Кіріспе

Сент-Джеймс шіркеуі, көбінесе Сент-Джеймс, Кинг-стрит деп аталады, Австралияның мұрасы тізіліміне енген және Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Сиднейдің орталық бизнес-ауданында, 173 Кинг-стрит мекенжайында орналасқан. 1824 жылдың ақпанында киеленген және Ұлы Джеймс қасиеттісінің құрметіне аталған бұл шіркеу 1835 жылы приходтық шіркеуге айналды. Лахлан Маккуарридің басшылығымен сотталған архитектор Фрэнсис Гринвей жобалаған, грузин стиліндегі қалалық шіркеу Сент-Джеймс Маккуарри көшесінің тарихи аймағының бір бөлігі болып табылады, онда басқа да ерте отарлық кезеңнің ғимараттары бар, мысалы, ЮНЕСКО-ның Мәдени мұра тізіміне енген Хайд-парк казармасы. Шіркеу тарихи, әлеуметтік және сәулеттік маңызға ие болып қала береді. Бұл ғимарат Сиднейдің ішкі қала аймағында сақталған ең көне ғимарат. Ол 2004 жылдың 3 қыркүйегінде Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Мұра тізіміне қосылды. Шіркеу Маккуарри көшесі бойындағы көрнекті отарлық ғимараттар тобының бір бөлігін құрайды, ол Куинс-скверден Сидней портына дейін созылады. Салынысымен бірге, шіркеу және оның жанындағы ғимараттар "Сиднейдің ең биік жеріндегі және әлеуметтік жағынан қаланың ең жақсы бөлігіндегі ең танымал құрылыстар" болған. Географиялық Сент-Джеймс приходы – Жаңа Оңтүстік Уэльстің Камберленд округіне қарасты 57 приходтың бірі және бастапқыда Сиднейге дейін созылатын аумаққа жауапкершілік жүктеген. Сент-Джеймс 1835 жылы жеке приходын алды. Оның шекаралары содан бері негізінен өзгерген жоқ. Жер астындағы Сент-Джеймс теміржол станциясы шіркеудің құрметіне аталған. Шіркеудің маңындағы аймақ бұлжымай Сент-Джеймс деп аталады.

Құрылтай және құлшылыққа бағышталу

Сент-Джеймс шіркеуінің құрылысын губернатор Лаклан Маккуари 1819 жылы тапсырды, оны сотталған архитектор Фрэнсис Гринвей жобалады және 1820-1824 жылдар аралығында сотталғандардың еңбегімен салынды. Маккуаридің қазіргі Сент-Эндрю соборының орнында үлкен собор салу жоспарлары болған, бірақ колониялық үкіметке қатысты Корольдік комиссияны жүргізу үшін тағайындалған Биггенің араласуымен бұл жоспарлар тоқтатылды. Сот үйінің дизайны құрылыс басталғаннан бұрын өзгертілді, батыс жағына шіркеу ретінде пайдалану үшін шпиль қосылды, ал жақын орналасқан мектеп ғимараттары сот үйі ретінде қолданысқа берілді. Алғашқы қызмет 1822 жылдың 6 қаңтарында, Епифания күні аяқталмаған шіркеуде өтті, кітаптан оқылған мәтін – Есая кітабының 60-тарауы: «Көтеріл! Нұр шашыл! Сенің нұрың келді! Құдайдың даңқы сенде туды». «Сидней газеті» бұл оқиға туралы хабарлағанда, шіркеу жабдықталғаннан кейін, яғни орындықтар мен галереялар орнатылғаннан соң 2000 адамға дейін сыйып алатыны күтілді. Сент-Джеймстің алғашқы пасторы Ричард Хилл колониялық миссионерлік қызметке арнайы дайындалды және Уильям Кауперге көмекші ретінде Лондоннан Сент-Филипке жіберілді. Хилл білім беруге прогрессивті көзқараспен, энергиялы және жақсы ұйымдастырушы болды. Ол қауымға көмек көрсету мақсатында бірнеше жобаны бастады, соның ішінде шіркеудің жертөлесіндегі нәрестелер мектебі мен сенбілік мектептерді ашты. Сол кезде шіркеудің діни рәсімдерінің басты назарында уағыз айту тұрды, және шіркеудің ішкі дизайны да осыны көрсететін. Шіркеудің шығыс жағында үш қабатты мінбар орналасқан, одан қызметке басшылық етіліп, уағыз айтылды. Осы мінбардан Браутон, Паттисон, Селвин, Баркер және Барри уағыз айтқан. Сондай-ақ, ол заңға қатысты даулы мәселеде 25 фунт стерлинг өтемақы алды. Өте танымал емес болған архидиякон 1828 жылы Лондонға қайтып оралды. Маккуаридің Джордж көшесінде жаңа собор салу жоспары іске аспағандықтан, Браутон Сент-Джеймсті про-собор ретінде қарастырды. Роберт Картрайт, содан кейін Наполеон Вудд Ричард Хиллдің орнын Сент-Джеймсте басты.

Роберт Олвудтың қызметі: 1840-84

1839 жылы Итон колледжінде және Кембридж университетінде білім алған Роберт Олвуд Сиднейге келді және Уильям Броутон оны Сент-Джеймс шіркеуіне тағайындады, ол 1884 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін 44 жыл қызмет етті. Олвуд Викториялық Сиднейде білім беруді қолдаушы маңызды тұлға болды. Оның басшылығымен шіркеу мектебі кеңейді, ал оның мұғалімдер даярлайтын колледжі "үлгілі мектеп" атанды. 1878 жылы Олвуд Нора Робинсон мен Александр Киркман Финлейдің үйлену тойын өткізді. Бұл колониядағы екінші вице-корольдік той болғандықтан, салтанатқа көптеген көрнекті тұлғалар қатысты және 10 000-ға жуық жанкүйерлер жиналды. Австралияның алғашқы премьер-министрі Эдмунд Бартон 1849 жылдың 4 шілдесінде Сент-Джеймсте крещениеден өтті. Хиллден өзгеше, Олвуд Англия шіркеуінің тарихи байланысын баса назар аударған және қасиеттіктер мен діни рәсімдерге үлкен мән берген Оксфорд қозғалысының (оның "Таймсқа арналған трактаттарынан" кейін "Трактаризм" деп те аталады) принциптерін жақтады. Сент-Джеймс пен Сидней епархиясында басым болған "қарапайым шіркеу" бағыты арасындағы стильдік айырмашылық осы кезде басталды.

