Білім деңгейлерін халықаралық жіктелуі

Кіріспе

Білім беру деңгейлері

Білім берудің халықаралық стандартты жіктелімі (ISCED) – Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, ғылым және мәдениет ұйымы (ЮНЕСКО) жүйелі түрде сақтайтын білім беру туралы ақпаратты ұйымдастыруға арналған статистикалық құрал. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымының халықаралық экономикалық және әлеуметтік жіктелімдер отбасының құрамына кіреді.

Тарих

ISCED 1970-ші жылдардың басында жеке елдерде және халықаралық деңгейде білім беру статистикасын жинақтау, құрастыру және ұсынуға қолайлы құрал ретінде жасалды. Бірінші нұсқасы, ISCED 1976 деп белгілі болған, 1975 жылы Женевада өткен Халықаралық білім беру конференциясымен бекітілді, ал кейіннен 1976 жылы ЮНЕСКО-ның 19-шы бас конференциясымен мақұлданды. Екінші нұсқасы, ISCED 1997 деп белгілі, 1997 жылғы қарашада ЮНЕСКО-ның Бас конференциясының 29-шы сессиясында білім беру статистикасының халықаралық салыстырмалылығын арттыру мақсатында бекітілді. Ол негізінен екі айырмашылық белгіні қамтыды: деңгейлер (7) және білім беру салалары (25). ЮНЕСКО Статистика институты үшінші нұсқаны әзірлеуді жетекшілік етті, ол 2011 жылғы қарашада ЮНЕСКО-ның 36-шы бас конференциясымен қабылданды және алдағы жылдары халықаралық деректер жинақтарында ISCED 1997-ні алмастырады. ISCED 2011 жеті деңгейдің орнына тоғыз деңгейден тұрады, бұл докторына дейінгі жоғары білім деңгейін үш деңгейге бөлу арқылы жасалды. Сондай-ақ, ең төменгі деңгей (ISCED 0) үш жасқа дейінгі балаларға бағытталған ерте балалық шақ білім беру даму бағдарламаларының жаңа кіші санатын қамтиды. ISCED 2011-ді қабылдауға әкелген қарастыру және түзету процесінде ЮНЕСКО мүше мемлекеттері білім беру салаларын жеке процесс ретінде қарау қажет екеніне келісті. Бұл қарастыру ағыны жүріп жатыр, мақсаты – білім беру және оқыту салаларының ISCED классификациясы деп аталатын тәуелсіз, бірақ байланысты классификацияны құру. Кәсіптік оқытуды дамыту жөніндегі Еуропалық орталықтан және Eurostat-тан алынған материалдар ISCED-ке қосымша ретінде білім берудің кіші салаларын жіктеу үшін қосымша ақпарат пен статистикалық нұсқаулар ұсынады.

2011 жылғы нұсқасы

+ ISCED 2011 білім беру деңгейлері Деңгей Белгі 0 Ерте балалық білім беру (01 Ерте балалық білім берудің дамуы) Мектепке және қоғамға қатысуға дайындық мақсатында ерте дамуды қолдауға арналған білім беру. 3 жасқа дейінгі балаларға арналған бағдарламалар. Ерте балалық білім беру (02 Бастауыш білім беруге дейінгі дайындық) Мектепке және қоғамға қатысуға дайындық мақсатында ерте дамуды қолдауға арналған білім беру. 3 жастан бастауыш білім беруге дейінгі балаларға арналған бағдарламалар. 1 Бастауыш білім беру Оқушыларға оқу, жазу және математика бойынша негізгі дағдыларды беруге және оқу үшін берік негіз қалауға арналған бағдарламалар. 2 Негізгі орта білім Бастауыш білім беруге негізделген орта білімнің бірінші сатысы, әдетте пәнге бағытталған оқу бағдарламасымен. 3 Жоғары орта білім Жоғары білімге дайындық немесе жұмысқа қажетті біліктілікті ұсынуға арналған орта білімнің екінші/соңғы сатысы. Әдетте пәндерді таңдау және бағыттардың кеңеюімен. 4 Орта білімнен кейінгі, жоғары емес білім беру Орта білімге негізделген және еңбек нарығына қатысуға немесе жоғары білім алуға дайындалатын оқу тәжірибесін ұсынатын бағдарламалар. Мазмұны орта білімнен кеңірек, бірақ жоғары білімнен гөрі аз күрделі. 5 Қысқа мерзімді жоғары білім беру Еңбек нарығына қатысуға дайындалатын, практикалық негіздегі және кәсіби мамандыққа бағытталған қысқа мерзімді жоғары білім беру бағдарламалары. Бұл бағдарламалар басқа жоғары білім беру бағдарламаларына жол ашуы мүмкін. 6 Бакалавр немесе эквивалентті білім Бакалавр дәрежесін немесе оған тең біліктілікті алуға бағытталған, аралық академиялық немесе кәсіби білім, дағдылар мен құзыреттерді дамытуға арналған бағдарламалар. 7 Магистр немесе эквивалентті білім Магистр дәрежесін немесе оған тең біліктілікті алуға бағытталған, жоғары академиялық немесе кәсіби білім, дағдылар мен құзыреттерді дамытуға арналған бағдарламалар. 8 Доктор немесе эквивалентті білім Негізінен жоғары ғылыми дәреже алуға бағытталған бағдарламалар, әдетте бастапқы зерттеулерге негізделген, жариялануға дайын диссертацияны ұсыну және қорғаумен аяқталады.

