Кіріспе

CY PRES қағидасы (,/s//iː/'/p//r//eɪ/ қараңыз PRAY'; заң француз тілінде, қазіргі француз тілінде: si près немесе aussi près) – сотқа құқықтық құжатты оның бастапқы мақсатына "мүмкіндігінше жақын" түрде орындауға мүмкіндік беретін құқықтық қағида, егер оны бастапқы шарттары бойынша орындау мүмкін болмаса, қиынға соқса немесе заңсыз болса. Бұл қағида алғаш рет ағылшын әділет соттарында пайда болды, қайырымдылық трасттарының заңнамасынан бастау алды, бірақ содан бері Америка Құрама Штаттарында топтық істерді шешу кезінде де қолданылып келеді. Осы қағиданың қолданылуына мысал ретінде Массачусетс Жоғарғы Сотының Джексон мен Филлипс ісін қарастыруға болады, онда мұрагер Фрэнсис Джексон "осы елде негр құлдығын тоқтатуға бағытталған қоғамдық пікір қалыптастыру" мақсатымен сенім қорын құрды. Джексонның қайтысынан кейін төрт жыл өткен соң, он үшінші түзету арқылы құлдық жойылды, бұл сенім қорының нақты мақсатын күштен шығарды. Джексонның отбасының бір бөлігі қордың қаражатын алу үшін оны таратуға тырысты, бірақ сот оған келіспеді, cy près қағидасын қолданып, Джексонның ниеті "құлдықтан босатылғандардың білімін арттыру, қолдау көрсету және мүдделерін қорғау" арқылы жақсырақ қызмет ететінін анықтады.

Англия мен Уэльс

Англия мен Уэльсте қолданылатын cy près доктринасы, белгілі бір жағдайларда заңды мұрагерден басқаға берілген мүліктің тәркіленуіне алып келетін mortmain ережелерінің қатаңдығын азайтты. Mortmain жойылғаннан кейін, cy près доктринасының қазіргі қолданылуы көбінесе қайырымдылық ұйымдарымен байланысты, себебі олар ағылшын заңнамасында рұқсат етілген жалпы мақсаттағы (жеке пайда емес) ең маңызды сенімдер болып табылады. Англия мен Уэльс бойынша қайырымдылық комиссиясы, мысалы, қайырымдылық ұйымында сенімгерлер қалмаған жағдайда немесе қажетті мандат бойынша келісімге келе алмағанда, қайырымдылық ұйымының атынан cy près доктринасын қолдануға заңдық құқыққа ие. Бұл құқықтар корпоративтік қайырымдылық ұйымдарына немесе жарғысы жоқ бірлестіктерге де (ол жағдайларда жалпы құқық ережелері қолданылмауы мүмкін) қолданылады. Осындай құқықтар Солтүстік Ирландия мен Шотландиядағы тиісті органдарға да берілген. Егер қайырымдылық ұйымының өзінің жарғысында қаражатын басқа бағытқа жөнелтуге қатысты балама құқықтары болса, cy près доктринасы қолданылмайды. Ағылшын cy près доктринасын сақтап қалған, бірақ Англия мен Уэльс қайырымдылық комиссиясымен теңдестірілетін мемлекеттік органға ие емес (немесе Біріккен Корольдіктегі шетелдік қайырымдылық ұйымдарының активтеріне қатысты) юрисдикцияларда, қайырымдылық ұйымдары сенімді бұзу туралы болашақ айыптаулардан сақтану үшін cy près келісімдеріне кіру үшін соттың келісімін алуға құқылы.

