Кіріспе
1999 жылғы Люк Дарденнің және Жан Пьер Дарденнің «Розетта» фильмі – Дарден ағайындыларының сценарийін жазған және режиссерлік еткен бельгиялық-француз туындысы. Фильмде спирттік ішімдікке тәуелді анасымен бірге трейлерлік тұраққа орналасқан жасөспірім қыздың (Эмили Декенн сомдаған) тағдыры баяндалады. Жақсы өмірді іздеп, азапты жағдайынан құтылу үшін ол тынымсыз жұмыс іздейді, тұрақты және қауіпсіз өмірге үміттенеді, трейлерді және анасын артта қалдыруды қалайды. Фильм көптеген марапаттарға ие болды, оның ішінде 1999 жылғы Канн кинофестивалінде «Алтын пальма» мен «Үздік әйел актриса» сыйлықтарын жеңіп алды. Metacritic сайтындағы сыншылардың пікірі бойынша, фильм 19 рецензияға негізделген орташа есеппен 76 ұпай жинады, бұл «жалпы алғанда жақсы пікірлер» дегенді білдіреді. Variety журналынан Дерек Элли фильмді былай бағалады: «Басты актрисасының қатал нық қадамдары мен жабайы сезімдерімен бекітілген «Розетта» – бельгиялық ағайынды Люк пен Жан Пьер Дарденнің еуропалық авторлық киносы, ол көрермендердің жартысын ғана қызықтырады». The New York Times газетінен Стивен Холден фильмнің «тақырыбынан алыстау және минималистік сценарийінен кейіпкердің ауыр күйзелісін сезіну қиын, тіпті оны жақсы тануға да мүмкіндік болмайды. Үмітсіздікке құлағанда фильмнің әлеуметтік реализмі жасанды көрінеді, фильм клаустрофобиялық сезім тудырады». Boston Globe газетіне жазған Джей Карр: «Розеттаның қараңғылығы бәріне де ұнамайды, бірақ бұл жылдың ең жақсы фильмдерінің бірі» деген пікірде болды. The Guardian газетінен Питер Брэдшоу «Розетта» фильмін «қатаң түрлендіретін көзқарас, ерекше және құштарлықпен толған фильм» деп мақтады. «Мен оны көрер сайын, ол маған қымбат, күшті және ерекше болып көрінеді. Бұл фильм өзінің көркемдігі мен лирикасы арқасында классика мәртебесіне ие болды – нағыз ұлылық». Chicago Reader журналына жазған Джонатан Розенбаум фильмді басты кейіпкердің әлемін объективті түрде бейнелей білу қабілеті үшін мақтады және бұл «өткен жылдың ең күшті кино тәжірибесі, Голливудтың барлық жарылыстары мен арнайы эффектілерінен де асып түседі» деді. Француз баспасөзі де фильмге жоғары баға берді. L'Express журналынан Жан Пьер Дюфрейн «Розетта» фильмін оқырмандарға, полюстік пікірлерге қарамастан, жастардың өзін сақтауға тырысып, ересек жауапкершілікті мойындауының шындық бейнесі мен басты кейіпкердің мәнін ашып көрсету үшін камераны тиімді пайдаланғаны үшін ұсынды. Télérama журналынан Марин Ландро «Розетта» фильмін қосымша мақтады, Розетта мен анасы арасындағы рөлдердің ауысуы балалық шақтағы жайлылыққа деген құштарлықты көрсетеді, екеуі де қазіргі қоғамның қысымына мойындайды.