+ ISCED 2011 levels of education Level Label Description 0 Early childhood education (01 Early childhood educational development) Education designed to support early development in preparation for participation in school and society. Programmes designed for children below the age of 3. Early childhood education (02 Pre primary education) Education designed to support early development in preparation for participation in school and society. Programmes designed for children from age 3 to the start of primary education. 1 Primary education Programmes typically designed to provide students with fundamental skills in reading, writing and mathematics and to establish a solid foundation for learning. 2 Lower secondary education First stage of secondary education building on primary education, typically with a more subject oriented curriculum. 3 Upper secondary education Second/final stage of secondary education preparing for tertiary education or providing skills relevant to employment. Usually with an increased range of subject options and streams. 4 Post secondary non tertiary education Programmes providing learning experiences that build on secondary education and prepare for labour market entry or tertiary education. The content is broader than secondary but not as complex as tertiary education. 5 Short cycle tertiary education Short first tertiary programmes that are typically practically based, occupationally specific and prepare for labour market entry. These programmes may also provide a pathway to other tertiary programmes. 6 Bachelor's or equivalent Programmes designed to provide intermediate academic or professional knowledge, skills and competencies leading to a first tertiary degree or equivalent qualification. 7 Master's or equivalent Programmes designed to provide advanced academic or professional knowledge, skills and competencies leading to a second tertiary degree or equivalent qualification. 8 Doctorate or equivalent Programmes designed primarily to lead to an advanced research qualification, usually concluding with the submission and defense of a substantive dissertation of publishable quality based on original research.

1997 жылғы нұсқа

+ ISCED 1997 білім беру деңгейлері Деңгей Белгісі Сипаттама 0 Мектепке дейінгі білім беру Ұйымдастырылған оқытудың бастапқы кезеңі, негізінен өте кішкентай балаларды мектептік ортамен таныстыруға және олардың танымдық, физикалық, әлеуметтік және эмоционалдық дағдыларын дамытуға бағытталған. 3 жастан бастап, бастауыш білім беруге дейінгі балаларға арналған. 1 Бастауыш білім беру немесе негізгі білім берудің бірінші кезеңі Әдетте 5-7 жас аралығында басталады, оқу, жазу және математика бойынша берік негізгі білім берумен қатар, басқа пәндерді де қарапайым түсінуге бағытталған. 2 Негізгі білім берудің екінші кезеңі (толық емес орта білім) Негізгі білім беруді аяқтауға арналған, әдетте пәнге бағытталған үлгіде. Бұл бастауыш білім беруден (ISCED 1-деңгейі) алынған білім нәтижелеріне негізделеді және өмір бойы білім алу мен адам дамуының негізін қалауға көмектеседі. 3 Жоғары орта білім Көбінесе 15-16 жастан басталады, орта білімді жоғары білімге дайындық үшін аяқтауға, жұмысқа қажетті дағдыларды беруге немесе екеуіне де бағытталған. 4 Жоғары емес білім беру (жоғары білімнен кейін) Халықаралық тұрғыдан жоғары және жоғары емес білім берудің арасындағы шекараны бағаналайтын бағдарламалар. ISCED 4-деңгейлі бағдарламалар мазмұнына қарай жоғары білім беру бағдарламалары ретінде қарастырылмайды. Олар ISCED 3-деңгейінің бағдарламаларынан айтарлықтай жоғары емес, бірақ 3-деңгейдегі бағдарламаны аяқтаған адамдардың білімін кеңейтуге көмектеседі. 5 Жоғары білім берудің бірінші кезеңі ISCED 3 және 4-деңгейлеріндегі білім беру мазмұнынан жоғары білім беру бағдарламалары. Бұл бағдарламалар академиялық немесе практикалық/кәсіби бағытта болуы мүмкін. Бұл бағдарламаларға түсу үшін әдетте ISCED 3A немесе 3B деңгейін немесе ISCED 4A деңгейіндегі ұқсас біліктілікті сәтті аяқтау қажет. Барлық дипломдар мен біліктіліктер бағдарламалардың түріне, ұлттық дипломдар мен біліктіліктер жүйесіндегі орнына және жоғары білім берудегі жиынтық мерзіміне қарай жіктеледі. 6 Жоғары білім берудің екінші кезеңі Ғылыми дәреже алуға (мысалы, Ph.D.) бағытталған жоғары білім беру бағдарламалары. Осы бағдарламалар, осылайша, тек курстық жұмыстарға негізделмейді, сонымен қатар зерттеулерге арналған. Олар әдетте жариялануға болатын сападағы диссертацияны қорғауды талап етеді, ол түпкілікті зерттеудің нәтижесі болып табылады және білімге маңызды үлес қосады.

