Кіріспе
Бірінші Балқан соғысы кезіндегі теңіз шайқасы (Бірінші Балқан соғысы кезіндегі теңіз шайқасы) 18 қаңтар 1913 жылы [ескі стиль бойынша 5 қаңтар 1913 жыл] өткен Лемнос теңіз шайқасы (Ναυμαχία της Λήμνου, Mondros Deniz Muharebesi) – Бірінші Балқан соғысы кезіндегі теңіз шайқасы. Бұл шайқаста гректер Осман империясының Дарданеллдегі грек теңіз блокадасын бұзуға және Эгей теңізінде үстемдік орнатуға жасаған екінші және соңғы әрекетін жеңді. Бірінші Балқан соғысының соңғы теңіз шайқасы болған бұл шайқас Осман теңіз күштерін Дарданеллдегі базасына қайта шегінуге мәжбүр етті, және олар соғыстың қалған бөлігінде теңізге шықпады, осылайша Грекияның Эгей теңізі мен Эгей аралдарындағы билігін қамтамасыз етті.
battles with the same name
The Naval Battle of Lemnos (Ναυμαχία της Λήμνου, Mondros Deniz Muharebesi), fought on 18 January 1913 [O. S. 5 January 1913], was a naval battle during the First Balkan War, in which the Greeks defeated the second and last attempt of the Ottoman Empire to break the Greek naval blockade of the Dardanelles and reclaim supremacy over the Aegean Sea. This, the final naval battle of the First Balkan War, forced the Ottoman Navy to retreat to its base within the Dardanelles, from which it did not venture for the rest of the war, thus ensuring the dominion of the Aegean Sea and the Aegean islands by Greece.
Кіріспе
1912 жылы соғыстың бірінші кезеңінде Грекияға Эгей теңізіндегі бірнеше аралдарды жоғалтқаннан кейін және Элли шайқасындағы алғашқы жеңілістен соң, Османдық әскери-теңіз күштері Лемнос портындағы Модрос портында тоқтаған грек флотын жою арқылы гректердің ілгерілеуін тоқтатуға тырысты. Бірақ олар грек флагманы «Георгиос Авероф» крейсеріне қарсы тұру мәселесімен бетпе-бет келді, ол оларды Элли шайқасында жеңген еді. Османдықтар Эгей теңізінде шабуылдық миссия үшін грек патрульдерін асып өтетін жылдам крейсерді жіберуді жоспарлады, мақсаты – бірнеше грек кемелерін, мүмкін тіпті «Георгиос Аверофті» де алшақтатып, грек флотының қалған бөлігін шабуылға осалды ету еді. Шындығында, Османдық крейсері «Хамидие» 1913 жылдың 13-14 қаңтарында грек қарауылдық кемелерінен жасырынып өтіп, келесі күні Сирос жанында грек тасымалдау кемесін батырып, сондай-ақ аралдың портын бомбалады. Бұл жағдай Афинада алаңдаушылық тудырды, және флотқа «дер кезінде қууға» бұйрық берілді. Адмирал Кунтуриотис Османдық тұзақ деп күдіктенгендіктен бұйрыққа бағынбады, орнына Османдық флотының Дарданелл бұғазынан шығуына дайындық жасады. Османдық тарапынан экипаждардың рухын көтеру үшін күш-жігер жұмсалды, оның ішінде ұлы капер және адмирал Хайреддин Барбароссаның түпнұсқа туы бас кемесінде, оның құрметіне аталған Османдық соғыс кемесі «Барбарос Хайреддинде» көтерілді.