Өзгерістер: 1884-1904

1880 жылдары Сидней өркендеген қалаға айналды, сауда және өнеркәсіп гүлденді, ал қала шеттері кеңейді. Көптеген шіркеулер салынғанда және қала орталығында адамдар азайғанда, Сент-Джеймс шіркеуінің қауымы кеміп кетті. Олардың алдындағы міндет – қала тұрғындарына емес, қала жұмысшыларына тиімді қызмет көрсету, қаладағы кедейлерге көмектесу және Сент-Джеймсті көптеген жаңадан құрылған приход шіркеулерінен ерекшелендіретін ғибадат ету стилі мен ойлы, тақырыптық уағыздарды ұнататын адамдарды тарту болатын. 1885 жылы Кембриджден келген жас Генри Латимер Джексон тағайындалды. Ол апта ішіндегі қызметтерді және Австралиядағы алғашқы приход газеттерінің бірі – «The Kalendar» журналын енгізді. Ол сондай-ақ Сидней университетінде дәріс оқыды, конференцияларда сөз сөйледі, синодта қатысты және жаңа құрылған Сидней Англия шіркеуінің ұлдар гимназиясының хатшысы болды. Бірақ оның уағыздары «қарсылық білдірмеді, жай ғана түсінілмеді» деп сипатталды. 1895 жылы Эли епархиясында қызметке қабылданғаннан кейін ол қызметтен кетті. Сидней гүлденгенімен, Сент-Джеймсте ақша тапшылығы болды және «үкімет бұл жерді қалалық теміржол салу үшін қайтадан иеленуді қарастырды». Сол кезде сенімділер пасторлық үйді жалға берді және 1894 жылы ақшаны ғимараттың сыртқы жағын шұғыл жөндеуге жұмсады. Архитектор Варни Паркс ескі мұнараны алдын ала тозуға төзімді мыспен ауыстырды, осылайша оның сыртқы түрі күрт өзгермеді. Ол солтүстік портиктің ішіндегі толтыруды алып тастап, шығыс сакральдікіне сәйкес жаңа портик пен мұнараға кіретін жолды жасады. Нәтижесінде ғимараттың солтүстік жағы ең маңызды бөлігіне айналды. Джексонның ізбасары Уильям Карр Смит болды, ол социалистік идеяларымен және әлеуметтік реформалар мен рухани кеңістікке ұмтылысымен белгілі болды. Ол шіркеу ішінде ұзақ және қызықты уағыздар айтты, сондай-ақ Доменде ашық аспан астында да уағыз айтты. Карр Смит Англиядан ежелгі литургияны жаңартудағы «соңғы жетістіктерді» әкелді, осылайша Сент-Джеймске Сиднейде англо-католицизмді қайта жаңғыртуда «маңызды рөл» атқаруға көмектесті және «ғибадат ету рәсімдерінің жаңа стандарттарын» орнатты. Осы мақсаттарға жету үшін архитектор Джон Х. Букерридж ғимараттың ішкі бөлігін өзгертуге шақырылды, ол жұмысты 1901 жылы аяқтады. Ең маңызды өзгеріс – құрбандық алтарьға ерекше назар аудару болды. Карр Смит жоспарының «негізгі ерекшеліктері» – шығыс сакральға орнатылған апсиданың құрылысы, киелі орын жасау үшін; хор үшін платформа құрайтын, хордың үстінен бес сатымен көтерілетін және екі бөлімге бөлінген органмен шектелген ғибадатхананың еденін көтеру; мұнара мен батыс галереясына жаңа, көзге түспейтін кіреберіс жасау; және қорапша орындықтарды және шығыс және солтүстік галереяларды алып тастау болды. Естелік тақталар да қайта орналастырылды. Хор мозаикалық еденмен және әсем мыс өрнектермен безендірілді, ол ағылшын шіркеулік тауарларын жеткізуші J. Wippell and Company фирмасының үлкен мыс бұрқыншақ лекторийін толықтырды, ол канон Роберт Олвудты еске алатын еді. Амвонның едені ескі үш қабатты амвонның бөліктерінен жасалған. Сиднейлік Дэвидсон жөндеп, кеңейткен орган 1903 жылы орнатылды. Органды алып тастағаннан кейін оңтүстік сакральді қосалқы ғибадатханаға айналдырды. 1903 және 1913 жылдар аралығында сегіз үлкен витраж терезелері, сондай-ақ жаңа амвон, құрбандық алтары және алтарь орнатылды, олардың барлығы естелік ретінде сыйға берілді. Тағы бір жақсарту – «Кинг көшесі жағына екі қабат терезелер орнату арқылы көлік шуын тоқтату болды. 1897 жылы Сент-Джеймс залы Самостан келген грек православие діни қызметкері Доротеос Бакаллиариосқа Сиднейде православиелік қызметтер өткізу үшін ұсынылды. 1904 жылы епархиялық архитектор Джон Бурчем Клемп жаңа приход залын жобалауға шақырылды.