Rosetta is a 1999 Belgian French film written and directed by the Dardenne brothers. The film follows the story of a teenager (played by Émilie Dequenne), residing in a caravan park with her alcoholic mother. In her quest for survival and a better life, she tirelessly seeks employment in order to break free from her tumultuous living situation, hoping to leave behind the caravan and her dysfunctional mother for a more stable and secure life. The film won numerous accolades, including the Palme d'Or and the Best Actress awards at the 1999 Cannes Film Festival, and received critical acclaim upon release. At Metacritic, which assigns a normalized rating out of 100 to reviews from mainstream critics, the film received an average score of 76, based on 19 reviews, indicating "generally favorable reviews". Derek Elley of Variety notes the film is "Anchored by a performance of grim determination and almost feral instincts from its lead actress, 'Rosetta' is an extremely small European art movie from Belgian brothers Luc and Jean Pierre Dardenne that will alienate as many viewers as it wins over." Stephen Holden of The New York Times gave a more critical review due to the prevalent gloom, stating Rosetta "is so clinically detached from its subject and its screenplay so minimal that we never really feel the title character's intense suffering or even get to know her very well. As she spirals into despair, the film's heavy, social realist angst feels more than a little contrived Instead of feeling universal, the movie feels claustrophobic." In his review for Boston Globe Jay Carr surmises, "The bleakness of Rosetta will not be for all, but it's one of the best films of the year." Peter Bradshaw writing for The Guardian lauded Rosetta to be "a rigorous transforming gaze, a strange and passionate urgency. Every time I watch it, it becomes more moving, more commanding, more exceptional. It is a film whose grace and lyricism has earned it, simply, the status of classic: something of real greatness." Jonathan Rosenbaum reviewing for Chicago Reader extolled the film as showing an extraordinary capability of maintaining an objective view into the world of the protagonist and "the most visceral filmgoing experience of the past year, including all of Hollywood's explosions and special effects extravaganzas". The French press were also enthusiastic about the film. Jean Pierre Dufreigne reviewing for L'Express highly recommended Rosetta to readers regardless of polarization because of its tenacious depiction of youth straining to preserve their integrity while bearing adult responsibilities and the effective use of the camera to capture the essence of the protagonist. Marine Landrot writing for Télérama gave additional praise to Rosetta, noting the role reversal between Rosetta and her mother signified the inherent desire in childhood comforts as both yield to the pressures afflicted by modern society.
Кассалық жинақ
Фильм 1999 жылдың 5 қарашасында Нью-Йорк қаласындағы екі кинотеатрда көрсетіліп, 20 187 долларлық кассалық табыс тапты, нәтижесінде он үш апта ішінде 266 665 доллар жинады.
Марапаттар мен ұсыныстар
Фильм 1999 жылғы Канн кинофестивалінде "Алтын пальма" және "Ең үздік әйел актер" сыйлықтарын бірауыздан жеңіп алды. Сонымен қатар, фильм Бельгия киносыншылары қауымдастығының (UCC) "Үздік фильм" сыйлығы – Андре Кавенс сыйлығын және 2000 жылғы "Флаяно" халықаралық сыйлығының "Алтын Пегас" сыйлығын "Ең үздік режиссер" номинациясы бойынша алды. Бельгияның "Розетта" фильмі 72-ші "Оскар" сыйлығына ілікпеді. Эмили Декен Чикаго киносыншылары қауымдастығы сыйлығының "Ең үміткер актриса" сыйлығын "10 нәрсе мен сені жек көремін" фильміндегі Джулия Стайлзбен тең бөлісіп жеңіп алды және 25-ші "Сезар" сыйлығында "Ең үміткер актриса" номинациясына ұсынылды. 2000 жылғы "Жозеф Плато" сыйлығында фильм "Ең үздік бельгиялық актриса", "Ең үздік бельгиялық режиссер", "Ең үздік бельгиялық фильм" және "Кассалық табыс" сыйлықтарымен марапатталды, ал Оливье Гурме "Ең үздік бельгиялық актер" номинациясына ие болды. Басқа номинациялардың ішінде "Ең үздік шетелдік фильм" номинациясы бойынша "Independent Spirit Award" және "Ең үздік әйел актер" мен "Ең үздік фильм" номинациялары бойынша "European Film Awards" бар.
Розетта заңы
Көпшілік пікірдің қарамастан, фильм Бельгияда жұмыс берушілерге жасөспірімдерге ең төменгі жалақыдан кем төлеуге тыйым салатын және жастар еңбегін реформалауды көздейтін, "Розетта заңы" деп аталатын жаңа заңның қабылдануына себеп болған жоқ. Дарден ағайындыларына берген Guardian сұхбатында Жан Пьер бұл қате түсінік туралы былай деді: "Жоқ, бұл заң бұрыннан-ақ болған, жасырын дауысқа қойылмаған еді. Шындық көбінесе ойдан шығарылғаннан гөрі әлдеқайда қарапайым."