Кіріспе

Итальяндық гравер Эдоардо Чиоссоне (21 қаңтар 1833 – 11 сәуір 1898) – итальяндық гравер және суретші, Мейдзи дәуіріндегі Жапонияға шетелдік кеңесші ретіндегі қызметімен және жапон өнерінің жинағымен белгілі. Ол жапондық алғашқы банкноттарды жобалады.

Өмірбаян

Киоссон Генуя провинциясының Аренцано қаласында баспагердің ұлы болып дүниеге келді. 1847 жылы ол Accademia Ligustica-ға түсіп, мысқа түсіру өнерінде маманданды және 1855 жылы бітірді. 1857 жылы Рафаэле Гранараның шеберханасына кіріп, әйгілі өнер туындыларының бірнеше гравюраларын жасады. Оның бір жұмысы Париждегі Дүниежүзілік көрмеде (1867) көрсетілді. Кейін 1867 жылы ол Италия Ұлттық банкіне жұмысқа орналасып, Германияның Франкфурт қаласындағы Dondorf Naumann компаниясына қағаз ақша жасауды үйренуге жіберілді. Ол сол жерде болғанда компания Жапон империясы үшін банкноттар жасауды бастады, ал 1874 жылы ол жаңа баспа техникаларын үйрену үшін Лондонға жіберілді. Осы кезде оған Жапонияға бару ұсынылып, ол келісті. Киоссонның көптеген портреттері жоғалып кетті, ал қалғандары көшірме түрінде ғана сақталған; олардың бәрін шынайы бейнелеу деп айтуға болады. Оның Мейдзи императорының әйгілі портреті соншалықты реалистік, ол көбінесе нағыз фотосурет деп жаңылысады.