20 ғасыр

1900 жылы губернатор, граф Бошамп шіркеуге Лондонның Уорхэм гильдиясы жасаған бірнеше кестеленген столаларды, сопақтар мен шашубльдерді сыйға берді. 1919 жылы қазан айында іргетастың 100 жылдығы тоғыз күнге созылған шаралармен атап өтілді. Мерекелік шараларға Армидейл мен Батерст епископтарының арнайы уағыздары, музыка, шерулер, қалалық кітапханашының "Ескі Сидней" тақырыбындағы фонарлық лекциясы, сондай-ақ губернатор сэр Уолтер Дэвидсон мен оның әйелі леди Дэвидсонның қатысуымен өткен түскі ас сияқты әлеуметтік іс-шаралар кірді. Тарихи естеліктер екі шиллингке сатылды. Оксфорд қозғалысының жүз жылдығы Сент-Джеймс шіркеуінің сегізінші ректоры Филип Миклемнің қызмет мерзімінде тойланды. Алайда, "мереке соборға емес, Сент-Джеймске бағытталды, себебі Сидней – бұл "оқиғаны ресми түрде атап өтпеген" жалғыз австралиялық епархия еді". Миклем 1933 жылғы 19 шілдеде Сент-Джеймс залында өткен митингке төрағалық етті, онда губернатор Филипп Гейм мен леди Гейм "үш штаттан бес епископты" қабылдады. Оксфорд қозғалысының 180 жылдығы 21-ші ғасырда келді, ал Сент-Джеймс шіркеуінің ректоры еске алу рәсімінде уағыз айтты. Миклем "алғашқы колониялық сәулетті сақтаудың белсенді жақтаушысы" болды. Ғасыр өте келе шіркеудің тарихи ортасына бірнеше қауіптер туды, оның ішінде Гринвейдің соттары мен Хайд Парк казармалары бар. Осы отарлық кезеңдегі ғимараттарға қарамастан, олар Сиднейдің маңызды бөлігі ретінде сақталды. Ғимарат та, ұйым да қалаға қызмет етуін жалғастырды. Мысалы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде крипта "әскерлер, теңізшілер мен әуешілерге арналған жатақхана" ретінде пайдаланылды, ал тоғызыншы ректор Эдвин Джон Дэвидсон сол кезеңде "қазіргі оқиғалар туралы өткір уағыздарымен" шіркеуге "танымал болды". Он бірінші ректор Франк Каттрисс экуменикалық көзқарасқа ие болды – ол Уппсаладағы Дүниежүзілік шіркеулер кеңесінің отырысына қатысты және Екінші Ватикан кеңесіне бақылаушы ретінде барды. Сент-Джеймс 20-шы ғасыр бойы көптеген маңызды оқиғалардың ортасы болды, соның ішінде әйгілі, маңызды немесе жаман атқа ие адамдардың үйлену тойы мен жерлеу рәсімдері, теологтар мен жоғары дәрежелі дін қызметкерлерінің сапары және қажет болған жағдайда лютеран қауымдарына арналған қызметтер. 1924 жылғы 20 мамырда әнші Глэдис Монкрифф пен Том Мурдың үйлену тойында көшелердегі адамдар соншалықты көп болды, көлік тоқтап, бірнеше әйел құлап, екеуі ауыр жарақат алып ауруханаға жеткізілді. Сол кезде Монкрифф "Шат жесір" спектаклінде ойнап, үйлену тойының түні сахнаға оралды. Сент-Джеймс Сидней портының ашылу салтанатында шіркеу ғимаратының түрінде жасалған платформамен ұсынылды. 1914 жылы шіркеудің жетінші ректоры У. Ф. Уэнтуорт Шилдс Уолтер Либерти Вернонның "таң қалдырарлық жерлеу рәсіміне" қатысты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сент-Джеймс Сиднейде демалыста болған әскери қызметкерлерге жатақхана ұсынды. Олар мұны Англия шіркеуінің Ұлттық төтенше жағдай қорының жұмысының бір бөлігі ретінде жасады. 1950 жылы төрт мың адам Сент-Джеймсте Швецияның алғашқы министрі Констанс Лундквисттің мемлекеттік жерлеу рәсімінен кейін көшелерге шыққан деп хабарланды, ол Сиднейдегі швед елшілігінде кенеттен қайтыс болды. Наразылық тудырған бұрынғы генерал-губернатор сэр Джон Керр 1975 жылы Уитлэм үкіметін қызметтен босату туралы шешімінен кейін оның беделі төмендегендіктен 1991 жылы мемлекеттік емес, жеке жерлеу рәсімі мен еске алу рәсіміне қатысты. 1993 жылғы 14 қазанда Сент-Джеймсте өткен экуменикалық шарада уағыз айтқан Десмонд Туту австралиялықтарға апартеидке қарсы күреске қолдау көрсеткендері үшін алғыс айтты. 20-шы ғасырда хор және орган музыкасы жоғары деңгейге жетіп, Сент-Джеймстегі құлшылықтың ажырамас бөлігі болды. Сонымен қатар, музыка литургияны түсіндіретін және шіркеу акустикасы мен қасиетті ортаны пайдаланатын концерттер түрінде кең қауымға ұсынылды. Бахтың музыкасынан берілген апта күндізгі концерттер, мысалы, 1936 жылғы орган концерттері, жексенбіде ойналатын музыкаға қосымша жалғасты.

