Кіріспе

Сицилияның ежелгі халқы

Сикандықтар немесе сикандықтар – финикиялықтар мен гректер Сицилияны отарлау кезінде болған үш ежелгі халықтың бірі еді. Сикандықтар элимдердің шығысында және сикулдердің батысында қоныстанды, Диодор Сицилийдің мәлімдемесіне сәйкес, олардың соңғылармен шекарасы ежелгі Гимера өзенінде (Сальсо) осы тайпалар арасындағы бірнеше шайқастардан кейін орналасқан.

Тарих

Сикандықтар – Сицилияда аты тарихқа енген ең көне тұрғындар. Б.з.д. 5 ғасырында грек тарихшысы Фукидид сикандықтардың Иберия түбегінде, «Сиканус» деп аталатын өзен маңында пайда болғанын, лигурийлердің шапқышылығынан кейін Сицилияға көшіп келгенін айтады. (Сиканус деген ат қазіргі испан тіліндегі Хукар өзенімен байланысты.) Фукидидтің ақпарат көзі белгісіз, бірақ ол Сиракузалық Антиох сицилиялық тарихшының еңбектерін пайдаланған. Керісінше, Тауромениумдық Тимей (б.з.д. 300 шамасында) сикандықтарды Сицилияның жергілікті халқы деп есептейді. Кейбір қазіргі ғалымдардың ұсынған үшінші теориясы бойынша, сикандықтар – бұрынғы тайпалардың қоныстанған жерлерін басып алған көшпенділер. Грек географы Паузаний сикандықтардың құрлықтан көшіп келгені туралы мәлімдеме жасап, Фукидидке тәуелді емес сияқты: Сицилияға үш халық келген – сикандықтар, сикелдер және фригийліктер. Алғашқы екеуі Италиядан, үшіншісі Троядан келген. Плиний Ескі және Гай Юлий Солин Сикандықтарды Ежелгі Лацийдегі Альбан тауының одағындағы халықтардың арасында еске алады. Вергилийдің «Энеидасында» сикандықтар Рутулийлер, Аурунктер және Сакранийлердің одақтастары ретінде көрсетілген. Аул Геллий мен Макробий оларды Аурунктермен бірге еске алады. Археологиялық зерттеулер сикандықтардың ерте кезеңде микендіктердің ықпалында болғанын көрсетеді (Сицилияның гректермен отарлануына дейін). Ғалымдардың көпшілігі сикандықтар Сицилияның басқа тұрғындарынан бұрын, атап айтқанда элимдер мен сикелдерден ертерек келгенін қабылдайды. Элимдер Сицилияға қоныс аударған ең алғашқы халық деп есептеледі. Лесбостық Гелланик айтуынша, элимдер итальяндықтармен соғысқаннан кейін Сицилияға келген. Олар аралдың солтүстік-батыс бөлігіне қоныстанғандықтан, сикандықтар шығысқа қарай көшіп кетуге мәжбүр болды. Сикелдер Италиядан келген, ал кейін шығысқа қоныстанды. Сикелдердің келуі б.з.д. 13-11 ғасырларда болған деп саналады. Осыдан кейін сикандықтардың аумағы аралдың оңтүстік-батыс бөлігімен, Гела және Агригент аймағындағы елді мекендермен шектелді. Сикандықтар тарихи жазбаларда финикиялықтармен бірге айтылады, олар гректерден бұрын б.з.д. 11 ғасырда отарлар құрған. Аралдың айналасында көптеген грек отарлары құрылған, бірақ б.з.д. 734 жылға қарай Сиракуза грек тілінде сөйлейтін әлемдегі ең ірі қалаға айналды. Сикандықтар осы отарлаушы халықтардың құрамына біртіндеп сіңіп кетті. Рим Республикасы Сицилияны басып алғаннан кейін, олар жеке халық ретінде жоғалып кетті.

Геродот пен Минос патша

Дәстүр бойынша, Минос Дедалды іздеп Сиканияға, яғни қазіргі Сицилияға барды және онда қатыгездікпен қаза тапты.

Тіл

Өліп қалған сикан тілінде грек әліпбиін қолданатын бірнеше қысқа жазулар табылды. Атаулардан басқа, олар аударылмаған, және деректердің жетіспеуіне байланысты тіл жіктемелмеген. Сикани және шығыстағы Сицель аймақтары арасында нақты тілдік немесе мәдени шекаралар болмағандықтан, сикан тілінің жеке тіл ретінде болуы күмәнді; тіпті классикалық кезеңге дейін, тіпті ауызша түрде де, сикан тілінің сақталғандығы да белгісіз. Дегенмен, "сикан" термині кейінірек келген сицель және элим сияқты халықтармен географиялық тұрғыдан жабылған, мүмкін индоевропалық емес тілдік субстратты анықтау үшін пайдалы болып қалады.