Шайқас
Контр-адмирал Павлос Кунтуриотис басқарған грек флоты 9,960 тонналық бронекерлік флагмандық грек крейсері «Георгиос Аверофтан», үш ескі темірлі жауынгерлік кеме – «Спетсай», «Гидра» және «Псарадан» және жеті эсминецтен тұрды. Капитан Рамиз Бей басқарған Осман флотилиясына доредноуттан бұрынғы жауынгерлік кемелер «Барбарос Хайреддин» және «Тургут Рейс», ескі темірлі жауынгерлік кеме «Месудие», крейсер «Мецидие» және бес эсминец кірді. Ескі темірлі Осман жауынгерлік кемесі «Асар-ы Тевфик» Дарданеллде қалды және шайқасқа қатыспады. 5 қаңтар күні таңертеңгі сағат 08:20-де грек патрульдері Осман флоты пайда болғанын хабарлады. 09:45-те грек флоты Модрос шығанағынан шықты. Екі флот Лемнос аралынан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 19,3 километр (12 миль) қашықтықта кездесті, бірімен-бірі сәйкес келетін бағытта, алдында флагмандық кемелерімен. Оқ атысу 11:34-те басталды, сол кезде екі флоттың арақашықтығы 8400 метр (9186 йард) болатын. Дер кезінде грек колоннасы солға бұрылып, арақашықтықты одан әрі қысқартты. Ұзақ өтпей «Мецидие» және оны ілесіп келген эсминстер солтүстік-шығысқа қарай Дарданелл бағытына бұрылды, ал 11:50-де «Месудие» «Гидра» мен «Псарадан» келген оқтардан ауыр зақымданғаннан кейін олардың ізінен ерді. 11:54-те «Георгиос Аверофтан» жасалған сәттілікті оқ «Барбарос Хайреддиннің» ортаңғы мұнарасын жойды, оны 12:00-де «Тургут Рейспен» бірге Дарданеллге қарай шегінуге мәжбүр етті. «Эллидегідей», «Георгиос Авероф» тәуелсіз әрекеттерге кірісіп, жоғары жылдамдығын пайдаланып, екі жағындағы артиллерияны қолдану үшін маневр жасады, ал ескі жауынгерлік кемелер олардың соңынан мүмкіндігінше жылдам ерді. Қуу 14:30-да аяқталды, Осман кемелері Дарданеллге жақындағанда.
Салдары
Соғыс барысында Осман кемелері шамамен 800 снарядты атып, өте жақсы ату жылдамдығына қол жеткізді, бірақ дәлдігі өте нашар болды. «Георгиос Аверофқа» тек екі рет тиді, нәтижесінде бір адам жарақат алды және шағын зақымдар келді, ал қалған соғыс кемелері зардап шекпеді. Осман кемелері одан да көп шығынға ұшырады. «Барбарос Хайреддинге» 20-дан астам снаряд тиді, оның артиллериясының көп бөлігін жойды, 32 адам қаза тауып, 45-і жараланды. «Тургут Рейс» 17 тиымнан үлкен ағын мен басқа да шағын зақымдарға ұшырады, 9 адам қаза тауып, 49-ы жараланды. «Месудие» де бірнеше рет тиді, бірақ ең ірі зақым 270 мм снарядтан келді, ол орталық 150 мм зеңбірек платформасын қиратты және 68 адамның қаза болуына себеп болды. Бұл Бірінші Балқан соғысының соңғы теңіз шайқасы Осман теңіз күштерін Дарданеллдегі базасына шегінуге мәжбүр етті, және соғыстың қалған бөлігінде ол онда қалды, осылайша Грекия Эгей теңізінде үстемдік құрды. Гректер үшін Осман флотының Дарданеллден кері шегінуін 1913 жылдың 24 қаңтарында 1-ші лейтенант Михаэль Мутуссис және прапорщик Аристоидис Мораитинис растады. Олар теңіз авиациялық миссиясын жүзеге асырып, «Морис Фарман» гидроұшағымен Нагара теңіз базасының үстінен ұшып өтті, онда жау флотын байқады. Олар Осман флотының орналасқан жерлерін дәл сызып, оларға қарсы төрт бомба тастады. Мутуссис пен Мораитинис 180 шақырымнан астам қашықтықты жүріп өтті және миссияны орындауға 140 минут жұмсады, бұл туралы грек және халықаралық баспасөзде кеңінен жарияланды.