21 ғасыр

ХХІ ғасырда Сент-Джеймс шіркеуі қала орталығындағы қызметін жалғастыруда, құдайға құлшылық ету арқылы және күнделікті мәселелерге белсенді қатысу арқылы. ХІХ ғасырда трактаризмге байланысты пікір таластары болды; ХХ ғасырда екі дүниежүзілік соғыстың әсері сезілді; ХХІ ғасырда шіркеу зорлық-зомбылық, эвтаназия, босқындар, неке және сексуалдық мәселелер сияқты қиын және өзекті мәселелерге қарсы тұрды. Шіркеутің үкімет пен заңгерлік қауыммен қарым-қатынасы колония әскери басқаруда болғанда және Англия шіркеуі мемлекеттік шіркеу ретінде танылғанда басталды. Шіркеудің тарихы және сотталғандардың казармаларына (кейіннен иммиграциялық орталыққа айналған), соттарға (ескі және жаңа) және Жаңа Оңтүстік Уэльс парламентіне жақын орналасқандығы осы қарым-қатынастың жалғасуына ықпал етеді. Бұл губернатордың қатысатын арнайы құлшылықтарда және заң мерзімінің ашылуын тойлауға арналған жыл сайынғы қызметтерде көрінеді. Сент-Джеймс шіркеуінің әлеуметтік әділдік пен білім беруге деген ұмтылысы ХІХ ғасырда тұтқындар мен қоныс аударушыларға көмек көрсетуден басталды. ХХ ғасырда бұл жұмыс соғысқа қатысқан адамдарға қолдау көрсету арқылы жалғасты, мысалы, шіркеу "соғыс жылдарындағы өмірдің белсенді орталығына" айналды. ХХ ғасырдың басынан бері қоғамға қызмет етуге түрмедегілер мен науқастарға бару, қаланың баспанасыз халқына нақты көмек көрсету және Сент-Джеймс институтында жыл сайынғы білім беру семинарларын өткізу кіреді. 2012 жылдың 6 ақпанында ректор Эндрю Семпелл Сиднейдің Рим католик архиепискобы Джордж Пелл мен Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы Мари Баширдің қатысуымен патшайым Елизавета II-нің таққа отырған күніне арналған алғыс айту рәсімін өткізді. 2015 жылдың 9 қыркүйегінде Елизавета II Ұлыбританияның және Австралияның ең ұзақ таққа отырған монархы атанғанда, оған алғыс айту үшін арнайы хорлық кешкі құлшылық өткізілді. Юбилейлік құлшылықта Жаңа Оңтүстік Уэльс бас судьясы Том Батерст бірінші нақылысты оқыды, ал құлшылық Австралияның мемлекеттік әнұранымен және Эдвард Элгардың "Pomp and Circumstance March No. 4" шығармасымен аяқталды. Шіркеу 2005 жылы BBC-нің "80 қазына" атты деректік фильмінің сериясына енді.

Сәулет

Гринвейдің ең үздік туындыларының бірі – «Сент-Джеймс» бұрынғы (қазір жойылған) Ұлттық мұралар тізіліміне енген. Оны «архитектуралық қазына» деп атап, Дэн Крюкшенк BBC телесериалы «80 қазынамен әлемді аралау» бағдарламасында көрсеткен. 1966 жылдан 1993 жылға дейін «Сент-Джеймс» мұнарасы, Гринвей салған басқа ғимараттармен бірге, Австралияның он долларылық банкнотасында бейнеленген. 1973 жылы шіркеу 50 центтік пошта маркасында пайда болды, бұл Сидней опера үйінің ашылуына арналған австралиялық архитектураны көрсететін төрт марканың бірі болды. Шіркеудің жанында орналасқан, Гринвей жобалаған, бірақ басқалар өзгерістер енгізген Ескі Жоғарғы Сот ғимараты да сол дәуірге жатады. Аянттың арғы жағында Гринвейдің «шедеврі» – ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енген Хайд-парк казармасы орналасқан, ол шіркеумен бір бағытта салынған. Казарманың қасында 1811 жылы салынған және қазір Монетхана ғимараты деп аталатын, Сиднейдегі ең көне қоғамдық ғимарат – Жалпы аурухананың бөлігі тұр. Қазіргі Сидней ауруханасы мен Монетханадан бөлек орналасқан Парламент үйі, Сиднейдің орталық бөлігі ертедегі аурухананың бір бөлігі болып табылады және қазір Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Парламенті орналасқан. ХХ ғасырдың ортасында «Сент-Джеймс» аудандағы бірнеше тарихи ғимараттардың бірі болатын, олардың бұзылу қаупі төнді. Шіркеу 1820-1824 жылдар аралығында салынды, ал 1834 жылы Джон Вердж шығыс жағындағы киім ауыстыратын бөлмелерді жобалады. Бұл киім ауыстыратын бөлмелерден басқа, олардың стилі мен пропорциясы сақталған, шіркеу сыртқы түрі Гринвейдің алғашқы ойынша «әдемі грузин стилінде» қалыптасқан. «Оның мақсатына жету үшін қарапайымдық пен пропорцияның артықшылықтарына» сүйене отырып, Гринвей колонияға келген кезде Лондонда насихатталған жаңа өркендеу стиліне ықпал етпей, классикалық дәстүрді сақтады. Ол шіркеуді 1817-19 жылдары салынған бұрынғы Хайд-парк казармасымен бір бағытта салуды жоспарлады. Екі ғимараттың пропорциясы, пілястрлары мен қабырғалары ұқсас, олар бірге қала құрылысының маңызды мысалы болып табылады. Көп қабатты ғимараттар пайда болғанға дейін, 46 метрлік мұнара «Порт-Джексонға келетін теңізшілерге бағыт көрсетуге» арналған. Крещение тағының артындағы, Мәсіхті балалармен бейнелейтін терезе 2004 жылы он бесінші пастордың қатысуымен және сол кездегі бас епископ Питер Карнлидің қатысуымен жөнделіп, қайта бағышталды.

Киелі Рух шіркеуі

Бұрын жабық және киелі заттар сақталатын бөлме, содан кейін орган камерасы ретінде пайдаланылған оңтүстік вестибюль 1903 жылы шағын ғибадатханаға айналды. 1988 жылы бұл қосалқы ғибадатхана жаңартылып, Киелі Рух шағын ғибадатханасы деп аталды. Жаңа Оңтүстік Уэльс екі жүжылдық кеңесі және приход бұл жаңа дизайнды қаржыландырды, нәтижесінде вестибюльдің бағаналары арасындағы толықтыру алынып тасталды және оның орнына боялған әйнек орнатылды. Австралиялық суретші Дэвид Райт салған, жүлделі "Жаратылыс терезесі" үш қабырғаға жайылып, жер, ауа, от және судың өзара әрекеттесуін көрсетеді, бұл Рухтың жаратылыстағы, өмірдегі және Мәсіхте қайта тууындағы әрекетінің символы болып табылады. Шағын ғибадатханаға арналған жаңа жиһазды Леон Садубин жасаған.