+ ISCED 1997 levels of education Level Label Description 0 Pre primary education Initial stage of organized instruction, designed primarily to introduce very young children to a school type environment and to develop their cognitive, physical, social and emotional skills. Designed for children from age 3 to the start of primary education. 1 Primary education or first stage of basic education Normally starting between the ages of 5 – 7, designed to give a sound basic education in reading, writing and mathematics along with an elementary understanding of other subjects. 2 Lower secondary education or second stage of basic education Designed to complete basic education, usually on a more subject oriented pattern. It builds upon the learning outcomes from primary education (ISCED level 1) and aims to lay the foundation for lifelong learning and human development. 3 Upper secondary education More specialized education typically beginning at age 15 or 16 years or completes secondary education in preparation for tertiary education, or to provide skills relevant to employment, or both. 4 Post secondary non tertiary education Programmes that straddle the boundary between upper and post secondary education from an international point of view. ISCED level 4 programmes, considering their content, cannot be regarded as tertiary programmes. They are often not significantly more advanced than programmes at ISCED level 3 but they serve to broaden the knowledge of participants who have already completed a programme at level 3. 5 First stage of tertiary education Tertiary programmes having an educational content more advanced than those offered at ISCED levels 3 and 4. These programmes may be academically based or practically oriented / occupationally specific. Entry to these programmes normally requires the successful completion of ISCED level 3A or 3B or a similar qualification at ISCED level 4A. All degrees and qualifications are cross classified by type of programmes, position in national degree or qualification structures and cumulative duration at tertiary. 6 Second stage of tertiary education Tertiary programmes leading to the award of an advanced research qualification, e. g. Ph. D. These programmes are therefore devoted to advanced study and original research and are not based on course work only. It typically requires the submission of a thesis or dissertation of publishable quality which is the product of original research and represents a significant contribution to knowledge.

Версиялар арасындағы салыстыру

+ ISCED 2011 және ISCED 1997 нұсқалары арасындағы деңгейлерді салыстыру ISCED 2011 ISCED 1997 0 деңгейі: Ерте балалық шақтағы білім беру (01 Ерте балалық шақтағы білім берудің дамуы) Жоқ 0 деңгейі: Ерте балалық шақтағы білім беру (02 Бастауыш сыныпқа дейінгі білім беру) 0 деңгейі: Бастауыш сыныпқа дейінгі білім беру. 1-деңгей: Бастауыш білім беру 1-деңгей: Бастауыш білім беру немесе негізгі білім берудің бірінші кезеңі. 2-деңгей: Негізгі орта білім беру 2-деңгей: Негізгі орта білім беру немесе негізгі білімнің екінші сатысы 3-деңгей: Жоғарғы орта білім беру 3-деңгей: Жоғарғы орта білім беру 4-деңгей: Орта білімнен кейінгі білім деңгейі 4-деңгей: Орта білімнен кейінгі білім деңгейі 5-деңгей: Ұзақ мерзімді емес жоғары білім деңгейі 5B: Жоғары білімнің бірінші сатысы: әдетте қысқа, практикалық/техникалық/кәсіптік біліктілікке жеткізетін арнайы бағдарламалар. 6 деңгей: Бакалавр немесе оған теңестірілген 5А деңгей: Жоғары білім берудің бірінші сатысы: негізінен теориялық негіздегі, жоғары біліктілікті талап ететін ғылыми-зерттеу бағдарламаларына және мамандықтарға түсу үшін біліктілік беруді көздейтін бағдарламалар. 7-деңгей: Магистр немесе оған теңестірілген 5А деңгейі: Жоғары білім берудің бірінші сатысы: негізінен теориялық негіздегі, жоғары біліктілікті талап ететін ғылыми-зерттеу бағдарламаларына және мамандықтарға түсу үшін біліктілік беруді көздейтін бағдарламалар. 8-деңгей: Докторлық немесе оған теңестірілген 6-деңгей: Жоғары білім берудің екінші сатысы (ғылыми дәреже алуға бағытталған).