Кіріспе

Ұжымдық инвестициялық қор
АҚШ қорларының бір түрі – биржалық инвестициялық траст.

Инвестициялық траст – негізінен Ұлыбритания мен Жапонияда кездесетін инвестициялық қордың бір түрі. Инвестициялық трасттар акционерлік қоғам ретінде құрылады, сондықтан қор менеджерлері акцияларды сатып ала немесе шығара алмайды. Алғашқы инвестициялық траст 1868 жылы құрылған «Шет елдік және отарлық инвестициялық траст» болды, мақсаты – «орташа табысы бар инвесторға ірі капиталистерге ұқсас, инвестицияны бірнеше акцияларға бөліп, тәуекелді азайту арқылы бірдей мүмкіндіктер беру». Көп жағынан, инвестициялық траст АҚШ-тағы инвестициялық компанияның алға басушысы болды.

Атауы шатастыруға болады, себебі (заң бойынша) инвестициялық «траст» заңдық мағынада «траст» емес, жеке заңды тұлға немесе компания болып табылады. Бұл директорлар кеңесінің міндеттері мен қор активтеріне құқықтық иелік үшін маңызды. Ұлыбританияда «инвестициялық траст» термині салық заңнамасында нақты мағынада қолданылады. Дегенмен, бұл термин Ұлыбританияда кез келген жабық инвестициялық компанияны, соның ішінде венчурлік капитал трасттарын (VCT) қамту үшін жиі қолданылады. Инвестициялық компаниялар қауымдастығы – инвестициялық трасттар мен VCT-ні өкілдік ететін сауда бірлестігі. Жапонияда инвестициялық трасттар сенімгерлік шоттар (信託口) деп аталады; көптеген мемлекеттік компаниялардың ең ірі акционері әдетте инвестициялық трасттарды басқаратын сенімгерлік банктер болып табылады, ең ірілері – Жапонияның сенімгерлік қызметтер банкі, Жапонияның бас сенімгерлік банкі және сенімгерлік және сақтау қызметтері банкі.

Жылжымайтын мүлік инвестициялық трасттары

Ұлыбританияда РЭИТ-тер инвестициялық трасттар ретінде құрылады. Олар Ұлыбританияда тұруы керек және Қаржылық Жүргізу Агенттігі (Financial Conduct Authority) мойындаған қор биржасында бұқаралық түрде тіркелген болуы тиіс. Олар өз табысының кемінде 90 пайызын таратқаны жөн.

Инвестициялық трасттардың жіктелуі

Инвестициялық трастар әртүрлі активтерді ұстауы мүмкін: тіркелген акциялар, мемлекеттік/корпоративтік облигациялар, жылжымайтын мүлік, жеке компаниялар және тағы да басқалар. Бұл активтер кез келген аймақта тізімделген, құрылған немесе орналасқан болуы мүмкін. Сонымен қатар, инвестициялық мақсаттар (өсу, табыс, капиталды сақтау), тәуекел профилі (қарыз деңгейі, активтер мен тәуекел факторлары арқылы әртараптандыру деңгейі) әртүрлі болады. Осындай факторларға сәйкес, инвестициялық трастарды салалық ұйым – Инвестициялық компаниялар қауымдастығы секторларға жіктейді. 2017 жылдың желтоқсанында басқарудағы активтер көлемі бойынша ең ірі секторлар: Global (27,1 млрд. фунт стерлинг), Private Equity (14,7 млрд. фунт стерлинг), UK Equity Income (12,0 млрд. фунт стерлинг), Infrastructure (10,0 млрд. фунт стерлинг) және Specialist Debt (7,8 млрд. фунт стерлинг) болды. Бұл секторлық жіктелімдер 2019 жылдың көктемінде жаңартылды. Жаңа секторлар мен құрамдас бөліктердің тізіміне 13 жаңа сектор, 15 қайта аталған сектор және 31 өзгеріссіз сектор кірді. Жаңа секторлар инвестициялық компаниялардың баламалы активтерге инвестициялауының артуын көрсету үшін қосылды. Инвестициялық компаниялардың баламалы активтерге салған қаражатының көлемі 2014 жылы 39,5 млрд. фунт стерлингтен 2019 жылы 75,9 млрд. фунтқа дейін өсті. Өсіп келе жатқан қарыз секторы үш жаңа секторға бөлінді: Қарыз – тікелей несиелендіру, Қарыз – несиелер мен облигациялар және Қарыз – құрылымдалған қаржы. Сол сияқты, мамандандырылған жылжымайтын мүлік секторлары да пайда болды: Мүлік – Ұлыбританиядағы коммерциялық мүлік, Мүлік – Ұлыбританиядағы денсаулық сақтау мүлігі, Мүлік – Ұлыбританиядағы тұрғын үй мүлігі және Мүлік – қарыз. Көптеген акциялық секторлар өзгеріссіз қалды, бірақ Азия үш жаңа секторға бөлінді: Азия-Тынық мұхиты, Азия-Тынық мұхитынан түсетін табыс және Азия-Тынық мұхитындағы шағын компаниялар. Өсу капиталы және роялти үшін де жаңа секторлар құрылды.

Ұйым

Инвесторлардың ақшасы, траст іске қосылған кезде шығарылатын белгілі бір көлемдегі акцияларды сату арқылы біріктіріледі. Басқарма, әдетте, кәсіби қор менеджеріне жауапкершілікті, көптеген адамдардың өздері инвестициялай алмайтын, кең ауқымды компаниялардың акцияларына инвестиция жасауға тапсырады. Инвестициялық трасттардың көбінде штаттық қызметкерлер болмайды, тек атқарушы емес директорлардан құралған директорлар кеңесі болады. Инвестициялық траст акциялары, басқа мемлекеттік компаниялар сияқты, қор биржаларында саудаланады. Акция бағасы, әрқашан инвестициялық траст ұстап тұрған акциялар портфелінің нақты құнын көрсете бермейді. Мұндай жағдайларда, инвестициялық траст NAV (таза актив құнына) қарағанда арзанға (немесе қымбатқа) сауда жасап отыр деп айтылады. Бұл сектор соңғы жылдары, әсіресе жылжымайтын мүлік, жеке капитал және инфрақұрылым сияқты сатуға қиын активтерге инвестиция жасайтын инвестициялық трасттардың пайда болуы арқасында өсті. 2017 жылдың желтоқсан айының соңында инвестициялық трасттар басқаратын активтердің көлемі 174,4 миллиард фунт стерлингке жетті.