Сырғанақ және балалар шіркеуі

Шіркеудің астында кірпіштен салынған үлкен жер асты үйі (крипт) бар, ол жалғалы шығырлы күмбезбен жабылған. Ол көптеген мақсаттарда қолданылған: Ричард Хиллдің жесірінің тұрғын үйі ретінде, кейіннен шіркеудің қызметшісі; Canon Allwood үшін жартылай уақыттық жатын бөлме ретінде; приход мектептері үшін; және екі дүниежүзілік соғыс кезінде Австралия, Америка және Ұлыбритания қарулы күштерінің паналауы ретінде. Ректор Фрэнсис Уэнтуорт Шилдс Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қалалық приходқа "әскерилерге арналған орталықтың маңызды рөлін" берді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 30 000-нан астам одақтас әскерилерге төсек-орын және жабдықтармен қамтамасыз етілді. Крипттың оңтүстік жағындағы батыс бөлігінде Қасиетті Мария мен Періштелер шіркеуі орналасқан, ол көбінесе "Балалар шіркеуі" деп аталады. Ол 1929 жылы кішкентай балаларға арналған шіркеу ретінде ашылды. Әйір басы айдың бірінші жексенбісінде осы шіркеуде ерекшеленген Евхаристия рәсімі өткізіледі. Шіркеудің барлық төрт қабырғасы мен төбесі жазушы және суретші Этель Андерсонның суреттерімен безендірілген, осы суреттерді ол 1927 жылы құрған "Туррамура қабырға суретшілері" тобы орындаған. Суреттер 1992–1993 жылдары кең ауқымды консервацияланды. Крипт 1977–78 жылдары Джеффри Данкспен қалпына келтірілді. XXI ғасырда крипттың орталық дәлізінің екі жағындағы бөліктер әртүрлі мақсаттарда қолданылады. Шығыс жағында коммерциялық асхана орналасқан. Кейбір бөліктер кеңселер ретінде пайдаланылады; біреуі (Барлық жандар шіркеуі) колумбарийді қамтиды; тағы біреуі приход мүшелері үшін кітапхана ретінде қызмет етеді.

Ескерткіштер, ескерткіштер, жазбалар

Сент-Джеймс Сидней тарихының маңызды элементтерін физикалық және құжаттамалық нысандар түрінде сақтайды. Мұнда 19 ғасырдағы отаршылдық қоғамның көрнекті өкілдерін, колонияға қызмет еткен адамдарды және 20 ғасырғы қауым мүшелерін еске алу үшін 300-ден астам мемориал орнатылған. Сонымен қатар, көптеген боялған әйнек терезелер мен жиһаз ескерткіш ретінде сыйға тартылған. Мысалы, солтүстік қабырғадағы Әйгілі Георгийдің үлкен витраж терезесі – Екінші Бур соғысында 20 жасында қаза тапқан Кит Киннард Маккелларға арналған ескерткіш. Ол ақын Доротея Маккеллардың інісі болған. Осы ескерткіштердің арқасында шіркеу кейде «Оңтүстік Вестминстер аббаттығы» деп аталды. Көп бұрын, 1876 жылы қабырғадағы тақташалар «ескі тұрғындар үшін қайғылы естеліктермен, ал Австралия тарихын зерттегендер үшін қызықты естеліктермен» толы деп сипатталған. Шіркеуде орнатылған алғашқы ескерткіш – HMS Warspite кемесімен Оңтүстік Америкаға жол тартқанда Сиднейде қайтыс болған коммодор сэр Джеймс Брисбенге арналған ескерткіш. Оны сэр Фрэнсис Чантрей мүсіндеп, леди Брисбен Сиднейге жіберді және 1830 жылы шіркеуге орнатты. Брисбенге арналған мемориал «көрнекті тұлғаларға» арналған мемориалдық тақташалар дәстүрін қалыптастырды. Роберт Уорделлге арналған 1834 жылғы мемориалда «bushranger» сөзі латын тілінде «a latrone vagante occiso» деп аударылған. (Сент-Джеймсте қауым мүшесі болғаны айтылады) Оның тақташасында Жаки Жаки есімді адам еске алынған. Бұл туралы 37-ші губернатор Мари Башир мәлімдеме жасады. Шіркеуде 1824 жылдан бері барлық крещение және неке тіркелімдері сақталған. Бұлар бастапқыда қолмен жазылған, ал 1826 жылы «үкіметтік бұйрық бойынша» баспа түрінде пайда болды. 1855 жылға дейін туу, өлім және неке тіркеу міндетті болмағандықтан, Сент-Джеймсте сақталған жазбалар тарихшылар мен генеалогтар үшін ерекше құнды, ал олардың көшірмелері Австралия Ұлттық кітапханасында сақталады.

Жаңарту, қалпына келтіру, сақтау

Құрылысынан бері ғимаратқа маңызды жөндеу, жаңарту және консервация жұмыстары жүргізілді, оның ішінде ғимараттың құрылымы, боялған әйнек терезелер, ғибадатхананың мозаикалық едендері және балалар шіркеуінің консервациясы. 1890 жылдары интерьерде және шпилінде кең ауқымды жұмыстар атқарылды. Шпиль 2010 жылғы 20 қазанда қайта ашылды. 2011 жылғы 4 сәуірде қайта жаңарту жұмыстары үшін Австралияның Ұлттық сенім қорының (National Trust of Australia) салынған мұрасы сыйлығы және AIA Greenway мұрасы сыйлығы табысталды. Төрешілер алқасы, қайта жаңарту жұмыстары «ғимараттың бастапқы құрылымын және құрылысын сақтауда, оның беріктігін, тиімділігін және су өткізбеу қабілетін арттыруда архитектордың, инженердің және құрылысшының ең жоғары деңгейдегі қамқорлығын» көрсеткенін айтты. Қайта жаңарту жұмыстары шіркеудің тақтатас шатырымен және құмтас периметрі қоршауымен жалғасты. 1970 жылдары орнатылған испандық тақтатастар Сидней климатында беріктігі жеткіліксіз екені дәлелденді, себебі олардың құрамында темірдің мөлшері жоғары болды және нашар бекітілуі одан әрі зақымдануға әкелді. Бұл мәселенің шешімі – Уэльс тақтатастарын пайдалану болды. Шатыр жобасы Австралияның Ұлттық сенім қорының қолдауымен өткізілген қаржы жинау науқанынан кейін аяқталды. 2013 жылы интерьер «түс сынағы мен таңдауы, ескерткіштерді қорғау және төбедегі дыбыс оқшаулау жөндеуі» сияқты дайындық жұмыстарынан кейін қайта боялды. Мұралық ғимарат ретінде шіркеуде үздіксіз консервация бағдарламасы бар. Оның қамқорлары қауым және жалпы қоғам алдындағы жауапкершіліктерін «ешқашан естен шығармайды».

