Лемнос аралының 1912 жылғы Балқан соғысындағы гректердің жеңісі

Кіріспе

1912 жылы Бірінші Балқан соғысындағы гректердің жеңісі

Лемнос аралын басып алу 1912 жылғы қазанда Бірінші Балқан соғысы кезінде Егей теңізінде грек және Османдық әскерлері арасындағы бірінші әрекет болды. Грек теңізшілері Лемнос аралының стратегиялық маңыздылығын көп жылдар бойы мойындаған, себебі ол Дарданелл бұғазының кіреберісінде орналасқан және Мудрос шығанағында тамаша табиғи порты бар еді. Аралға Османдық гарнизонының аз ғана қарсылығына тап болып, басып алынды, олар тұтқынға алынды. Мудрос шығанағы грек теңіз күштері үшін алдыңғы теңіз базасына айналды, бұл оларға Дарданеллді блокадалауға және Эгей теңізінде теңіз үстемдігін қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Бұл Османдық күштерінің фронтқа жетуіне кедергі келтірді және келесі айларда қалған Османдықтар бақылауындағы Эгей аралдарын басып алуға жағдай жасады. 1914 жылы Грекияға берілген, Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына байланысты аралдың мәртебесі даулы болып қала берді және Грекияға қосылуы 1923 жылғы Лозанна шартымен ғана расталды.

Өмірбаян

Лемнос аралы 1456 жылдан бері Осман империясының билігінде болды, сол кезде солтүстік Эгей теңізіндегі Генуялық Гаттилузио әулетінің иеліктерін солтүстіктегі Эгей теңізінде султан Мехмед II басып алды. Арал тұрғындарының басым бөлігі Осман империясының тұсында грек болып қалды. Француз ғалымы Виталь Куне өзінің 1896 жылғы «Азия Түркиясы» еңбегінде халық саны 27 079 адамды құрады деп жазған, оның ішінде 2450-і мұсылман, ал қалғаны грек православтары. 1897 жылғы грек-түрік соғысы кезінде грек үкіметі стратегиялық маңызы бар болғандықтан, Дарданелл боғазының кіреберісінде орналасқан Лемнос және Имброс сияқты солтүстік Эгей аралдарын басып алуды қарастырды. Алайда, сол кездегі Осман флотына қарағанда жақында жаңғыртылған Грекия Корольдік Әскери-теңіз флотының басымдығына қарамастан, грек теңіз командасы осы міндеттерді орындаудан тартынды, ал Тесалиядағы грек армиясының құрлықтағы жеңілісі соғыстың тез аяқталуына әкелді. Кейінгі жылдары грек теңіз стратегиялары Константинос Досиос («Греция және теңіз күші», 1900) және Периклис Аргиропулос («Грекияның теңіз бағдарламасы», 1905) грек-түрік теңіз соғысында Лемносты басып алудың маңыздылығын атап көрсетті. Италия да Лемностың маңыздылығын бағалады және 1911-1912 жылдардағы Осман империясымен соғыста оны басып алуды жоспарлады, бірақ Австрия-Мажарстанның қарсылығына байланысты бас тартыды. Бірақ 1912 жылдың қазанында Бірінші Балқан соғысы басталғанда, гректердің жоспарларында 1897 жылғыдай, Грекия флотының соғыс кезіндегі тірегі ретінде Евбеяның солтүстігіндегі Ореос портын пайдалану көзделген. Бұл таңдау гректер үшін бірқатар кемшіліктерге толы болды: 1897 жылдан айырмашылығы, Османдықтардың негізгі соғыс кемелері гректерге қарағанда жаңа, жылдам және қуатты болды. Сонымен қатар, 1912 жылғы грек-болгар әскери келісімі Грекияның Осман империясына қарсы Балқан одағына кіруін бекітті, грек флоты Эгей теңізінде үстемдік орнату және Кіші Азия мен Балқан арасындағы теңіз арқылы Осман байланысын үзуге міндеттелді. Бұл Осман флотының қашып кетуіне жол бермеу үшін Дарданеллді мұқият бақылауды талап етті. Осы жағдайда алдыңғы тірек грек патрульдік кемелерінің Эгей теңізінің қатал қыс жағдайында қалпына келуі үшін де, сондай-ақ оларды баяу грек шайқас кемелері эскадрильясы уақтылы қолдауына мүмкіндік беру үшін де қажет болды. Лемнос аралындағы Мудрос шығанағы осы қажеттілікті қанағаттандырды.

