Кіріспе

Таоизмдегі діни қызметкер – даоши (道士, әліпбиі. "Тао ғалымы"), Таоист діни қызметкері, Таоист монахы немесе Таоист маман – Таоизмдегі діни қызметкер. Жоғары дәрежелі даошидің құрметті атағы – даожан (道长, "Тао шебері" деген мағынаны білдіреді), ал үлкен жетістіктерге жеткен және құрметке ие даошиді көбінесе зэнрен (真人, "толыққан толық адам") деп атайды. Хан қытайлық діни қызметкерлерімен қатар, Қытайда көптеген этникалық азшылықтардан шыққан діни қызметкерлер де бар. Кейбір ордендер монастырлық (Кванжен ордендері), ал көпшілігі – емес (Женгйи ордендері). Монастырлық ордендердің кейбіреулері усақ-түйекке дейін жабысып, мүшелері тауларда уединение мен аскетикалық өмір салтын ұстанады, мақсаты – сиан, яғни мәңгілікке қол жеткізу. Монастырлық емес діни қызметкерлер халық арасында өмір сүріп, өздерінің немесе жалпыға ортақ храмдарын басқарады және оларға қызмет етеді. Даоистердің қызметі Даозанг немесе Даоистік каноннан алынған материалдармен байланысты; алайда, даоистер әдетте осы еңбектердің жарияланған нұсқаларын қарастырудың орнына, ұстаздан шәкіртке ұрпақтан ұрпаққа жеткен нақты мәтіндерді таңдайды немесе мұраға алады. Дәстүр бойынша, олар өздерінің немесе ізбасарларының тағдырын өзгерте алмайды, сондай-ақ кереметтер жасай алмайды немесе өмірден кейін немесе осы әлемде адамдарға Құдайдың жазасын бере алмайды.

Бұйрықтар

Даолық ордендер дәстүрлі түрде екі негізгі тармаққа жіктеледі: Цюаньчжэнь және Чжэньи.

Кванчжэн даосизмі

Қуанчжэн даосизмі, негізінен Қытайдың солтүстігінде таралған, монастырлық мекемесі бар барлық даосистік тәлімдерді қамтиды. Олардың өмір салты будда монахтарының өмірімен салыстырады: олар бойдақ, вегетариандық және монастырьларда тұрады. Бейжіңдегі Ақ бұлт ғибадатханасы – Қуанчжэн даосизмінің Лонгмен мектебінің бас монастыры, сонымен қатар материктік Қытайдың ресми даосистік шіркеуінің бас кеңсесі болып табылады.

Чжэнь-Йи даосы

Діни қызметкерлердің тағы бір маңызды саласы – Женгйи даосизм, онда діни қызметкерлер үйленуге, ет жеуге, өз үйлерінде тұруға, өз ғибадатханаларын ашып, басқаруға немесе бар халықтық діни ғибадатханаларда қызмет етуге құқылы. Олардың көпшілігі толық емес жұмыспен айналысады және басқа да жұмыстар істейді. Олардың шәкірттік тізімі басқа діни қызметкерден білім алып, оның ықыласымен жалғасады, бірақ тарихи тұрғыдан алғанда, олардың лауазымына ең жоғары діни қызметкер – Аспандық Қожайыннан ресми бекіту қабылдаған. Аспандық Қожайынның шәкірттік тізімінің үзілуі Женгйи діни қызметкерлерін тәуелсіз етті. Қытайдың материктік бөлігінде Даосистік шіркеу діни қызметкерлерді басқару құқығын теориялық тұрғыдан өз мойнына алды (бірақ шіркеуде тіркелгендердің саны аз). Женгйи ордендері Қытайдың барлық аймақтарында кездеседі, бірақ жергілікті тізімдерге сәйкес әртүрлі атаулармен аталады. Мысалы, Солтүстік Қытайда Лингбао тармағының Иньян шеберлері бар.

Мингке дейінгі кезең

Бөліну дәуірінде лауазымды тұлғалар тоғыз түрлі шенге бөлінді; шен сатысы неғұрлым төмен болса, олардың мәртебесі соғұрлым жоғары болды. Даостық дін қызметкерлеріне бесінші және одан жоғары шен берілді, ал олар ішкі жетілуде (нейгонг 內功) білім алғандықтан ресми рәсімдерге (кейи 科仪) қатысуға рұқсат етілді. Нейгонгтан оқымаған даостық дін қызметкерлері алтыншы шенге немесе одан төменге төмендетілді және "Үш бес ізгілік сарапшысы" (сану дугонг 三五度公) атағын алды.