Литургиялық

Сент-Джеймс шіркеуі жексенбі күндері үш Евхаристия ұсынады: жай ғана оқылатын Евхаристия, әнмен оқылатын Евхаристия және хормен орындалатын Евхаристия. Сәрсенбі күндері мен әр айдың бір жексенбісінде тұрақты хорлық кешкі құлшылық өтеді. Евхаристия және басқа да діни қызметтер апта ішінде де өткізіледі.

Сент-Джеймс ресми және сакраменталды литургияны сақтап келеді және епархиядағы "Төмен шіркеу" (Low church) практикасы күшейгеніне қарамастан, сынға төтеп берді. Бұл Сиднейдегі негізгі англикан дәстүрін ұстанған аз шіркеулердің бірі, оларға дін қызметкерлерінің қызмет кезінде, әсіресе крещение және үйлену сияқты сакраменттер кезінде столасын (киелі шалбар) киюі, Ортақ дұға кітабын және қасиетті шіркеу музыкасын, соның ішінде әндер жинағынан әндер орындау кіреді.

Теология

Австралиялық Англикан шіркеуінің Конституциясы «англикандықтарды христиандық ортодоксалдылыққа бейімдеуге міндеттейді», бірақ оның басқару принциптері оны «Англия шіркеуінің бейнесінде» сол нақты дәстүрге бағыттайды. Австралия шіркеуі өзінің ортақ мұрасының мағынасын «жеке колониялардың әртүрлі мәдениеттерінің аясында» анықтауға тиіс болды, бірақ «сол сенімге жүгіну және оны түсіндіру жолы айырмашылықтарды көрсетті». Австралиялық Англикан шіркеуінің бұрынғы приматы Питер Карнли англикандықтардың «ерекше немесе маңызды айқындығын» теологиялық ілімдер жиынтығы емес, «теологиялық ойлау стилі» ретінде сипаттады, ол Элизабеттік теолог Ричард Хукерге дейін жетеді. Сент-Джеймс осы англикандық дәстүрге сәйкес келеді, оның бір бөлігі – бұрын «Энтузиазм» деп аталатын нәрсеге деген жалпы наразылық: яғни «иманды жекешелік пен эмоционалдық құштарлықты» жек көру. Сент-Джеймстің діни қызметтегі теологиялық ұстанымы Карнлидің инкарнациялық шындықты «ғибадаттың эстетикалық, символдық немесе сакраменттік құралдарының көмегімен сезінуге болатыны» туралы түсіндірмесімен сәйкес келеді. Ғибадатта қасиеттілік пен ұлықтаудың маңыздылығына осындай беріктік, әдетте әдеміліктен бас тартатын және «өте төмен шіркеулік эстетиканы» ұстанатын, сонымен қатар «өте консервативті әлеуметтік құндылықтармен» үйлесетін айналасындағы евангелистік епархиядағы тәжірибеге қатысты келеді. Сент-Джеймстегі оқыту Киелі кітап пен қазіргі заманғы тарихи контексті ескереді. Сидней епархиясында Сент-Джеймстің ерекше көзқарасы 19-шы ғасырдан бері дау тудырды, өйткені әртүрлі пасторлар шіркеуді ағылшын-католицизміне қарай және одан алшақтатып жүрді. Мысалы, Миклем ағылшын-католик шіркеуін жаңартып, ал Дэвидсон «оны қалыпты жағдайға қайтарды». Сент-Джеймс «жасқа, нәсілге, жыныстық бағдарына немесе дініне қарамастан, барлығын қабылдайтын, ашық және қосымша христиандық қауымдастық» болуға ұмтылады. Мысалы, епархияда әйелдердің діни қызметкерлер ретінде және уағыздаушылар ретінде қабылдануы туралы ұзақ пікірталас кезінде әйел діни қызметкерлерге де мүмкіндік берілді. Австралиялық Англикан шіркеуінде діни қызметкер болып тағайындалған алғашқы әйелдердің бірі Сюзанна Пэйн Сент-Джеймсте дьякон болып қызмет етті, ал Кей Голдсуорти және Джиннив Блэкуэлл сияқты Англикан шіркеуіндегі басшылық лауазымдарда тұрған әйелдер уағыз айтуға шақырылды. Қазіргі пастор шіркеудің секулярланған әлемдегі рөлі мен жауапкершілігі туралы қоғамдық пікірталасқа үлес қосады және Сидней архиепископының бір жынысты неке туралы мәлімдемелеріне жауап ретінде қарсы пікір жариялады.