The island of Lemnos had been ruled by the Ottoman Empire since 1456, when Sultan Mehmed II captured the domains of the Genoese Gattilusio dynasty in the northeastern Aegean Sea. The population of the island remained predominantly Greek throughout Ottoman rule. French scholar Vital Cuinet, in his 1896 work La Turquie d'Asie, recorded a population of 27,079, of which 2,450 were Muslims and the rest Greek Orthodox. Already during the Greco Turkish War of 1897, the Greek government had considered the occupation of the northern Aegean Islands, chiefly Lemnos and Imbros, due to their strategic location at the entrance of the Dardanelles Strait. However, despite the superiority of the recently modernized Royal Hellenic Navy over the Ottoman Navy at that time, the Greek naval command hesitated to carry out these tasks, and the rapid defeat of the Greek army on land in Thessaly led to the quick conclusion of the war in a humiliating Greek defeat. In subsequent years, Greek naval strategists such as Konstantinos Dosios (Η κατά θάλασσαν Ελλάς, 'Greece and Sea Power', 1900) and Periklis Argyropoulos (Το Ναυτικόν της Ελλάδος πρόγραμμα, 'The Naval Programme of Greece', 1905) pointed out that the task of seizing Lemnos would be of crucial importance in a Greco Turkish naval war. The importance of Lemnos was also appreciated by Italy, which envisaged occupying it during its own 1911–1912 war with the Ottomans, only to back down due to the vehement opposition of Austria Hungary. Nevertheless, when the First Balkan War broke out in October 1912, existing Greek plans called for the port of Oreos in northern Euboea to be the wartime anchorage for the Greek fleet, as in 1897. This was a choice that was fraught with distinct disadvantages for the Greeks: unlike in 1897, the Ottomans' main warships were more modern, faster and powerful than the Greeks'. In addition, according to the 1912 Greco Bulgarian military convention that signalled Greece's entry into the Balkan League against the Ottoman Empire, the Greek fleet undertook the role of establishing dominance in the Aegean Sea and interrupting seaborne Ottoman communications between Asia Minor and the Balkans. This meant keeping a close watch on the Dardanelles to prevent a sortie of the Ottoman fleet. In that case, a forward anchorage was an absolute necessity, both to allow the Greek patrol ships to recover in the harsh winter conditions of the Aegean, as well as to allow them to be supported in a timely manner by the slower Greek battleship squadron. Mudros Bay in Lemnos satisfied this need.

Лемнос аралының басып алынуы

Соғыс басталған кезде грек флотының бас қолбасшысы контр-адмирал Павлос Кунтуриотис флотты екіге бөлді: қолда бар кемелердің көп бөлігі өзінің басшылығымен Эгей теңізі флотына айналды, ал қалғандары шағын Ион теңізі эскадрильясын құрды. Сонымен қатар, Кунтуриотис өз бастамасымен Ореос орнына Лемнос аралдарын грек флотының алдыңғы базасы ретінде таңдаған көрінеді. Грекияның премьер-министрі Элефтериос Венизелос адмиралдың ұсынысына көнді, бірақ бұл үшін алдымен британ үкіметінің келісімін алуды талап етті. Кунтуриотистің басшылығымен Эгей теңізі флоты 1912 жылғы 18 қазанда [ескі стиль бойынша 5 қазан 1912] теңізге шықты, одан кейін 20-шы жаяу әскер полкінің екі ротасын десант күші ретінде тасымалдаған «Пинеиос» жолаушылар кемесі ілесіп келді. Келесі күні сағат 14:00-де флот Лемнос аралдағы Кастро (Мирина) қаласына жетті, ал Кунтуриотис арал гарнизонының капитуляциясын талап етті. Аралдағы Осман әскерінің саны аз болды – түрік деректеріне сәйкес, отыз сарбаз және үш офицер, ал грек деректері 47 сарбаз және үш офицерді көрсетеді. Жергілікті Осман губернаторы уақытты кешіктіру үшін, соғыс жарияланғаны туралы білмейтінін айтты және жауабын қарастыру үшін 24 сағат сұрады. «Пинеиос» келгеннен кейін Кунтуриотис кемелерін Мудрос шығанағына көшірді. Османдықтар грек адмиралының талаптарына жауап бермегендіктен, грек күштері Мудрос шығанағының батыс жағалауына сағат 08:00-де қонуға кірісті. Майор Юлианос Контаратостың басшылығымен жүргізілген қонуға ешқандай қарсылық көрсетілмеді және ол үш сағаттың ішінде аяқталды. Содан кейін грек әскері батысқа қарай Кастроға қарай жылжи бастады. Гректер Осман гарнизоны мен Лера ауылының (қазіргі Агиос Димитриос) 280-ге жуық қарулы мұсылман тұрғындарынан шағын қарсылыққа тап болды. Олардың қарсылығы қысқаша атыс-шабуылдан кейін жеңілді, себебі Османдықтар тарап кетті. Гректер ешқандай шығынға ұшырамады. Грек әскері түнде Кастроға жетіп, қаланың бақылауын өз қолына алды. Грекияның туы келесі күні аралдың астанасында көтерілді, ал Осман гарнизоны тұтқын ретінде Афинаға жеткізілді.