Сыныптау және сыртқы көрініс

Мин дәуірінде даосизм мен буддизм мемлекеттік демеу алған діндер болды, ал қалғандарына тыйым салынды. Даостық дін қызметкерлері екі санатқа бөлінді: жугуан (住觀, zhù guān) дін қызметкерлері белгіленген ғибадатханаларда тұрды, ал югуан (遊觀, yóu guān) дін қызметкерлері тұрақты мекені жоқ, көшпенді өмір салған. Осы кезеңде даостық дін қызметкерлеріне халықтың көзінде жағымды пікір қалыптасқан, алайда кейбіреулер олардың алхимиясы, болжамдары мен жолжабағына күмән келтірген. Даостық дін қызметкерлері әртүрлі топтарға бөлініп, шендеріне сәйкес түрлі жұмыстарды атқарды. Даостық дін қызметкерлері мен дін қыздары да рәсімдер өткізген. Олардың шені даостық дін қызметкерлерінің белгілі бір рәсімдерге, мысалы, Сары Тізім Жаи (黃籙齋) рәсімдеріне немесе жерлеу рәсімдеріне, ал Алтын Тізім Цзяо (金籙醮) немесе ғибадатхананы жаңарту сияқты рәсімдерге қол қойған жазбаларында көрсетілген. Кейбір ғалымдар оларды өртемес бұрын қолжазбаларын көшірумен айналысқан. Даостық сенім жүйесі Мин дәуірінің орта кезеңінде көптеген адамдар тарапынан заңды деп танылды, себебі мемлекетте сауданың өсуімен әртүрлі салалар өздерінің даостық қамқоршы құдайларына табынуға көшкен. Мысалы, қалам жасаушылар Вэньчан Дицзюньге (文昌帝君, wén chāng dì jūn), теміршілер Тайшан Лаоцзюньге (太上老君, tài shàng lǎo jūn), ал әйелдер мен ұрылар Гуань Чжунға (管仲, guǎn zhòng) және Ши Цяньға (時遷, shí qiān) құлшылық ететін, осылайша өз кәсіптерінің заңдылығын дәлелдеуге тырысты. Алайда, бұл шектеулер уақыт өте келе өзгерді. 1419 жылы қабылданған заңдарда 14-тен 20 жасқа дейінгі, сондай-ақ ата-аналарының келісімі бар адамдар ғана ғибадатханаларда даостық классиканы оқып, бес жылдан кейін емтихан тапсыруға құқылы болды, нәтижесінде дін қызметкерлері бұрынғыдан жас болды. Емтиханды сәтті тапсырғандарға дуди берілді, ал қалғандары діннен шығуға мәжбүр болды. Ата-анасы немесе ата-бабасы басқа балаларына қамқорлық ете алмайтын жасөспірімдерге монах немесе дін қызметкері болуға рұқсат берілмеді. 30-дан асқан немесе 40-тан кіші, бұрын монах немесе дін қызметкері болған, бірақ кейіннен діннен шыққан адамдарға қайтадан дін қызметкері болуға рұқсат берілмеді. 1380 жылы үкімет буддалық және даостық дін қызметкерлерінің санын шектеді, әр префектураға (府, fǔ) 40, әр тәуелсіз округке (州, zhōu) 30, ал әр уезге (縣, xiàn) 20 дін қызметкері бекітілді. Мин дәуірінде даостық киім бұрынғы дәуірлердегіден көп өзгермеген делінеді. Нинг князі Чжу Куан (朱權, zhū quán) жазған кітабында Миндегі даостық дін қызметкерлерінің киімі Солтүстік және Оңтүстік династиялардың (420-589 жж.) «көне» стилінен көп айырмашылығы жоқ екендігі айтылады. Даостық дін қызметкерлері де жаназа рәсімдеріне қатысты. Алайда, кейбір бай отбасылар даостық дін қызметкерлерін жерлеу рәсіміне шақыруға қарсы болды, себебі олардың конфуцийшілдік сенімдері даостық жаназалардың әсем музыкалық қойылымдарына қарсы болды. Даостық дін қызметкерлері үйленуге немесе үйленбеуге өздері шешім қабылдады; тарихи атақты сақтап қалу үшін Аспандық Қожайын титулының мұрагері болу үшін үйленуі керек болды. Мұндай рәсімдер ғибадатханалар мен басқа да таза орындарда, халықтан тыс жерде өткізілді, ал үй иелері рұқсат берсе, дін қызметкерлері үйге кіріп, рәсім өткізу үшін қасиетті орын құра алатын. Бұрынғы кезеңдердегі осындай мәтіндердің аздығы оларды бекіткен лауазымды тұлғалардың жоғары талаптарымен және осы рәсімдер шамандық идеялар мен рәсімдермен байланысты деген пікірмен байланысты деп есептеледі.