Қауым

Бастапқыда, шіркеуге сотталғандар, солдаттар, губернаторлар және азаматтық билік өкілдері келген; XXI ғасырда губернаторлар, саясаткерлер, заңгерлер және баспанасыз адамдарға тұрақты қызмет көрсету мен арналған бағдарламалар осыған ұқсас әртүрлі топты құрайды. 1900 жылы осындай қауымды алтыншы пастор «көптеген түрлерді, көптеген топтарды» көрсетеді деп сипаттаған. «Мұнда байлар мен кедейлерді, ескілер мен жастарды, губернаторды және жергілікті жұмыссызды, сондай-ақ шіркеумен ұзақ байланыста болғандардың ескерткіш тақталарында көрсетілгендердің немерелерін кездестіреміз». Уильям Карр Смит бұл қауымды басқарудың қиын екенін айтқан. Дегенмен, қауым шіркеудің көптеген іс-шараларына, соның ішінде кір жууға, кітапхананы басқаруға, гүлдерді безендіруге, қоңырау соғуға, шіркеу хорында ән салуға және Фреда әпке миссиясына қонақжайлық көрсетуге ерікті еңбек етеді және қаржылай көмек көрсетеді. Карр Смит аурухананың капелланы болған кезде, Сидней ауруханасындағы шіркеуге жиһазды шіркеушілер сыйлаған.

Қоғамдық қызмет

Сент-Джеймс шіркеуі 19 ғасырдан бері кедейлерге, сондай-ақ қаланың заң және медицина салаларындағы мамандарға көмек көрсетумен айналысып келеді. Бастапқыда шіркеудің миссиясына "парыштағы кедейлерге" көмек беру, "шетелдік және ішкі миссияларды" дамыту, "қаланың заң және медицина мамандарымен" байланыс орнату және "ғибадаттасу мен талқылау топтарын" ұйымдастыру кірген. 20 ғасырда тоғызыншы және оныншы пасторлар "шіркеудің қоғам алдындағы жауапкершілігін" қанаттандырып, Сент-Джеймстің қаладағы рөлін арттырды. 21 ғасырда бұл іс-әрекеттерге қала өмірінің стрестеріне байланысты мәселелерді шешуге бағытталған діни қызметкерлік және кәсіби кеңес беру қызметтері қосылды. "Сент-Джеймстің әлеуметтік жұмысының ең тікелей бөлігі" – 1899 жылы құрылған Фреда әпке миссиясы. Бұл миссия мұқтаж адамдарға апта сайын түскі ас ұйымдастырып, Рождествода толық кешкі ас береді. Фреда (Эмили Рич) 1895 жылы Паддингтонда Коллегиат мектебін ашқан Шіркеу әйелдер қауымының мүшесі болды. 1899 жылы Фреда әпке мен қауымның басқа мүшелері үйсіздерге көмек көрсету миссиясын ұйымдастырды. 1901 жылғы Рождество күні "Сент-Джеймс шіркеуінің мәжіліс залында шамамен 60 ер адам кешкі асқа шақырылды, ал одан кейін сол күні 250 жұмыссыз ер адам шіркеу әйелдерімен бірге сол ғимаратта шай ішті". Шіркеуден солтүстікке қарай созылатын Филипп көшесінде көптеген адвокаттар кеңселері мен Жаңа Оңтүстік Уэльс Заңгерлер қоғамы орналасқан. Осының нәтижесінде шіркеу мен заңгерлік сала арасында ұзақ жылдардан бері қалыптасқан байланыс бар, ол жыл сайынғы қызмет арқылы нығайтылады. Бұл қызмет заң жылының басталуын тойлайды және оған Нью-Саут Уэльс Жоғарғы Сотының судьялары, адвокаттары мен сот өкілдері салтанатты киіммен қатысады. 19 ғасырда бұл қарым-қатынас заңдардың кешігуі және жаңа соттардың қажеттілігі туралы алаңдаушылықтармен байланысты болды. 21 ғасырда губернатор да арнайы қызметке қатысады. 1950 жылдан бері Әулие Михаил және Әулие Георгий орденінің мүшелері үшін де жыл сайынғы қызмет өткізіледі.

Білім

XIX ғасырда мемлекеттік басқаруға көшуге дейін діни конфессиялар барлық деңгейдегі білім беруге зор үлес қосты. St James' шіркеуі өз бастауынан-ақ балалар мен ересектерге білім берумен айналысты. Алғашқы пастор Ричард Хилл "Австралиядағы алғашқы балабақшаны ашты, ал Уильям Кейп жаңа білім беру принциптеріне негізделген мектепті басқарды". Хилл Қайырымдылық қоғамы, Киелі кітап қоғамы, аборигендер, аурухана, "әртүрлі сотталғандар ұсталатын мекемелер мен мектептермен", соның ішінде Индустриалдық мектептермен жұмыс істеді. 1823 жылы Гринвейдің мектеп ғимараты Элизабет көшесінде салынды және басты Сент-Джеймс мектебі 1882 жылға дейін сол жерде орналасты, 600-дан астам оқушысы мен тәжірибелі ұстаздар тобы бар "үлгілік" англикан мектебіне айналды. Жоғары білім беруде Сиднейдегі Король мектебінің филиалы Гринвей ғимаратында қысқа мерзімге жұмыс істеді, ал Браутон Филипп көшесінде салынған ғимаратта Сент-Джеймс грамматикалық мектебін басқарды. Кэмп басқарған Грамматикалық мектеп "сол кездегі колонияның жастары үшін ең қымбатты құндылық" деп сипатталды. Сырғанақта балаларға арналған жексенбілік мектеп өткізіледі. Ересектерге арналған білім беру шаралары Сент-Джеймс институты арқылы ұсынылады, ол христиандық сенімді зерттеу және теологиялық тұрғыдан қазіргі заманғы мәселелерді талқылау үшін барлығына ашық бағдарламаларды ұсынады. Мысалы, 2012 жылы Институт Халықаралық әйелдер желісі және MOWatch бірлесе отырып, "Австралия шіркеуіндегі әйелдер: айтылмаған оқиғалар" тақырыбында семинар өткізді. 2013 жылы "әлемнің ірі қалаларындағы бизнес аудандарына қызмет ететін Англикан шіркеулерінің декандары мен пасторлары" жиналып, әлемдік қаржы дағдарысына шіркеулердің жауабын талқылады.