At the outbreak of the war, the commander in chief of the Greek navy, Rear Admiral Pavlos Kountouriotis, divided the fleet into two: the bulk of the available ships became the Aegean Sea Fleet, under his own command, and the remainder formed a small Ionian Sea Squadron. It was also apparently Koundouriotis, on his own initiative, who selected Lemnos as the forward base for the Greek fleet, instead of Oreos. The Greek Prime Minister, Eleftherios Venizelos, was persuaded by the admiral's suggestion, but insisted on obtaining the consent of the British government for this first. The Aegean Fleet under Koundouriotis set sail on 18 October 1912 [O. S. 5 October 1912], followed by the passenger steamer Pineios, carrying two companies of the 20th Infantry Regiment to be used as a landing force. The fleet arrived at the capital of Lemnos, Kastro (Myrina) at 14:00 on the next day, and Koundouriotis issued a demand for the surrender of the island's garrison. The Ottoman forces on the island were small, some thirty men and three officers according to Turkish sources, while Greek sources give 47 men and three officers. The local Ottoman governor, stalling for time, replied that he was unaware of the declaration of war, and requested a 24 hour period to consider his answer. With the arrival of Pineios on , Kountouriotis moved his ships into Mudros Bay. The Ottomans having failed to respond to the Greek admiral's demands, the Greek forces began landing at 08:00 on on the western coast of Mudros Bay. The landing, under Major Ioulianos Kontaratos, was unopposed, and was completed in three hours. After that, the Greek troops moved west towards Kastro. The Greeks encountered only minor resistance, by the Ottoman garrison and a group of about 280 armed Muslim inhabitants of the village of Lera (modern Agios Dimitrios). Their resistance was overcome after a brief firefight, as the Ottomans dispersed. The Greeks suffered no casualties. The Greek force arrived at Kastro during the night, taking over control of the city. The Greek flag was raised over the island's capital the next day, The Ottoman garrison were taken as prisoners of war to Athens.