Бірыңғай сенімгерлік коды

АҚШ-та көптеген штаттар Бірыңғай сенім кодексін ("UTC") қабылдады. UTC cy près қағидасы тек қайырымдылық трасттарына қатысты қолданылады, олардың бастапқы мақсатын орындау мүмкін болмаған немесе қиынға соққан жағдайда және траст шартында мұндай жағдайда не істеу керектігі нақты көрсетілмеген. UTC былай деп белгілейді: "Егер белгілі бір қайырымдылық мақсат заңсыз, орындалуы мүмкін емес, қол жеткізуге келмейтін немесе пайдасыз болып кетсе, сот cy près қағидасын қолданып, трастты түзетуге немесе тоқтатуға құрылтайшының қайырымдылық мақсатына сәйкес әрекет ете алады". Дегенмен, UTC сондай-ақ сотқа "[қайырымдылық траст шартының талаптары траст мүлкін қайырымдылық емес алушыға беруге әкеп соқса]" cy près қағидасын қолдануға болмайды және cy près мәңгілікке қарсы қағиданы бұзу үшін де қолданылмауы керек екенін қарастырады. UTC қайырымдылық емес трастар үшін де cy près қағидасын қамтиды. Онда былай делінген: "Егер құрылтайшы күтпеген жағдайлар туындаса және траст мақсатын ілгерілету үшін, сот трасттың басқару немесе бөлу шарттарын өзгерте алады немесе трастты тоқтатуға құқылы".

Эванс Ньютонға қарсы (1966)

АҚШ сенаторы Огастус Бэкон 1911 жылы өсиетімен Мейкон қаласындағы жерді сенімгерлікпен тапсырды, ол тек ақ адамдардың пайдалануына арналған қоғамдық саябақ ретінде қолданылуы тиіс болды. Бұл саябақ, Бейконсфилд деп аталды, көп жылдар бойы осылай қызмет етті. Эвансқа қарсы Ньютон ісінде АҚШ Жоғарғы Соты саябақты нәсілдік айырмашылыққа негіздеп жұмыс істеуге болмайтынын қаулы етті. Осыған байланысты Грузия Жоғарғы Соты «сенімгерлік қор құрылған жалғыз мақсатқа қол жеткізу мүмкін емес» деп мәлімдеді және істі алғашқы сотқа қайтарды. Алғашқы сот cy près қағидасын қолдануға болмайтынын шешті, себебі саябақтың бөлінген мінезі Бэконның жоспарының маңызды және ажырамас бөлігі болды. Сот сенімгерлік қордың күшін жоғалтқанын және мүліктің Бэконның мұрагерлеріне тиесілігін анықтады. Грузия Жоғарғы Соты мен АҚШ Жоғарғы Соты бұл шешімді бекітті. 50 акр (20 гектар) көлемдес саябақ жоғалып, коммерциялық жобаларға жұмсалды.

Топтық іс-қимылдар

1986 жылы Калифорния Жоғарғы соты топтық іс-қимылдардағы келісімдерде cy près механизмін қолдады, содан кейін басқа американдық соттар да осы үлгіні қабылдады. 2018 жылы АҚШ Жоғарғы соты Google Referrer Header Privacy Litigation, 10 cv 04809 ісі бойынша Тоғызыншы апелляциялық округтің шешіміне шағымдануды қарауға келісті. АҚШ Калифорния Солтүстік округінің (Сан-Хосе) округтік соты талапкердің адвокаттарына 2 миллион доллар, аталған талапкерлердің әрқайсысына 5000 доллар төлеуді бекітті, ал шамамен 129 миллион топ мүшесіне ешқандай ақшалай сыйлық қарастырылмады. Cy près доктринасына сүйене отырып, 6 миллион доллар құпиялылықты қорғаумен айналысатын бірнеше ұйымға (оның ішінде үш талапкердің адвокаттары бітірген оқу орындары мен Google компаниясы бұрыннан қолдап келе жатқан бірнеше ұйымдар) берілді, топ мүшелеріне (әрқайсысына шамамен төрт центтен) ешқандай төлем жасалмады. Frank v. Gaos ісінде бұл шешімнің "әділ, орынды және жеткілікті" емес екендігі айтылды, бұл талап АҚШ Азаматтық процессуалдық кодексінің 23(e)(2) ережесінде көзделген. Жоғарғы сот істің мән-жайларын қарастырмай, оны Тоғызыншы округке қайта жіберді, талапкерлердің іс жүргізу құқығына ие екенін қарау үшін.