Музыка

Сент-Джеймс 1820 жылдан бері өзінің діни қызметтерінің ("литургиялардың") ажырамас бөлігі болып табылатын, күшті музыкалық және хор дәстүріне ие, сонымен қатар қасиетті музыканың жоғары деңгейімен және тұрақты түрде өткізілетін қоғамдық концерттерімен танымал. Сент-Джеймсте хор, үш мануалды құбырлы орган және қоңыраулар ілінген, олармен әртүрлі үлгілерде ойнауға болады. Ал 1840 жылдары Сент-Джеймсте музыкалық қоғам құрған, ол "Австралияның тұңғыш композиторы" деп есептеледі.

Ағза

Батыстағы галереяда орнатылған түпнұсқа орган Лондондағы Джон Грей жасаған, ал ол алғаш рет 1827 жылғы 7 қазанда ойнатылды. Ол туралы колониялық газет "The Australian" мынадай мақтау жазды: «Жексенбі күні түскі құлшыныс кезінде Сент-Джеймс шіркеуінің жаңа органы алғаш рет ән шырқады, қауым тым көп болды, мүмкін Сент-Джеймс шіркеуі бұрын мұндай көп қауымды көрмеген. Орган әлі толыққанды болмағандықтан, толық үйлесімде емес еді. Дегенмен, оның интонациясы көбінесе толық, бай және үйлесімді болды, ал қауымдағылардың көптегені оның үні ұзақ уақыттан бері жоғалған дос сияқты құлаққа әдемі әуенмен жеткенін сезінді!» Орган 1870 жылдары Уильям Дэвидсонмен жаңартылып, кеңейтілді. Галереялар бойынша бірнеше рет жылжытылғаннан кейін, ол оңтүстік кіреберіс ретінде жоспарланған жерге орналастырылды. 20 ғасырдың басында шіркеудің ішкі кеңістігі қайта жаңартылғанда, ол шығыс жағындағы ғибадат алаңының екі жағына орналастырылды, және содан бері сол жерде тұр. Орган мамандары Hill, Norman & Beard (Aust) Pty Ltd 1970 және 1971 жылдары 35 000 долларға органды күрделі жөндеуден және қайта құрудан өткізді. Шіркеудің екі жүз жылдық мерекесіне орай Сент-Джеймс Айова штатының Лейк-Сити қаласындағы Добсон Пайп Орган Құрылысшыларына ескі және тозуға шалдыққан органының орнына жаңа орган жасауды тапсырды. Жеткізу 2022 жылдың ортасында күтілді, жобаның жалпы құны, ғимаратты жөндеуді қоса алғанда, 3 миллион австралиялық долларын құрады. Төрт мануалды (IV/43/51) орган Добсонның 99-шы туындысы болар еді және 2013 жылы Оксфордтағы Мертон колледжінде орнатылғаннан кейін АҚШ-тан тыс жерде орнатылған екінші орган еді. Жаңа орган Сиднейдегі үшінші ең ірі орган болар еді, Сидней Опера үйі мен Сидней қалалық залындағы органдардан кейін. Алайда, 2021 жылдың 15 маусымында Добсон зауытында болған өрт салдарынан құрылысы жүріп жатқан орган толығымен жойылды. Өрттен кейін Добсон уақытша жайларда цехын қайта құрып, Сент-Джеймс органының құрылысын қайта бастады, оның 2024 жылы жеткізілуі күтілуде.

Хор

Сент-Джеймс шіркеуінде отарлық дәуірден бері хор бар. 1827 жылы Джеймс Пирсон хор жетекшісінің қызметін қабылдап, орындалған музыканың бір бөлігін реттеді. Сондай-ақ, егер «бірнеше тұрақты адамдар» хорға қосылғысы келсе, ол оларды, жынысына қарамастан, тегін оқытуға дайын екенін ұсынды. Бастапқыда хор «еркек және әйел дауыстарынан құралған, олардың кейбіреулері кәсіби» болған, бірақ 19 ғасырдың соңына қарай хорда тек еркектер ғана ән шырқады. Артур Мейсон 1898–1907 жылдары қызмет етті (сонымен қатар 1901–1907 жылдары қалалық органист болды), оның орнын Джордж Фонс Оллман басты. Қазіргі хорда шамамен оннан астам жартылай кәсіби ересектер бар. Олар жексенбі күндері сағат 11:00-де Хорлық Евхаристияда, сәрсенбі күндері сағат 18:15-те Хорлық Кешкі Қызметте, ай сайын айдың соңғы жексенбісінде сағат 15:00-де Хорлық Кешкі Қызметте, сондай-ақ жыл бойында өткізілетін бірнеше мерекелік күндерде ән айтады. Кейде Сент-Джеймс хоры басқа хорлармен бірігіп ән айтады, мысалы, 2013 жылы Монтевердидің «Веспер» туындысын орындау үшін Сент-Мария соборының хорымен біріккен. Олар Таллис ғалымдарының жазғы мектебі сияқты халықаралық гастрольдік топтармен бірге өнер көрсетті және ABC радиосында өздерінің және Австралия Барокко тобы сияқты жетекші ансамбльдермен бірге эфирге шықты. Хор туралы музыкалық сын-ескертпелер басылымдарда пайда бола бастады және бүгінге дейін жалғасуда. 1827 жылы бір әншінің дикциясы сынға ұшырады: «Егер оның айтылуы оның ноталары сияқты жағымды болса, ол толыққанды мақтауға лайық болар еді» деп жазды бір сыншы 1827 жылы. 1845 жылы Сент-Джеймс Англия мен Жаңа Оңтүстік Уэльстегі шіркеу музыкасының жалпы төмен деңгейіне «ерекше жағдай» ретінде сипатталды. 2013 жылы Сент-Джеймс және Сент-Мария соборларының біріктірілген хорларының әншілері «ашық, анық және керемет айналып өтетін жиекті» жасады деп бағаланды.