Салдары

Тарихшы Ричард Холлдың айтуынша, "Лемнос аймағын басып алу Дарданеллді тиімді жапты". Мұдрос грек теңіз күштерінің базасы болды. Мұдрос табиғи түрде өте қолайлы теңіз жағажайы болғанымен, сол кезде онда ешқандай инфрақұрылым болмады. Сондықтан грек флотының негізгі тұрақ орнына Пирейден кемемен көмір жеткізілуі керек болды. Сол сияқты, Тессалоникадан да су кемемен тасымалданды. Коумби аралында радиостанция орнатылды, ал эсминецтер шығанақ кіреберісінде торпедалық қайықтардан қорғау үшін үнемі күзетте болды. Соңында, "Эсперия" және "Аркадия" қосымша крейсерлерінен алынған төрт зеңбірек жағалауды қорғау үшін орнатылды. Лемнос базасынан гректер Дарданеллді тығыз қоршауға алып, екі теңіз шайқасында – 1912 жылғы 16 желтоқсанда Эллиде және 1913 жылғы 18 қаңтарда Лемноста Осман флотын қайтаруға мәжбүр етті. Бұл гректердің Эгей теңізіндегі бақылауын нығайтып, оларға әскер мен жабдықтарды еркін тасымалдауға, ал қарсыластарына мұндай мүмкіндік бермеуге мүмкіндік берді. Осман теміржол желісінің дамымағандығын ескере отырып, гректердің империя жағалауларын блокадаға алуы үлкен әсер етті: Осман әскерінің Азиядан келген қосымша күштері шалқары алыс провинцияларда қалып қойды немесе Еуропаға өту үшін Константинопольге қарай жаяу жүруге мәжбүр болды, содан кейін ғана операцияларға әсер ете алатын еді. Лемнос сонымен қатар Псара, Имброс, Тенедос, Хиос, Лесбос және Самотракия Эгей аралдарын гректер басып алуының бастапқы нүктесі болды. Бұл аралдардың тағдыры ұзақ дипломатиялық келіссөздердің нысаны болды, өйткені Османдықтар бастапқыда оларды беруден бас тартты. Ақырында, Лондон шартында аралдардың тағдыры Ұлы державалардың қолына берілді, олар 1914 жылғы ақпанда Имброс пен Тенедостан басқа барлық аралдарды Грекияға беруге келісті. Дегенмен, Осман империясы олардың жоғалтуына келіспеді, содан кейін теңіз қарулану жарысы басталды, бұл 1914 жылдың жазында жаңа грек-түрік соғысының басталу қаупіне әкелді; дағдарыс тек Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен аяқталды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Антанта да 1915 жылғы Дарданелл операциясы үшін Мұдрос шығанағын теңіз базасы ретінде пайдаланды. Осылайша, 1918 жылғы Мұдрос келісімінде Осман империясы Антантаға бас иді. Лемнос және басқа аралдардың Грекияға берілуі 1923 жылғы Лозанна шартымен ғана аяқталды.

According to the historian Richard Hall, "The conquest of Lemnos effectively closed the Dardanelles". Mudros became the base for Greek naval operations for the rest of the war. While an excellent natural harbour, Mudros had no infrastructure of any kind at the time. Thus the Greek fleet's main anchorage had to be provisioned and supplied with coal by ship from Piraeus. Likewise, water was also brought by ship from Thessaloniki. A wireless station was established at the islet of Koumbi, while destroyers permanently patrolled the bay entrance for protection against torpedo boat attacks. Eventually, four guns, taken from the auxiliary cruisers Esperia and Arkadia, were installed for coastal defence purposes. Based at Lemnos, the Greeks were able to maintain a close blockade of the Dardanelles, and in two naval battles, at Elli on 16 December 1912 and Lemnos on 18 January 1913, forced the sortieing Ottoman fleet back into the Straits. This cemented Greek control of the Aegean, allowing the Greeks to transport troops and supplies freely, while denying the same to their opponents. Given the incomplete state of the Ottoman rail network, the Greek blockade of the Empire's coasts had a major impact: the Ottoman army's Asian reinforcements were stuck in remote provinces or had to march on foot towards Constantinople, before they could cross into Europe and affect the course of operations there. Lemnos was also the launching pad for the Greek capture of the Aegean islands of Psara, Imbros, Tenedos, Chios, Lesbos and Samothrace. The fate of these islands was the subject of prolonged diplomatic negotiations, as the Ottomans initially refused to cede them. Finally, in the Treaty of London, the fate of the islands was placed in the hands of the Great Powers, who in the event would cede them to Greece in February 1914, apart from the two closest to the Dardanelles, Imbros and Tenedos. Nevertheless, the Ottoman Empire was not reconciled to their loss, and a naval arms race followed, leading to a crisis in summer 1914 in which a new Greco Turkish war appeared imminent; the crisis ended only through the outbreak of the First World War. During the First World War, the Entente in turn made use of Mudros Bay as a naval base for the Dardanelles Campaign in 1915. It was thus in the Armistice of Mudros that the Ottoman Empire capitulated to the Entente in 1918. The cession of Lemnos and the other islands to Greece was not finalized until the 1923 Treaty of Lausanne.