз келдік!» деген танымал сөздерді айтты.

Екінші дүниежүзілік соғыс және интернатталған еврейлерді қорғау

Неміс оккупациясы кезінде Париждегі Лафайеттің қабірінің үстінде американдық туы үздірілмей желбіреп тұрды, ал неміс оккупанттары ешқашан зират және монастырь кешеніне енген жоқ. 1852 жылы қаржыгер Джеймс Майер де Ротшильд зираттың жанына Ротшильд ауруханасын және еврей пациенттеріне арналған хосписті салды. Виши Франциясы мен нацистік Германияның тым құпия келісімі салдарынан, ауруларынан аман қалған пациенттердің барлығы концлагерлерге депортацияланды. Аурухана қызметкерлері жалған өлім туралы куәліктер немесе өлі туған бала туралы жалған мәлімдемелер жасау арқылы кейбір пациенттерін депортациядан құтқаруға тырысты. Содан кейін пациенттер ауруханадан жасырын шығарылып, маңайдағы жерлерде, оның ішінде Пикпус зиратының аумағындағы монастырда жасырылды.

Орналасуы мен мәртебесі

Зиратқа кіру 12-ші округтегі 35 rue de Picpus мекенжайында. Ол жексенбі және мереке күндерін қоспағанда, күн сайын түстен кейін, әдетте сағат 14:00-ден 17:00-ге дейін (кіру ақысы: €2) саяхаттауға болады. Бейбітшілік Анамыздың шіркеуі зираттың кіреберісінде орналасқан. Ең жақын Париж метро станциялары – Nation және Picpus. Бұл жеке зират және оған қоса берілген монастырь 1998 жылдың 30 сәуірінде Франция Мәдениет министрлігінің шешімімен тарихи ескерткіштер тізіміне енгізілді.