Жапониядағы Хиоссон

Чиосон 1875 жылдың 12 қаңтарында Жапонияға келді. Қаржы министрлігінің (Окурашо) құрамындағы Мемлекеттік баспа бюросы (Инсацу Кёку) Токуно Рёсуке басшылығымен жұмыс істеді, ол заманауи машиналар мен техникаларды енгізуге құлшынды болды. Бұл саясатты іс жүзінде іске асыру Чиоссонеге тиесілі болды, ол «Toppan Insatsu» сияқты баспа компанияларын құрды, жапондықтарды баспа техникасына оқытты, ресми құжаттарды, қағаз ақшалар мен пошта маркаларын жасады, баспа боясы мен су таңбасы бар баспа қағазын жасау өнерін үйретті және бір тақтадан көптеген көшірмелер жасауды үйретті. Бес айдан кейін Чиоссонеге ай сайын 450 иен жалақысымен және үймен үш жылдық келісімшарт ұсынылды; бұл шетелдікке төленетін ең жоғары жалақылардың бірі болды және мұнайлы сурет салуға шақырылған итальян Антонио Фонтанезидің жалақысынан екі есе жоғары еді. Оның үйі Цукидзидегі шетелдік ауданынан тыс жерде орналасқан (алғашқыда Кандада, содан кейін Кодзимачиде көптеген қызметшілерімен бірге тұрды). 1875 жылдың соңында ол өзінің алғашқы портретін жасады – неміс дәрігері Филипп Франц фон Зибольдтың гравюрасын. Сондай-ақ, ол 1876/92 жылдары шығарылған «кобан» пошта маркаларын жобалады. Императордың суретін пайдалануға тыйым салынғандықтан, ол императорлық хризантема сияқты басқа бейнелерді пайдалануға мәжбүр болды. 1876 жылы Окубо Тошимичи, Сайго Цугумичи (Саиго Такаморидің кіші інісі, ол Әскери-теңіз және Ішкі істер министрі болды) және Калифорния банкісінің Уильям Чапман Ралстонның портреттерін жасады. Келесі жылы император Мэйдзи жүздеген адаммен бірге, соның ішінде ханзада Арисугава мен Ивакура Томоми Баспа бюросына және Чиоссоненің жұмыс бөлмесіне (1923 жылғы Ұлы Канто жер сілкінісінде қираған) барды. Сол жылы Чиоссон байлық құдайы Дайкоку бейнеленген Жапонияның алғашқы заманауи банкнотын – бір иендік банкнотаны жасады. Келесі жылы ол аңызға айналған императрица Цзинью бейнесі бар алғашқы банкнотаны шығарды. 1879 жылы Чиоссон Токуно Рёсукемен бірге Жапонияны аралап, ежелгі өнер туындыларын және ескерткіштерді жазу үшін сапарға шықты; 510 фотосурет түсірілді және Чиоссон 200 сурет салды. Токуно он жылдан кейін жарық көрген күнделігінде екеуі ұзақ әңгімелескенін жазды. Бұл сапардың нәтижесінде 1880-1883 жылдар аралығында суреттер жинағы шығарылды. 1883 жылы Чиоссоннан алты жыл бұрын қайтыс болған Саиго Такаморидің портретін салуды сұрады; осы мақсат үшін ол Саигоның кіші інісі мен туысының ерекшеліктерін біріктірді, нәтижесінде стандартты портрет пайда болды және Уэно паркіндегі әйгілі қола мүсіннің үлгісі болды. Чиоссон сол жылы қайтыс болғанға дейін екі ай бұрын Токуноның портретін жасады және оның қабір тасын жобалады. 1888 жылы ол ең жоғары құрметке ие болды, оған императордың портретін жасауды тапсырды, оны ресми мемлекеттік портрет ретінде пайдалануға болады. Сол кездегі жалғыз портрет он жыл бұрын түсірілген фотосурет болды, ал император қайтадан суретке түсуден бас тартты. Сондықтан да, бас сарай күзетшісі Токудайжи Санемори Чиоссонға сарайда императордың суретін экран артынан салуды ұйымдастырды. Оның эскиздерінен Чиоссон императордың екі суретін жасады, бірі әскери киімде, екіншісі азаматтық киімде. Олар суретке түсіріліп, императордың ресми бейнесі болды және барлық таныс бейнелердің негізіне айналды. Портреттер салумен қатар, Чиоссон император, болашақ император Тайшо, генерал Ояма Ивао, Ивакура Томоми және Сандзо Санетомидің портреттерін жасады, сонымен қатар Баспа бюросында банкноттар, мөртабандар мен облигациялар үшін тақталар жасаумен айналысты. 1888 жылы ол Сугавара Мичизан бейнеленген 5 иендік банкнотаны және зейнеткерлікке шығар алдындағы соңғы жұмысы ретінде Фудзивара Каматаридің (614-669) бейнесі бар 100 иендік банкнотаны шығарды. 1891 жылы ол 3000 иендік ақшалай сыйлық және жылдық 1200 иендік зейнетақымен зейнеткерлікке шықты. Сонымен қатар, ол 3-ші дәрежелі «Құдайға бағышталған қазына» орденін алды.

Өлім

1898 жылғы 11 сәуірде Чиоссон Кōжимachiдегі үйінде жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болды және Аояма зиратындағы шетелдік бөлімде оның қабірін әлі де көруге болады. Газеттер оның өлімі туралы ұзақ мақалалар жариялады, ал Japan Weekly Mail оның көркемдік қабілетімен қатар, мейірімді мінезінің де жоғары бағаланғанын атап өтті.

Мұра

Хиоссон жапон өнерінің жақын тұрғын жинаушысы болды, оның жинағында нихонга, укиё-э, буддалық мүсіндер мен діни заттар, археологиялық жәдігерлер, лактан жасалған бұйымдар, фарфор, Но маскалары, қару-жарақ, музыкалық аспаптар, сондай-ақ ерлер мен әйелдерге арналған киімдер болды. Оның өсиеті бойынша, оның өлімінен кейін бұл жинақ Генуядағы Лигурия Көркемсурет академиясына жіберілді, онда ол кейін "Эдоардо Хиоссон" атындағы Жапон өнері мұражайына айналды, ал 1905 жылғы 30 қазанда Италия королі Виктор Эммануэль III оны көпшілікке ашты.